Không Tự Ngắm Mình
Anh Chẳng Hay Đâu !



Đã có lần tôi viết bài phê phán thói mất dân chủ đến thậm tệ trong lối ăn ở một số gia đình của người Việt. Theo nhiều người thì nó có nguồn gốc từ thời phong kiến xa xăm. Ấy là khi ăn cơm hay ăn cỗ, người đàn ông cao tuổi nhất trong nhà bao giờ cũng ngồi trên mâm cao cỗ đầy. Trẻ con và đàn bà bị xếp mâm dưới ngồi trên nền nhà , thậm chí còn bị đầy xuống xó bếp ăn cơm thừa canh cặn. Lối ăn này tuy hầu như đã bị xóa bỏ trong xã hội văn minh hôm nay nhưng đây đó vẫn còn sót lại.

Tương tự như vậy, trong các bữa tiệc nơi công sở. Ăn cùng đồng nghiệp, thực đơn như nhau nhưng bao giờ thủ trưởng cũng phải ngồi ở vị trí trang trọng hơn nhân viên. Bàn của xếp thì nhân viên không được hỗn mà ngồi chen vào. Đấy là chỗ của xếp và các cấp cao trong công sở. Ăn tiệc kiểu cơ quan như thế là ăn theo lối Âu nhưng nó vẫn có cái đẳng cấp, không thực sự bình đẳng.

Có chăng chỉ theo lối ăn tự chọn (tiệc đứng, Buffet) thì mọi người mới thể hiện được cái bình đẳng trong ăn trong uống. Ai ăn gì, uống gì thì cứ tự chọn. Chỗ nào đông thì đứng vào hàng lần lượt đứng trước lấy trước, đứng sau lấy sau. Lấy thức ăn , đồ uống rồi thì đứng đâu ngồi đâu, trò chuyện với ai, tùy ý. Có lẽ tiệc đứng là lối tiệc dân chủ nhất trong mọi lối ẩm thực. Tôi nghĩ vậy và trong đầu cứ đinh ninh rằng lối ăn của ta còn thiếu dân chủ lắm. Nên học theo Tây phương.

Vậy mà không phải vậy.

Một lần, tôi dẫn nhóm khách Âu đi ăn Hà Nội. Các bạn đã từng chu du Ấn Độ, Thái Lan rồi mới đến Việt Nam. Tôi mời họ đi thưởng thức ăn dân dã ngòai chợ, vào vài nhà hàng và ăn một bữa cỗ Việt, cơm gia đình…Sau những bữa ăn vui vẻ ấy, trước khi chia tay, tôi xin cảm tưởng của thực khách. Thật bất ngờ khi có vị đưa ra những nhận xét thú vị sau:

- Lối ăn của các bạn thật sự là dân chủ .

Tôi tròn mắt?

- Thế thật sao?

Ông bạn cười mà so sánh: “ Tôi qua Ấn Độ , Thái Lan, có rất nhiều món dọn ra mà không thể nào ăn được. Gọi xong, nếm một tý, đành bỏ đó vì cay quá, đắng quá! Họ cho sẵn ớt vào món súp, bỏ qúa nhiều hạt tiêu … Chúng tôi không ăn nổi. Còn ở mọi nhà hàng của các bạn, nơi nào trên bàn cũng bầy đủ thứ. Nào là ớt tươi, ơt bột, ớt trưng mỡ, ớt ngâm giấm, tương ớt, hạt tiêu, muối, bột ngọt, chanh, quất, tỏi ngâm giấm, nước mắm, nước tương, mắm tôm, các loại rau thơm, hành sống , tỏi trưng, giá đỗ… Bát phở, tô bún, bát nước chấm có đu dủ xanh dọn ra cùng đĩa nem rán, bún chả, la liệt. Khi ăn, ai muốn lựa chọn gia vị gì cho hợp khẩu vị thì tha hồ chọn. Ai ăn cay thì mặc sức cho ớt. Ai thích nước mắm , mắm tôm hay xì dầu tùy chọn… Người lớn, trẻ con, người ăn kiêng hay không ăn kiêng đều thưởng thức được. Vậy thì dân chủ qúa còn gì?”.

Bà bạn ngồi bên thêm vào: “Hôm ăn bữa cơm gia đình bên nhà ông, cả nhà ngồi quanh mâm tròn, dùng chung bát canh, gắp chung cá thịt, rau dưa, xào nấu trong cùng một đĩa, một bát. Chấm chung mấy bát nước chấm khác nhau. Cơm xới từ một nồi. Ai ăn bao nhiêu tùy ý. Nhìn nhau mà ăn, lựa nhau mà mời. Thật khác xa với lối ăn của chúng tôi: Mỗi người một xuất, ai ăn phần nấy. Chẳng ai nhường ai, chẳng chung đụng gì với nhau cả. Lối ăn của các bạn thật hòa đồng và vui vẻ quá. Tôi sẽ học nấu ăn Việt để khi có khách đến nhà sẽ mời ăn như kiểu ăn của các bạn”.

Ông nghệ sỹ Violon người Đức thêm vào: “Hôm trước được đi nghe Ca Trù tôi mới thấy thật thú vị làm sao. Người hát không thể thiếu sự tham gia của người nghe. Nghe ca trù mà không có tiếng đánh trống chầu của người thưởng thức thì còn gì là Ca Trù nữa. Ẩm thực của các bạn cũng vậy. Người nấu nướng chỉ làm việc tẩm ướp, xào nấu một nửa thôi. Phần còn lại, các bạn phải tự thưởng thức cùng người nấu bếp. Chẳng tin, bạn cứ thử ăn chả cá mà xem. Tự tay bạn phải đảo cá đã tẩm ướp và nướng sơ cùng hành, thìa là trong chảo nóng. Đảo kỹ, đảo sơ, cho mắm tôm, hành, ớt, lạc, rau thơm…là tùy bạn. Khác nào như nghe hát Ca trù. Thế mới là nghệ thuật Việt chứ. Hay thật là hay!”

Nghe bạn nói tôi ngớ ra.

- Ồ! Thật là

“Không tự ngắm mình Anh chẳng hay đâu?

Hỡi người nghệ sỹ”

Có đúng nghệ thuật ẩm thực của ta là thế không? Hỡi các nghệ sỹ ẩm thực Việt.



Hà Nội 8-12-2010

© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật ngày 08.12.2010 theo nguyên bản của tác giả gởi từ Hà Nội.
. ĐĂNG TẢI LẠI VUI LÒNG GHI RÕ NGUỒN NEWVIETART.COM .