LƯƠNG THẾ VINH

(1441-1496)

Lương Thế Vinh tự là Cảnh Nghị, hiệu là Thụy Hiên người làng Cao Hương, huyện Thiên Bản Phủ Kiến Hưng, trấn Sơn Nam (nay là thôn Cao Hương, xã Liên Bảo, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định). Cậu bé hiếu động Lương Thế Vinh nổi tiếng cả trong việc học lẫn việc chơi. Vinh rất nhanh trí. Người thời đó gọi cậu là "thần đồng". Cậu rất thích thả diều, câu cá, bẫy chim cùng với các trẻ chăn trâu cùng làng.

Năm 22 tuổi,Lương Thế Vinh đỗ trạng nguyên khoa Quý Mùi niên hiệu Quang Thuận thứ 4 (1463), đời Lê Thánh Tông. Vua Lê Thánh Tông phê bài ông " văn học dồi dào" và viết vào lá cờ tặng cho "Tam Khôi" khoa thi đó, bài thơ như sau:

" Trạng nguyên Lương Thế Vinh
Bảng nhãn Nguyễn Đức Trinh
Thám Hoa Quách Đình Bảo
Khắp thiên hạ lừng danh."

Lương Thế Vinh từng giữ các chức: Hàn lâm viện Trực học sĩ, Cấp sự trung Công khoa lo các giấy tờ về công việc ngoại giao, Hàn lâm viện Thị thư, nắm công việc của viện kiêm cả quán Sùng Văn và cục Tú Lâm, được dự vào Tao Đàn nhị thập bát tú do Lê Thánh Tông làm nguyên súy(lập năm 1495) . LTV là Tao đàn Sái phu.

Lương Thế Vinh từng đi sứ Tàu, tài ứng đối của ông được sĩ phu Trung Quốc phục nể.Trong thời gian lưu lại ở Tàu ông chú tâm học hỏi về toán học, các phương pháp đo lường.
Do giữ chức Cấp sự trung khoa công chuyên, chuyên khảo sát các công trình như cung điện, đền đài, thành quách, đường sá, đê điều, ruộng đất.... nên những kiến thức học hỏi trong chuyến đi sứ, Lương Thế Vinh soạn thành sách "Ðại thành toán pháp" (dạy về phép cân đo tính toán và việc chế ra thước đo ruộng), được đưa vào chương trình thi cử suốt 450 năm. Dựa trên công thức, phép đo lường trong sách trên, người ta có thể ứng dụng toán vào việc đo lường ruộng đất nên người đương thời gọi ông là Trạng Lường .là Thần cơ diệu toán vạn niên sư,Học trò của ông nhiều người đỗ đạt rất cao như Tiến sĩ Nguyễn Tất Đại, Thám hoa Trần Bích Hoành, Bảng nhãn Lương Đắc Bằng (người này là thầy của Nguyễn bỉnh Khiêm ) ... Lương Thế Vinh là người soạn sách Toán học đầu tiên ở Việt Nam

Lương Thế Vinh am hiểu sâu sắc về âm nhạc, hát chèo, văn thơ nhưng không thích loại văn thơ phù phiếm. Ông đã dạy dân làng Cao Hương làm nghề buôn thuốc Bắc, thuốc nam cứu người, khuyến khích mở nhiều chợ búa. Cuối đời ông được phong lên Hàn lâm viện Thừa chỉ đứng đầu Hàn lâm viện. LTV mất năm 1496, được dân làng Cao Hương thờ là Thành hoàng ở đình Cao Hương.
Lương Thế Vinh để lại cho đời sau :

             · Khải minh toán học (LTV dịch)
             · Đại thành toán học (LTV biên soạn)
             · Hý phường phổ lục (lịch sử hát chèo, LTV biên soạn)
             · Thiền môn khoa giáo (còn gọi là Thích điển giáo khoa – sách về Phật học, LTV biên soạn)
             · Bài tựa sách Nam tông tự pháp đồ (Lịch sử Phật giáo Việt Nam do thiền sư Thiền Chiếu viết (ông tịch năm 1203)

CÂN VOI, ĐO ĐỘ DÀY CỦA TỜ GIẤY

Lương Thế Vinh soạn cuốn "Ðại thành toán pháp". Mở đầu cuốn sách ông viết đề bài thơ về ích lợi của việc học toán:

Trước thời biết cách thương lường,
Tính toán bình phân ở Cửu chương,
Thông hay mọi nhẽ điều vinh hiển,
Học lấy cho tinh giúp thánh vương!

Ngày xưa những người có hiểu biết, mỗi khi gặp nhau thường đố nhau để dò xem so tài cao thấp của nhau. Sứ nhà Minh là Chu Hy sang nước ta. Vua Lê Thánh Tông sai Lương Thế Vinh ra tiếp. Chu Hy hỏi Lương Thế Vinh:

- Có phải ông làm ra sách "Ðại thành toán pháp", định thước đo ruộng đất, không?

Lương Thế Vinh đáp:

-- Dạ, đúng thế.

Nhìn có con voi đang kéo gỗ bên sông. Chu Hy hỏi:

- Trạng thử cân xem con voi kia nặng bao nhiêu!

- Xin được!

Dứt lời, Vinh cầm cân đi cân con voi.

Chu Hy cười nói:

- Tôi e chiếc cân của ông quá nhỏ so với con voi đấy!

Vinh thản nhiên trả lời:

- Thì chia nhỏ voi ra

- Ông định mổ thịt voi à? Cho tôi xin miếng gan nhé!

Ðến bên sông, Trạng thấy có chiếc thuyền không, sai lính dắt voi xuống. Trạng cho lính lội xuống sông đánh dấu mép nước bên thuyền rồi dắt voi lên. Kế đó, Trạng ra lệnh đổ đá hộc xuống thuyền cho đến khi thuyền dằm xuống tới đúng dấu nước thì ngừng.

Thế rồi Trạng cho cân đá trên thuyền. Trạng mời sứ nhà Minh:

- Ông ra mà xem cân voi !

Sứ nhà Minh nói:

- Ông giỏi đấy chứ! Tiếng đồn về Trạng nước Nam quả không ngoa! Ông đã cân được voi to, vậy ông có thể đo được tờ giấy này dày bao nhiêu không?

Sứ nói rồi xé một tờ giấy bản mỏng từ một cuốn sách dày đưa cho Lương Thế Vinh, Hy lại đưa luôn một chiếc thước.

Vinh nói:

- Ngài cho tôi mượn cuốn sách!

Sứ nhà Minh đưa ngay cuốn sách và hỏi :

- Ông nghĩ sách có dạy cách đo chăng?

Lương Thế Vinh lấy thước đo bề dày cuốn sách, đếm số tờ, mồm tính nhẩm một lát, rồi nói bề dày tờ giấy. Kết quả rất khớp với con số của sứ nhà Minh ghi trong sổ. Sứ nhà Minh nói:

- Ông đoán giỏi đấy!

- Thưa không. Việc đo này rất dễ, ta chỉ cần đo bề dày cuốn sách, rồi chia cho số tờ. Việc đó có khó gì đâu!

Sứ nhà Minh giơ tay, ngửa mặt lên trời nói:

- Nước Nam quả lắm người tài !









© Tác giả giữ bản quyền .
. Cập nhật trên Newvietart.com ngày 23.03.2011 theo bản gởi của tác giả từ Sài Gòn.
. Đăng tải lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com