FRANZ SCHUBERT
(1797-1828)



LƯƠNG VĂN HỒNG

Qúy vị đang nghe Sérénade của Schubert

Nhạc sĩ Áo Franz Schubert sinh ngày 31 tháng 1 năm 1797 ở Lichtenthal, ngoại ô Wien trong một gia đình nhà giáo. Bố ông là Franz Theodor Schubert, là thầy giáo, đồng thời cũng là một nhạc sĩ, là người thầy đầu tiên truyền dạy cậu bé Franz những hiểu biết về âm nhạc. Sinh trưởng trong một gia đình yêu âm nhạc, cậu bé Franz được gia đình cho học piano, violon, organ và hát. Cậu bé Franz 6 tuổi theo học trường Himmelpfortgrund và bắt đầu chính thức theo học âm nhạc. Năm 7 tuổi ông học với Michael Holzer, nhạc công organ và trường dàn đồng ca của nhà thờ địa phương. Năm 1808 ông vào trường Stadtkonvikt với suất học bổng trong dàn đồng ca. Tại đây ông bắt đầu làm quen với các bản overture và giao hưởng của Mozart. Schubert, học Antonio Salieri về lí thuyết âm nhạc và kĩ năng sáng tác. Cuối năm 1813, ông rời Stadtkonvikt trở về quê học làm thầy giáo. Năm 1814 ông trở thành giáo viên tại trường của bố ông.

Tuy dạy học nhưng lòng đam mê âm nhạc luôn cháy bỏng trong tâm trí, Schubert quyết định thôi đi dạy học để dồn toàn bộ sức lực của mình cho âm nhạc. Nói đến Schubert là phải nói đến lĩnh vực sáng tác ca khúc. Ông đã sáng tác hơn 600 ca khúc.

Wien là kinh đô âm nhạc. Nơi đây thường vang lên những âm điệu dân gian của nhiều dân tộc: Áo, Đức, Ucraina, Séc, Nga, Italia, Xlavia.v.v.. Bầu không khí âm nhạc ấy cùng với 5 năm học tập tại Convinkt (từ 1808 đến 1813), việc tham gia dàn nhạc học sinh và trực tiếp chỉ huy dàn nhạc này trong trường phổ thông, Schubert đã có cơ hội làm quen với nhiều tác phẩm âm nhạc xuất sắc của Haydn, Mozart, Beethoven, ảnh hưởng sâu sắc đến việc hình thành phong cách âm nhạc của Schubert. Schubert sáng tác nhiều thể loại. Schubert sáng tác tất cả 9 bản giao hưởng. Trong số đó, Bản giao hưởng số 1 giọng Rê trưởng (1813), Bản giao hưởng số 4 “Bi thương” giọng đô thứ (1816), Bản giao hưởng số 7 (còn chưa viết xong) (1821), Bản giao hưởng số 8 giọng xi thứ “Chưa hoàn thành” (1822). Trong số 600 bài hát có những bài hát tiêu biểu như Tập liên ca khúc “Cô thợ xay xinh đẹp” gồm 20 ca khúc op.25 (1823).

- “Con đường mùa đông” gồm 24 ca khúc op.89, trên lời của Wilhelm Mũller (1827).

- “Bài ca chim thiên nga” gồm 14 bài phổ thơ của Heinrich Heine.

- 70 ca khúc phổ thơ Goethe.

- 50 ca khúc phổ thơ Schiller.

“Phần đệm piano trong các ca khúc của Schubert có ý nghĩa tương tự như phần đệm của dàn nhạc giao hưởng trong âm nhạc ca kịch của Gluck, Mozart, Haydn và Beethoven …” Chính nghệ thuật âm nhạc của các bậc thầy nổi tiếng thế giới này đã có ảnh hưởng sâu sắc đến việc hình thành phong cách âm nhạc Schubert. Nếu như nhạc của Chopin hát trên phím đàn piano, thì nhạc piano của Schubert quyện với lời hát tạo nên một tổng thể mềm mại, nhẹ nhàng đầy quyến rũ người nghe.

Cùng sống ở kinh đô âm nhạc Wien, nhưng Beethoven và Schubert đại diện cho hai khynh hướng khác nhau: Beethoven là người đại diện cho thời kỳ cuối của âm nhạc cổ điển, còn Schubert lại là người mở đường cho âm nhạc lãng mạn

Còn lâu …

Schubert được coi là ánh bình minh của chủ nghĩa lãng mạn trong âm nhạc. Đối với Schubert việc thể hiện tình cảm trong âm nhạc có nghĩa là hát – theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng của từ này. Có những bài hát của Schubert trong sáng và thuần khiết như nụ cười trẻ thơ, có những bài lại sâu kín thâm thúy như tư tưởng của nhà hiền triết. Franz Liszt nói:

- Schubert là nhạc sĩ nên thơ nhất chưa từng có.

Còn Robert Schumann đánh giá:

- Dù thời gian có mang lại nhiều cái tuyệt mỹ bao nhiêu đi nữa thì cũng còn lâu mới có được Schubert thứ hai.

Còn hơn thế nữa!

Ngày nay, người ta thích nghe những bài hát của Schubert như: Vua Erl, Gretchen quay sợi, Bông hồng xinh trên đồng nội, Bên bờ biển. Sự tĩnh lặng, không giả tạo, đó chính là sự chân thành và giản dị trong nghệ thuật. Thông qua bài hát, Schubert thổ lộ những tâm sự vui buồn của mình.

Schubert như một ngôi sao vụt sáng chói trên bầu trời âm nhạc và sớm tắt nên người đương thời ít ai biết đến. Schubert mất ngày 19.11.1928 vì bệnh sốt phát ban. Di hài được an táng ở nghĩa trang Wering ở thành Viên, cách nơi an nghỉ của Beethoven có hai ngôi mộ. Trên bia mộ Schubert có ghi dòng chữ: “Âm nhạc đã chôn sâu nơi đây một kho tàng quý báu, nhưng còn hơn thế nữa- những hoài bão lớn lao.”

SERENADE STAENDCHEN

Vào một chủ nhật năm 1826, khi từ Potzleinsdorf trở về thành phố, đi qua Wahring, Schubert thấy nguời bạn Tieze đang ngồi bên chiếc bàn trong khu vuờn. Tieze đang đọc thơ của Ludwig Rellstab, nhìn bài thơ, Schubert nói như reo lên: "Một giai điệu tuyệt vời vừa vang lên trong đầu tôi, giá mà tôi có giấy chép nhạc bây giờ!". Được bạn đưa tờ giấy và trong sự huyên náo tại quán ăn ngày chủ nhật, Schubert hối hà phổ nhạc bài thơ của Ludwig Rellstab cho Serenade Staendchen bất hủ của mình

Ở châu Âu ngay từ thời trung cổ các chàng trai thường có lối tỏ tình bằng cách mượn âm nhạc, ban đêm đến đứng dưới cửa lầu "người đẹp" tự thể hiện bằng tiếng đàn và giọng hát của chính mình. Dạ khúc là một thông điệp tình yêu đẹp , nên thơ.

Đợi chờ em, trong màn đêm quạnh vắng. Muôn tiếng thanh âm cung đàn ngân...
Mượn làn gió, mang về bên lầu vắng ... Nơi xa, réo rắt câu tình ca
Hòa trong tiếng chim muông đang thầm thì ... Chim còn ríu rít đê mê
Như lời anh nói thầm thì
Và bên ấy ... Vang trong đêm vọng về, bao lời đắm đuối say mê
Của người tha thiết tình si...
Xào xạc tiếng gió lùa trên cành lá. Gió hát như tim anh rộn vang
Thì xin làn gió nhắn gửi tâm sự đến nơi xa. Em hay chăng tình ta?
Và khi vẵng nghe chim muông rộn ràng, nghe lời gió hát mênh mang
Đấy lời anh tiếng than van.
Đừng e ấp, nói với nhau bao lời... Tim nồng chan chứa hân hoan
Yêu người mãi với thời gian
Lòng này muôn muôn kiếp sẽ yêu người ... Thề nguyền mãi không rời ....
Nhé ... khi đã yêu ai rồi yêu suốt đời …
Nơi này anh vẫn mong chờ ... Mong chờ em mãi, người ơi!

Bài Dạ Khúc bất hủ mà Franz Schubert sáng tác là để tặng sinh nhật cho một thiếu nữ mà ông thầm yêu trộm nhớ. Để làm cho nàng bất ngờ, Schubert nhờ một bạn thân là ca sỹ, trình bày ngay dưới cửa sổ nhà nàng. Cây đàn piano được lén mang vào trong vườn, Ca sĩ hát, trong khi Schubert lại quên không đến. Trớ trêu thay cho Schubert, cô gái lại xúc động con tim bởi giọng ca, đem lòng yêu chính chàng ca sĩ. Dạ Khúc của Schubert là một bức tranh âm thanh đầy quyến rũ, mang hơi thở không những của thế hệ ông mà của muôn thưở..






© Tác giả giữ bản quyền .
. Cập nhật trên Newvietart.com ngày 13.05.2012 theo bản gởi của tác giả từ Sài Gòn.
. Đăng tải lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com