TRUYỆN NGẮN QUÝ THỂ
CƯỜI LÊN HẾT MỌI SỰ

“ Con thú  vật đau khổ nhất trần gian này là con thú  đã tạo ra tiếng cười ”. Nietzsche đã nói như thế  khi nhận chân ý nghĩa cuộc đời nảy sinh từ mọi đau khổ, chết chóc. Và khi con người không còn sức phản kháng, chống cự, thì cuối cùng là nỗi cam chịu, cùng với những giọt nước mắt, hoặc nụ cười theo sau. Nhà văn Qúy Thể có lẽ đã chiêm nghiệm quy luật này và ông đã mô tả lại trong ngót 300 truyện ngắn dưới một bút pháp thuần hậu, nhân bản, mặc dù đa số những câu chuyện thường xảy ra trong hoạt cảnh đời thường, trong một không gian rất gần gũi tưởng như đưa tay ra là chạm tới, bên cạnh ta chứ không đâu xa.

Truyện của tác giả gồm đủ các khuôn mặt : bác sĩ, ca sĩ, liệt sĩ, triết gia, giáo sư … cho đến thành phần lao động như người đạp cyclo, làm nghề biển giả, buôn bán .v.v…nhưng tất cả trong họ đều chứa đựng một “ chất người ” rất bình dị, với những ước mơ, hy vọng hết sức giản đơn, không mơ mộng cao vời. Dù được hay không, họ gần như biết chấp nhận số phận, nhưng biết đặt niềm tin trên số phận. Mọi nỗi đau đớn tận cùng hầu như được tác giả gạn lại, không bằng chiếc khăn tay để lau đi giọt lệ, mà bằng một lối hóa giải nhẹ nhàng với cách dẫn dắt tâm trạng nhân vật khá hữu lý, rất tình người.    

Tai ương, hệ lụy, mất mát, oan khiên …Truyện Qúy Thể đầy đủ những khuôn mặt vui buồn, có khi pha phách chút cười cợt, nhưng không giống với lối diễn tả của một số nhà văn khác, tác giả  đã đẩy đưa câu chuyện từ chỗ gay cấn, bi thương nhất, đến một kết cục gần như là một tất nhiên, một thái độ chấp nhận không ai oán, không quay quắt phẫn nộ. Mọi tan nát, chia ly không để lại bão táp trong lòng người đọc, nhưng thái độ nhân vật lại rất ấn tượng khiến khó phai nhòa, những cảnh này rất nhiều trong tập “ Truyện Tự Chọn ” của tác giả.

Tập“  Truyện Tự chọn ” có tất cả 16 truyện nhưng đã có 14 truyện các nhân vật đều chết, và rất nhiều kiểu chết. Có cái chết  đầy dũng khí của một tử tù, nghĩa quân của Hoàng Hoa Thám thời chống Pháp. Lý tưởng của lão Thạch là “ sống cho hùng và chết cho oai ”, nhất là hiện tượng kỳ lạ sau khi người nghĩa quân già bị chặt đầu. Người đọc có thể nghĩ ngay đây có vẻ tưởng tượng, nhưng là một tưởng tượng nêu lên tính tâm linh, logic với công việc chọi kiến với một thiếu niên cùng thân phận khi còn trong tù, nêu được tấm gương hy sinh cao cả vì yêu nước cho lớp trẻ mai hậu. Đây là lời kể lại của bọn cai ngục : “ … Cả pháp trường, quan tây quan ta dân chúng đi coi đều hồn xiêu phách tán. Ai đời ra pháp trường mà lão đi như người đi ăn cỗ. Đến nơi, lão đứng sừng sững, không chịu quì. Tới khi đầu rơi rồi mà nụ cười vẫn còn phảng phất trên môi … Cái thủ cấp lão rơi lên chính giữa tổ kiến lửa. Lũ kiến vội bu vào. Cho đến khi một con kiến chúa đỏ rực từ trong hang chui ra, bò một vòng quan sát, chỉ huy, không biết nó làm sao mà hàng vạn con kiến khác không dám bu nữa mà cùng xúm vào đùn đất lên. Mới đó đã thành nấm mộ …”. ( Chọi kiến ).         

Một thái độ chết khác đầy cam phận, niềm hy vọng chỉ như ánh sao xa vời của một vị Bác sĩ  người Việt cư ngụ ở Pháp về Việt Nam đám tang mẹ, bị kẹt lại trong thời điểm Cách mạng giải phóng miền Nam năm 75. Ông chấp nhận ở lại với thân phận một nông dân tầm thường, chịu mọi sự đối đãi bất công trong giai đoạn giao thời với hy vọng có lý tưởng nhưng rất mong manh, chờ một ý thức hệ mới sẽ hình thành như một tất nhiên của luật tiến hóa thời đại, nhưng xót xa thay, ông đã ra đi quá sớm vì căn bệnh sốt rét. Một tư duy rất trí tuệ và nhân hậu khi ông nói rằng : “ Cần thêm một thời gian nữa cho lòng người tỉnh lại, mọi giá trị sẽ được khôi phục. Bây giờ thì chưa ”. ( Cổ thụ lùn )

Và cái chết của Tỉnh, một cái chết rất thương tâm của những người làm nghề đánh cá thường xảy ra mỗi năm. Những người làm nghề biển giả phải đối phó  với sóng to gió lớn trong mùa mưa bão, vì miếng cơm manh áo, vì đời sống muôn đời cơ cực của giới lao động nghèo. Chuyến đi cuối cùng, Tỉnh bị chìm giữa biển khơi, để lại người vợ trẻ đang mang thai đứa con đầu lòng mới mấy tháng. Vợ Tỉnh không khóc lóc vật vã, không oán trời trách đất, đè nén đau khổ để kỳ vọng vào đứa con gái sắp sửa chào đời, hướng tới tương lai. Và con gái của Tỉnh khi lớn lên lại lấy chồng kế tục nghề biển như anh. Như vậy, trong vực đời tăm tối vẫn trỗi lên niềm tin và hy vọng. ( Con gái cá voi ).         

 Đó là ba cái chết tiêu biểu bên cạnh muôn ngàn cảnh tang thương khác, nhưng tác giả đã ngầm đặt lên đó những phản ứng có đè nén, hiền lương. Tự mỗi cái chết đã mang ý nghĩa sâu sắc cao hơn thực tại, gây xúc động lòng người. Cũng như một số tác phẩm mang tính ẩn dụ cao khác của tác giả đã được giải thưởng : “ Ngọn nến tắt, Mùi cọp, Pho tượng, Ngọn nến tắt, Mùa săn .v.v…”. Tất cả đã đủ để biểu hiện mặt tích cực  trong ý thức xây dựng cuộc sống lành mạnh, đối xử nhân ái, lồng trong ý thức chấp nhận. Ý thức này có thể do vô thức điều khiển, như việc làm của vị giáo sư triết học, trông rất khả kính trước mắt mọi người, lại phải đứng trước vành móng ngựa vì tội hủ bại. Ông vượt qua được khó khăn đó và tiếp tục công việc giảng dạy cao quý. Phải chăng có sự phê chuẩn đầy vị tha của tác giả tham gia xử lý. ( Qủy ám ). Hoặc hành động vô thức của người phụ nữ trẻ đẹp đối với một bé trai mới mười hai tuổi trên một chuyến tàu lửa. Chẳng hiểu việc chăm sóc hôn hít một đứa trẻ con, bộc phát từ tình cảm gì nơi người thiếu phụ ? ( Con tàu chở nhiều sự lạ ). Trong truyện “ Hương đời ngào ngạt ”, việc làm thiếu ý thức của Nguyệt cũng gây hậu quả tai hại đến nỗi bị chồng phản bội chỉ vì người giúp việc.

Tác giả ngụ ý nhắc nhở chúng ta hãy coi chừng sẽ bị trả giá quá đắt cho hành động thiếu cân nhắc, dù là sự trả  giá bằng lương tri. Khá nhiều truyện khác trong tập“ Hương đời ngào ngạt ”, dễ nhận ra khía cạnh tưởng tượng, nhưng không phải tưởng tượng tầm thường mà chứa đựng chiều sâu triết lý. Đó là sự thiếu tự chủ có thể xảy ra ngay trong mỗi chúng ta bất cứ lúc nào nếu lý trí vắng mặt.

 Và  hành động có ý thức cũng thể hiện trong nhiều nội dung truyện, như người chồng tạo ra những cơn mưa nhân tạo để làm nhẹ bớt cơn đau đớn thân xác cho người vợ đang bị bệnh ung thư vú trong những ngày giờ cuối cùng. ( Mưa  đêm ). Cũng như bà cụ Tuần trước lúc chết đã có hành động bất ngờ, ngược với lối cư xử khắc khe với người con dâu trong những trang đầu truyện. Truyện có hậu, và thái độ chịu đựng của người con dâu biểu trưng cho đức tính cam phận từ ngàn xưa của người phụ nữ. ( Bà cụ Tuần ) v.v…Tác giả rất nhiều dụng công trong việc gỉai quyết mọi hoàn cảnh như thế, rất dễ dãi tự nhiên, không cần chứng minh hoặc lý giải cao siêu, còn gì tuyệt vời hơn.

Chắc chắn những nhân vật đời thường này không bao giờ  chạm đến “ Triết lý chấp nhận” của  Nietzsche trước mọi trầm luân kiếp người.  Nhưng tác giả đã dùng nó để hướng thiện mọi nghịch cảnh và thuần hóa mọi khổ đau. Cũng như Đức Giêsu đã dạy con chiêng của Ngài hãy bình tĩnh trước mọi tai ương xảy ra. Đó là ưu điểm nổi bật đặt nền móng cho mọi câu chuyện của tác giả, dù tác giả dùng giải pháp tưởng tượng để giải mã gút mắc, nhưng đã là truyện thì mấy ai không hư cấu. Hư cấu với mục đích mang lại nụ cười và niềm nhân ái cho nhân sinh là một việc làm không dễ, chứng tỏ một đầu tư khá công lao.

Phần nhiều truyện trong tập “ Hương đời ngào ngạt ” đều cùng một lối ẩn dụ sâu sắc dưới những hoạt cảnh tưởng như tầm thường.  Sự khác biệt giữa tập truyện này và tập “ Truyện Tự chọn ” biểu hiện khá rõ. Tập “ Tự chọn ” đa dạng và phong phú về mọi đề tài, không gian gợi mở, nhiều lãnh vực thấm đẫm tình người lôi cuốn tư duy người đọc. “ Hương đời ngào ngạt ” phần nhiều là truyện  thông thường hay xảy ra quanh quẩn giữa cuộc sống lao xao muôn người muôn vẻ, được tác giả cất công mô tả thật sít sao tỉ mỉ, mọi tình huống đều hướng đến mục đích tốt lành, thỏa mãn. Bằng những nhận xét khá tinh tế và vận dụng tính tiếu lâm, tác giả đã thành công trong việc xoa dịu những bất bằng bức bối, những tình huống éo le nhan nhãn trong cõi nhân gian đa đoan, dỡ khóc dỡ cười. Cõi nhân gian lắm điều phức tạp, không chỉ xảy ra trong không gian đậm chất địa phương của tác giả, mà nó bàng bạc khắp mọi góc trời, bất kỳ ai trong chúng ta khi mở cửa ra là thấy ngay, không xa xôi, không cao vời khiến người đọc phải động não.

Xóm nào cũng có một lão Sáu Đậu thầy bói, thường xuất hiện đúng lúc đúng thời để “ gỡ rối tơ lòng ” cho những cặp trai gái sắp thành hôn. Phường nào cũng có rất nhiều mụ Soa, mụ Bê, mụ Son, và ấn tượng nhất là mụ Mộc trong thời buổi vừa đỡ đẻ vừa lúng búng miếng trầu trong miệng. Những Chín Thu, Hai Sâm, Tám Xoan … là những khuôn mặt xuất hiện khá dồi dào, cho thấy một mối dây thân thương liên kết rất cần thiết trong một địa phương gần. Với nhiều địa danh ở Nha Trang như Chợ Đầm, Chợ Xóm Mới, Cầu Xóm Bóng, Bình Tân, Núi Cô Tiên, Núi Sạn, Cận Sơn, mà hằng ngày chúng ta đi về, qua lại. Đó là hình ảnh thường trú trong tiềm thức chúng ta nhưng cứ ngỡ như không lưu tâm, không dính dáng. Chỉ có tác giả mới làm cho nó lên tiếng một cách hiện tiền sống động. Chỉ có tác giả mới nhập vai cho những chị Tro, chú Ổi, thằng Lắm, Lão Tư bắp sú…Bắt họ đi đứng, nói năng hành động như một nhắn nhủ, đó là những mẹ, những chị, những anh v.v… thường trực trong cuộc sống chúng ta. Đó là hình ảnh quê hương, gần gũi và tồn tại mãi mãi trong dân gian, không dành cho những người đang sống đang thở trên quê hương, mà chính những khuôn mặt dung dị đó đang làm nhức nhối nỗi nhớ quê của những người con xa xứ.         

Một vài truyện gợi lại những kỷ niệm thuở ấu thời như “  Chuyện tình đầu ”, “ Khủng bố đen ”, nếu có một chút gì thánh thiện nên thơ hơn, hoặc truyện “ Hoa tửu ”, “ Chiến lũy hoa ” được thi vị hóa thêm chút nữa, sẽ linh động bay bổng hơn, thay đổi cảm quan người đọc.

Tận tụy khai thác sở đắc của mình, giải mã bớt tính mê tín trong xã hội, hóa giải mọi cảnh đời bằng những tình huống mang tính sáng tạo, vén lên được tấm màn u uẩn, chiến thắng mọi khổ đau để tiếp tục yêu thương đời, yêu thương người, và yêu thương chính mình, dù thuộc tầng lớp nào trong xã hội, cả giới vô danh ở dưới mọi góc trời.

Chủ  ý của tác giả là muốn chúng ta nên giảm nhẹ mọi khổ đau, cười tự tại hết mọi sự. Bởi Blaise Cendrars có nói “ Đặc tính con người là mất là chết. Chúng ta hãy gấp lên mà cười hết mọi sự ”. Có lẽ tác giả đã thấm nhuần chân lý này khi thả mình vào từng cốt truyện. Và tác giả đã được toại nguyện. 












© Đăng ngày 15.09.2010 trên Newvietart.com theo nguyên bản của tác giả gởi từ Nha Trang

. Trích đăng lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com .