"Tiền và Lá": Một Chuyện Tình Đẹp


LÊ NGỌC TRÁC


 Có  những nhà thơ chinh phục người đọc bằng những ngôn từ sang trọng, ngữ nghĩa sâu sắc, đa dạng hay bằng những vần thơ tân kỳ. Cũng có những nhà thơ làm lay động tâm hồn người yêu thơ bằng những vần thơ dung dị, chân thật, được viết ra từ tận đáy lòng. Và, nhà thơ Kiên Giang ở trong trường phái này.

 Nhà  thơ Kiên Giang tên thật là Trương Khương Trinh. Ông sinh ngày 17/02/1929 tại làng Đông Thái, huyện An Biên, tỉnh Kiên Giang. Hiện nay Kiên Giang thường trú tại quận 2, thành phố Hồ Chí Minh. Cùng với làm thơ, Kiên Giang còn là soạn giả cải lương nổi tiếng của miền Nam với bút danh Hà Huy Hà. Trước năm 1975, Kiên Giang là một trong những người phụ trách và thực hiện chương trình tiếng thơ "Mây tầng" – Chương trình Tao Đàn một thời từng làm say  mê bao người yêu thơ trong và ngoài nước.

  Về  thơ, Kiên Giang đã xuất bản: Hoa trắng thôi cài trên áo tím (1962), Quê hương thơ ấu (1970), Lúa sạ miền Nam (1970).

  Kiên Giang nổi tiếng trên thi đàn với thi phẩm Hoa trắng thôi cài trên áo tím từ những năm 50 – 60 của thế kỷ XX. Hoa trắng thôi cài trên áo tím là một bài thơ trường thiên ra đời cách đây hơn nửa thế kỷ, đến nay vẫn còn có sức hấp dẫn người yêu thơ. Bài thơ là câu chuyện tình tuổi học trò ngây thơ, thánh thiện của một người con trai ngoại đạo đối với người con gái có đạo đã làm lay động tâm hồn nhiều thế hệ người yêu thơ.

    Kiên Giang viết nhiều về Mẹ, về quê hương đất nước, về miền châu thổ Cửu Long Giang, về tình yêu lứa đôi. Thơ của ông bình dị, tự nhiên mang tính chân quê, nhưng tràn đầy tình cảm, được thể hiện với một tâm hồn miền Nam đôn hậu, nên tạo được cảm xúc gần gũi trong người đọc. Riêng thơ tình của Kiên Giang mang tính tự sự, như những câu chuyện kể về tình yêu đầy trắc trở, dang dở, buồn đau trong cuộc đời. Bài thơ "Tiền và lá" của Kiên Giang là một trong những câu chuyện kể về tình yêu:

           "Ngày thơ, hớt tóc "miểng rùa"

           Ngày thơ, mẹ  bắt đeo bùa "cầu  ông"

            Đôi ta cùng học vỡ lòng

            Dắt tay qua những cánh đồng lúa xanh.

            Đôi nhà  cùng một sắc tranh

            Chia nhau từ một trái chanh, trái đào.

            Đêm vàng so bóng trăng cao

            Ngồi bên bờ  giếng đếm sao trên trời.

            Anh moi đất nắn"tượng người"

            Em thơ  thẩn nhặt lá rơi... làm tiền.

            Mỗi ngày chợ  họp mười phiên

            Anh đem "người đất" đổi "tiền lá  rơi"

            Nào ngờ  mai mỉa cho tôi,

            Lớn lên em đã bị người ta mua.

            Kiếp tôi là  kiếp làm thơ,

            Vốn riêng chỉ  có muôn mùa lá rơi.

            Tiền không là  lá em ơi

            Tiền là  giấy bạc của đời in ra.

            Người ta giấy bạc  đầy nhà,

            Cho nên mới  được gọi là chồng em.

            Bây giờ  những buổi chiều êm,

            Tôi gom lá  đốt, khói lên tận trời!

            Người mua đã bị mua rồi,

            Chợ  đời họp một mình tôi... vui gì!"

                    (1956)

Bài thơ lục bát chỉ có 24 câu âm hưởng ca dao, Kiên Giang đã kể cho chúng ta nghe chuyện đời, chuyện tình của đôi nam nữ từ thưở tóc còn để chỏm, thơ dại cho đến lúc trưởng thành. Một câu chuyện tình đẹp. Tuy đoạn cuối là nỗi buồn của người con trai phải chia xa người yêu trong ngang trái của cuộc đời. Qua bài thơ, Kiên Giang đã đưa chúng ta về với hình ảnh của một miền quê cách đây hơn nửa thế kỷ. Cảnh sinh hoạt của một miệt vườn, cảnh vui chơi của những em bé thơ ngây rất hồn nhiên, đẹp đẽ và đáng yêu nhường nào. Cái độc đáo của Kiên Giang là đã đưa hình ảnh những đứa trẻ "hớt tóc miểng rùa", "đeo bùa cầu ông". Cảnh moi đất nắn "tượng người", nhặt tiền "lá rơi", chơi buôn bán của trẻ em làng quê vào trong thơ một cách nhuần nhuyễn, gần gũi và thân thương biết bao. Hiện tại, chúng ta đang sống trong một thời đại công nghiệp hóa, làng quê ngày càng bị đô thị hóa. Trẻ con ngày nay không còn cảnh "hớt tóc miểng rùa, đeo bùa cầu ông", chơi mua bán bằng "tiền lá" hay "ngồi bên giếng đếm sao trên trời"; mà chúng ta thường bắt gặp trẻ con bây giờ chơi đồ chơi điện tử, siêu nhân, gươm súng điện tử... Cái cảnh sinh hoạt của trẻ em ở miền quê trong thơ của Kiên Giang đến bây giờ chỉ còn trong ký ức. Buồn. Tiếc thay!...

 Trong "Tiền và lá", Kiên Giang nhẹ nhàng nói về giai cấp, thân phận con người, về chữ "tình" và chữ "tiền", trong cuộc sống. Mãnh lực đồng tiền nhiều khi làm cho người ta gặp cảnh ngang trái, đánh mất hạnh phúc trong đời.

  Phải chăng chính vì vậy nên Kiên Giang đã từng viết những câu thơ đầy chua xót:

            "...

            Trường đời là chuyến tàu xa

            Tình đời là chuyến tàu qua vội vàng

            ..."

                (Trích trong tập thơ "Hoa trắng thôi cài trên áo tím")

  Tôi nhớ không lầm trước năm 1975, từ bài thơ "Tiền và lá" của Kiên Giang, nhiều đoàn cải lương ở miền Nam đã dàn dựng thành kịch bản cải lương, khi công diễn đã lấy biết bao nhiêu nước mắt của khán giả thời bấy giờ.

   Với những thành công trong thơ, cùng với những nhà thơ  ở miền châu thổ sông Cửu Long, Kiên Giang đã góp phần làm cho dòng chảy của nền thi ca Việt Nam thêm phong phú và đầy hương sắc.


(Lagi 8/2010)



© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật ngày 27.08.2010 theo nguyên bản của tác giả gởi từ Phan Thiết.