LÂM HỒNG LONG
với những bức ảnh lịch sử
giàu tính nhân văn


PHAN CHÍNH



Cuối năm 1996, trong chương trình văn nghệ Chủ nhật Đài THVN, nữ đạo diễn Nguyễn Thanh Bình đã về La Gi - Hàm Tân để hoàn thành những thước phim còn lại về nghệ sĩ nhiếp ảnh Lâm Hồng Long sau khi anh được trao giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I. Tiếp với những đoạn băng ghi hình từ Hà Nội, tại La Gi là cảnh bờ biển đẹp của ngảnh Tam Tân, Đồi Dương. Và, lúc Lâm Hồng Long thắp nén hương khấn vái trước bàn thờ gia tộc tại từ đường họ Lâm ở thị trấn La Gi ( nay là phường Phước Hội, thị xã La Gi, tỉnh Bình Thuận). Đây cũng là nơi mấy năm cuối đời anh đã sống lặng lẽ như một nhà tu. Sau này tôi được biết phim “Khoảnh khắc và lịch sử” phác thảo cuộc đời Lâm Hồng Long, dự liên hoan phim truyền hình toàn quốc năm 1997 được giải vàng.

Những lúc gần gũi, nghe anh tâm sự về những tháng ngày hoạt động nghề nghiệp mới thấy được ở anh nhiều đức tính đáng mến. Đó là sự trầm lặng, nhân hậu và khiêm nhường… Trong đời làm phóng viên nhiếp ảnh công tác ở TTXVN, niềm vinh hạnh lớn cho Lâm Hồng Long là có nhiều cơ hội ghi lại hình ảnh Bác Hồ và một số nhân vật lãnh đạo Đảng, Nhà nước nay không còn nữa. Anh còn giữ bức ảnh Bác Hồ mời anh điếu thuốc lá nhân một dịp xuân do đồng nghiệp Vũ Đình Hồng bấm máy. Hàng trăm bức ảnh của Lâm Hồng Long được giải thưởng hoặc phổ biến mang tính đặc trưng về tinh thần chiến đấu , khí thế lao động của quân dân ta trong chiến tranh chống Mỹ, phản ánh một thời kỳ sôi động của lịch sử dân tộc. Nhưng với 2 bức ảnh : “Bác bắt nhịp bài ca kết đoàn”“Mẹ con ngày gặp mặt” mới thật sự bộc lộ khả năng xuất thần, giàu cảm xúc chỉ trong khoảnh khắc mà trở thành vĩnh cửu.

Theo anh kể, tháng 9 năm 1960 vào dịp dạ hội mừng đại hội Đảng lần thứ III thành công tại công viên Bách thảo Hà Nội, với nhiệm vụ của một phóng viên, anh được cử đi chụp ảnh tư liệu. Khi Bác Hồ lên bục nhạc trưởng, cầm đũa chỉ huy để bắt nhịp bài ca “Kết đoàn”, cũng là lúc các phóng viên chen nhau tìm vị trí bấm máy, nhưng đành chịu vì Bác quay lưng lại để hướng ra dàn nhạc. Các phóng viên lại tỏa ra nơi khác để chọn góc đứng mong chụp được ảnh Bác. Lâm Hồng Long không vội vàng làm vậy vì nghĩ rằng nếu chụp từ phía thấy được khuôn mặt Bác Hồ, thì sẽ không thấy được dàn nhạc mà đó là cái nền rất đẹp của bối cảnh bài ca “Kết đoàn” do Bác bắt nhịp. Đến đoạn cuối của bài hát, tình cờ Bác quay nhìn về hướng ống kính của anh đang chờ. Vậy là kịp bấm máy!. Lâm Hồng Long còn nhớ như in, chiếc máy ảnh hiệu Rolleiplex gắn đèn flash Braun, máy mở khẩu độ F5,6, tốc độ chụp 1/50 giây và chỉ một kiểu phim 6 x 6cm, một kiểu ảnh duy nhất được ghi đầy đủ phong cách rất thư thái của Bác với chiếc áo lụa trắng sáng lên trong tư thế chỉ huy, nổi bật tính cách vĩ đại khi trên tay Bác là chiếc đũa bắt nhịp. Càng ấm áp hơn khi quanh Bác là những nét mặt, nụ cuời rạng rỡ của nhạc công, của những bóng đèn như ánh sao lung linh. Đây là bức ảnh trở thành biểu tượng cho tinh thần đoàn kết của toàn dân tộc có giá trị đến mãi sau này.

Còn bức ảnh “Mẹ con ngày gặp mặt” chụp vừa sau ngày giải phóng 30 tháng 4 năm 1975. Khi nhận nhiệm vụ lên đường đến địa điểm đón nhận những cán bộ, chiến sĩ bị địch cầm tù từ Côn Đảo trở về, anh gặp trục trặc phương tiện, nhưng bù lại là trong giây phút hiếm hoi mà có một tác phẩm đẹp như một tượng đài về tình cảm thiêng liêng và sức kiên cường của bà mẹ Việt Nam. Khởi hành từ Sài Gòn đến Rạch Dừa, Vũng Tàu đã quá trễ, anh đang tiếc rẻ thì xuất hiện một bà mẹ vai khoác chiếc khăn rằn Nam bộ, tay xách giỏ lát đang hớt hãi từ cổng trại chạy vào. Cùng lúc, có một thanh niên là cựu tù mặc bộ bà ba đen, sau giây phút ngỡ ngàng rồi ngã vào mẹ và kêu lên “con đây má ơi! Con còn sống đây!...” Anh nhìn thấy hai mẹ con ôm choàng vai nhau và cùng khóc ngất. Lâm Hồng Long bấm liên tục được 8 kiểu ảnh và không sao kềm chế nỗi đôi dòng nước mắt đang chảy trên má mình. Đây là bức ảnh gây xúc động mạnh mẽ được báo chí trong và ngoài nước đăng tải. Với bức ảnh tuyệt vời này Lâm Hồng Long nhận được bằng danh dự của FIAP. Và từ đó, khá nhiều trang báo sử dụng những bài viết mang nội dung về tình mẹ thiêng liêng.

Mãi đến hơn hai mươi năm sau (1995) , Lâm Hồng Long mới có dịp gặp lại hai mẹ con người trong ảnh. Ông Lê Văn Thức hồi trước hoạt động tình báo cho Cách mạng dưới lớp áo sĩ quan chế độ SàiGòn cũ , nhưng bị lộ, phải ra toà án quân sự Vùng 4 chiến thuật mở tại Mỹ Tho năm 1968, nhận mức án tử hình. Lần đó, Lâm Hồng Long cùng đoàn làm phim VTV3 về Bến Tre, quê hương của ông Lê Văn Thức và bà mẹ Trần Thị Bính. Ông Thức nhớ lại, khi đọc báo Nhân Dân phát hiện ra bức ảnh chụp hai mẹ con, ông đã trân trọng giữ gìn tờ báo một cách cẩn thận. Khi bức ảnh trở nên nổi tiếng, ông càng mong gặp được tác giả.

Không riêng gì bức ảnh này mà còn nhiều bức ảnh Lâm Hồng Long chụp mang lại giá trị lịch sử, nghệ thuật được in lại trên báo chí và ghi là ảnh tư liệu, song anh không một lời phàn nàn. Đó cũng là tính cách thâm trầm, giản dị của anh. Đời riêng của anh cũng bàng bạc những điều trắc ẩn nhưng đủ cam lòng để giữ được một tấm lòng thủy chung với nghệ thuật nhiếp ảnh. Có lần tôi đến thăm anh, bất chợt nhìn thấy anh trong tư thế rũ liệt, ngồi dưới tàng cây vú sữa ở ngôi nhà tự. Lúc ấy là sau cái chết đột ngột của người con trai duy nhất của anh. Tuổi trẻ Lâm Hồng Long bắt kịp với những năm tháng khởi đầu cuộc kháng chiến chống Pháp tại Bình Thuận, rồi bị tù đày và tập kết ra Bắc, cùng mang theo mối tình đầu rất đẹp. Dẫu đến lúc sức khoẻ giảm sút nhưng mỗi lần về La Gi, anh vẫn mải miết, lầm lũi đi tìm ảnh đẹp. Giữa mùa bấc lộng, anh thức thâu đêm ở bãi biển Văn Kê ( Hàm Thuận Nam) để ghi cho bằng được tia chớp từ ngọn hải đăng mũi điện Khe Gà lúc rạng đông. Chỉ mỗi một thân cây già cỗi bên triền núi lúc chiều tà, anh đã phải ba lần leo núi Tà Cú để chờ một giây phút nào đó bằng nỗi đam mê nghệ thuật.

Sinh năm 1925, từ La Gi ra đi rồi lại trở về quê hương hoá thân thành cát bụi ở tuổi 72 (1997), Lâm Hồng Long đã để lại cho đời những bức ảnh có giá trị lịch sử, đậm sắc nhân văn.



_________________________________  
© Tác giả giữ bản quyền.
. Đăng tải theo nguyên bản của tác giả từ LaGi Phan Thiết ngày 04.06.2011.
Trích đăng lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com