BIÊN DỊCH



TÁC PHẨM
TÁC GIẢ




HUYỀN VIÊM


Huyền Viêm sinh năm 1930 tại Quảng Nam .

Hiện sống tại Sài Gòn - Nam Việt Nam.

TÁC PHẨM ĐÃ XUẤT BẢN :

.Thơ Mùa Chinh Chiến.
. Hạnh Ngộ.










HAI CÁI CHUNG TÌNH

MỐI TÌNH THƠ
NGUYỄN BÍNH – ANH ĐÀO



Nguyễn Bính (1918-1966) thuở nhỏ tên là Nguyễn Trọng Bính, quê xã Cộng Hòa, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định là nhà thơ viết về thôn quê rất đặc sắc, lại có máu phiêu lưu, thích thú giang hồ vặt.

Còn nhà thơ Anh Đào tên thật là Đào Tiến Đạt, thường gọi là Đắc, sinh năm 1914 tại Hà Nội, xuất thân trong một gia đình Nho giáo nhưng theo Tây học, vào ngành Hỏa xa năm 1937, bấy giờ đang làm trưởng ga thôn Kép, tỉnh Bắc Giang (1).

Dạo ấy là vào mùa thu năm 1940, thời kỳ thơ mới đang thịnh hành. Nguyễn Bính và Anh Đào (Đắc) biết tiếng nhau đã lâu, quí mến nhau vì tài thơ nhưng chưa một lần gặp mặt. Đắc thường viết thư mời Bính lên Kép chơi nhưng Bính chưa có dịp.
Thôn Kép bấy giờ chỉ là một thị trấn nhỏ, vắng vẻ cô tịch, khi chiều xuống rất buồn nên nhà thơ Phi Tâm Yến – tác giả tập thơ “Nàng Hồ Điệp” - đã viết :

Ở đây người kép tôi đơn,
Muốn vui cho cái u buồn tản tan.

Một buổi chiều chớm thu, Đắc đứng ở sân ga đón chuyến tàu từ Hà Nội ngược Lạng Sơn, đang ngừng ở ga Kép. Bỗng từ trên toa hạng tư bước xuống một chàng thanh niên trạc ngoài hai mươi tuổi, da ngăm đen, vận âu phục trắng đã nhàu nát, chân đi đôi giày tàng, tay cầm cái cặp da đã cũ. Chàng thanh niên ấy tiến đến chỗ Đắc đang đứng và hỏi :

- Thưa ông, làm ơn cho tôi hỏi ông Anh Đào tức Đắc.
- Anh Đào chính là tôi, mà Đắc cũng là tôi, thưa ông.
- Vậy sao ? Còn tôi là Nguyễn Bính.

Hai người mừng rỡ siết tay nhau thật chặt như đôi bạn thân lâu ngày mới gặp lại và Đắc mời Bính vào nhà, một gian phòng khá rộng dành cho trưởng ga.
Bấy giờ Nguyễn Bính đã xuất bản tập thơ Lỡ bước sang ngang, còn Anh Đào cũng đã in tập thơ Mấy nét mơ (1939), tập thơ đã nhận được bằng khen của Tự Lực văn đoàn. Cả hai chàng trai đều hãy còn độc thân.

Buổi tối hôm đó, Đắc làm một bữa tiệc nhỏ mừng bạn thơ để hai người cùng uống rượu ngâm thơ cho thỏa thích. Thôi thì rượu vào thơ ra, mãi đến quá 11 giờ đêm mới tan tiệc.

Đêm sau và đêm sau nữa, đêm nào cũng có thơ và rượu, kéo dài đến ba bốn tiếng đồng hồ khiến thằng nhỏ của Đắc đang ngủ gật trên ghế cũng được gọi dậy để xào thêm mì hay mua thêm phở. Đôi bạn đều là thi sĩ và cùng bị tình phụ nên rất dễ cảm thông và dễ thân nhau.

Dạo ấy Đắc yêu một cô gái rất xinh đẹp ở Yên thành, hai người đã từng thề non hẹn biển, không ngờ gia đình nàng bội ước nên Đắc rất đau khổ, bèn xuất bản tập thơ Mấy nét mơ để giãi bày tâm sự của mình :

Tôi in cuốn “Mấy nét mơ”,
Viết bằng xương máu trên tờ lìa tan.
Bán lòng, bán tiếng than van,
Phơi câu tâm sự khắp gian chợ đời.
Có ai là kẻ câm lời
Khi trên tay mất một người như em ?…

Còn Bính yêu một nàng thơ có danh trên thi đàn, từng được giải thưởng về thơ của Tự Lực văn đoàn. Bính đã làm nhiều thơ tặng nàng, đáng kể nhất là bài Vẩn vơ (2) :

Xa gửi nàng thơ áo trắng sông Thương (tức Anh Thơ)

Đã quyết không… không được một ngày,
Rồi yêu mất cả buổi chiều nay.
Chiều nay bướm trắng ra nhiều quá,
Không biết là mưa hay nắng đây?

Lâu nay tôi thấy ở lòng tôi
Như có tơ vương đến một người.
Người ấy… nhưng mà tôi chả nói,
Tôi đành “ngậm miệng” nữa mà thôi !…..

Nàng thơ ấy viết :”Đọc được hai đoạn, tôi bâng khuâng đặt tờ báo xuống bàn cho lòng được trấn tỉnh. Chiều ấy tôi bỗng thấy nhớ anh tha thiết, hay đúng hơn, nhớ thư anh, thương lời tâm sự của anh. Anh từng gọi tôi là công chúa của thơ anh, khiến tôi vừa thích thú vừa tự hào….” (3).

Không ngờ mối tình đẹp như thế mà tan vỡ. Theo nữ sĩ thì hai người không hợp vì nàng thấy thơ và người khác nhau xa quá, nhưng theo Bính thì vì không “môn đăng hộ đối” bởi thân phụ của nàng là một ông phán hồi hưu, còn nhà Bính rất nghèo và bố Bính chỉ là một ông đồ nho thanh bạch :

Thầy tôi dạy học chữ nho,
Dạy dăm ba đứa học trò loanh quanh.
Có gì tiếng cả nhà thanh,
Cơm ăn đủ bữa, áo lành đủ thay…

(Nhà tôi)

Và nhà Bính chỉ trồng dâu nuôi tằm, chẳng kiếm được bao nhiêu cho nên :

Con tằm được mấy tiền tơ,
Chao ôi, mà ước mà mơ lấy nàng !

Một buổi sáng, đôi bạn Bính và Đắc dắt nhau lên đồi chơi. Đồi ở ngay sau ga, ven đường dứa dại mọc đầy. Bính bẻ một chiếc gai, đề vào lá dứa mấy vần thơ :

Có ai đi chắp cánh hoa rơi,
Bắt bóng chim xa tận cuối trời.
Có lẽ ngày mai đò ngược sớm,
Thôi nàng ở lại để quên tôi.

Thơ đề buổi sáng thì buổi chiều đã thấy có thơ ai đề bên cạnh :

Hỡi ai lá dứa đề thơ,
Đường đời hai ngã bao giờ gặp nhau?
Nói làm chi tiếng nghẹn ngào,
Thuyền xuôi hay ngược chuyện đâu riêng mình.
Ngỡ ngàng một cánh hoa trinh.

Giọng thơ và nét chữ rõ ràng là của nữ giới, nhưng bàn tay nào đã đề thơ? Hoàn toàn bí mật ! Ở Kép bấy giờ có nhiều nhà thơ nổi tiếng : Anh Thơ, Bàng Bá Lân, Vũ Hoàng Chương, Phi Tâm Yến, Trần Nhân Cư, Bàng Trọng Loan, Quỳnh Dao…. nhất là Quỳnh Dao với những câu thơ được Hoài Thanh khen trong Thi nhân Việt Nam (4) :

Cầu trắng phau phau màu ánh sáng,
Mây xanh lánh lánh cánh chim chiều.
Một hàng tôn nữ cười trong nón,
Sông mở lòng ra đón dáng yêu.

nhưng chẳng biết là thơ của ai mà cũng chẳng ai nhận mình là tác giả.

Lúc mới lên Kép, Bính nói với Đắc là chỉ có thể ở lại hai ngày bởi còn nhiều công việc đang đợi Bính ở Hà Nội, thế mà hai tuần đã trôi qua vì thơ rượu đã níu chân Bính lại. Trong một bữa rượu, Bính cao hứng rút trong cặp ra một cuốn “Lỡ bước sang ngang” và đề tặng Đắc như sau :

Còn đêm nay nữa mai đi,
Rượu say rồi, biết lấy gì tặng nhau?
Có đây một tập thơ đầu,
Mùi hương thôn dã, cái sầu vô biên.
Tôi sang “lỡ một chuyến thuyền” (5),
Anh “mơ mấy nét” (6) vì duyên không tròn.
Anh cũng buồn, tôi cũng buồn,
Anh còn ở Kép, tôi còn lên chơi.
Hồn tôi đã ở đây rồi,
Thân tôi xin hẹn tháng mười lại lên.

Tuy nói là “mai đi” nhưng Bính còn chùng chình thêm mấy hôm nữa, rồi ngày chia tay cũng đến.
Đêm cuối cùng ở Kép, bên ngoài trời mưa dầm rả rích, trong nhà Bính và Đắc ngồi đối ẩm ngâm thơ bên chiếc đèn dầu hỏa tù mù tỏa khói. Đắc ngỏ ý muốn mỗi người làm một bài thơ ngay trên chiếu rượu tặng nhau để làm kỷ niệm buổi chia tay và được Bính tán thành. Mỗi người cứ làm được hai câu hay bốn câu lại ngâm lên cho nhau nghe rồi tiếp tục cho đến hết bài. Vì cả hai đều là kẻ chung tình mà bị tình phụ nên họ đồng ý chọn nhan đề bài thơ là “Hai cái chung tình”. Chẳng bao lâu, Bính đã làm xong bài thơ của mình, ngâm lên cho Đắc nghe và cũng để cho chính mình thưởng thức, chẳng khác nào lòng đang buồn mà muốn nghe khúc “Nam ai”. Giọng Bính trầm trầm ấm áp vang lên giữa đêm mưa vắng lạnh :

HAI CÁI CHUNG TÌNH

Bữa nay trở lạnh rồi đây,
Tôi còn ở lại trên này với anh.
Bốn bề rừng rậm non xanh,
Bơ vơ hai cái chung tình gặp nhau.
Chúng mình còn có gì đâu,
Sống trong oan khổ, đi vào nhớ thương.
Ruột tằm đứt cả tơ vương,
Ái ân sang đến nửa đường lại thôi.

***

Rượu còn uống nữa, anh ơi !
Uống cho say nữa, say rồi thương nhau.
Mưa chừng mưa suốt canh thâu,
Đêm nay mình khóc phải đâu xa nhà.
(Trời xanh còn khóc nữa là…)
Nhớ nhà ít, nhớ người ta thì nhiều.
Người ta nông nổi bao nhiêu,
Người ta đã thế, mình yêu làm gì?
Ngày mai là buổi phân kỳ,
Ngày mai anh ở, tôi đi một mình.

***

Rượu còn, uống nữa đi anh !
Uống cho hai cái chung tình mê tơi.
Ai làm cho rẽ duyên tôi?
Ai làm cho rẽ duyên đôi chúng mình?
Bóng tôi với lại bóng anh,
Cả hai bóng ấy đổ thành bóng đơn.

***

Càng say, càng nghĩ, càng buồn,
Hãy cho tôi tắt tiếng đờn ở đây.
Men nồng ướt cả muôn dây,
Hỏi rằng say rượu hay say chung tình?

Vừa nghe, Đắc vừa gật gù tán thưởng rồi cao giọng ngâm bài thơ của mình làm tặng Bính :

HAI CÁI CHUNG TÌNH

Buổi chiều hôm ấy hơi buồn,
Tàu về, chở một tâm hồn bơ vơ.
Người tan các ngã hững hờ,
Mà tâm hồn ấy bây giờ đang say.
Ngồi trên chiếu rượu đêm nay,
Mái xanh tóc rối chuỗi ngày thương đau.
Không quen nhau, chỉ biết nhau,
Phơi lòng để rợn hai màu tình si.
Trong ta còn có những gì?
Họa chăng còn những cái… đi không về !

***

Ngang song sương gió não nề,
Mưa đêm trút nước bến thề xa xôi.
Bến thề xa lắm anh ơi !
Mà thuyền yêu đắm giữa nơi sóng lòng.
Đi làm gì, để nhớ mong,
Để oan khổ cứ nằm trong chung tình.
Trời xui hai đứa chúng mình
Cứ đem thơ khóc mãi tình vô duyên.
Rượu đào uống nữa cho quên,
Cho say khướt cả cái duyên không về !

***

Mười hai bến nước anh đi,
Chiều đơn đơn lắm, dặm về về đâu?
Thôi nhau để khổ cho nhau,
Trường đình một tiễn, mấy câu xa vời.
Rồi đây hẳn có hai người
Lấy chung tình bọc một đời thơ hương.

***

Giấu cho hết hận bên đường,
Che cho kín hết cái gương giang hồ.
Để bao nhiêu lệ đang khô
Ngầm theo tiếng khóc đến bờ Nhớ Nhung.
Hẹn nhau gặp gỡ mùa đông,
Có ngày tôi đứng ngang sông ngóng đò.

Hai bài thơ này cho đến nay vẫn chưa hề được xuất bản, chỉ mới đăng một lần trên giai phẩm Hoàng Hoa.

Lần cuối cùng Đắc gặp Bính là một ngày chớm đông rét mướt ở Hà Nội (“Hẹn nhau gặp gỡ mùa đông” mà !). Anh đến thăm Bính trên căn gác nhỏ thụt sâu trong ngõ Khâm Thiên thì thấy Bính đang nằm co ro trên sàn trong chiếc mền đơn, mặt xám ngắt vì rét. Gần đó là Thâm Tâm, cổ quàng khăn, ngồi xổm trên ghế đẩu cắm cúi viết và Trần Huyền Trân co ro cạnh Bính, miệng phì phà thuốc lá. Thấy Đắc tới, mọi người đều vồn vã đón chào, nhưng không ai rời khỏi chỗ mình, có lẽ vì rét quá.

Rồi chiến tranh Việt Pháp bùng nổ (19-12-1946), phố Kép đã trở thành bình địa. Mấy năm sau, khi Đắc trở về thăm thì cảnh vật hoang tàn, ga Kép đã bị san phẳng, chỉ còn những cây dứa dại mọc san sát trên đồi. Đắc bùi ngùi đứng vơ vẩn bên đường sắt, lòng bâng khuâng nhớ bạn, không biết Nguyễn Bính đã lưu lạc đến tận phương trời nào…


Viết theo tư liệu của Anh Đào
(Giai phẩm Hoàng Hoa, tháng 9-1952)

_______________________________________

(1) Vào khoảng năm 1952, Anh Đào là chủ nhiệm kiêm chủ bút tuần báo Nhân Loại ở Sài Gòn.

(2-3) Trích trong cuốn Từ bến sông Thương, hồi ký của Anh Thơ (NXB Văn Học Hà Nội 1986).
Chuyện tình có thật này đã được nữ sĩ kể lại rành mạch trong hồi ký, không cần phải giữ bí mật nữa sau khi chồng của nữ sĩ (Bác sĩ Bùi Viên Dinh) và Nguyễn Bính đều đã qua đời. Nữ sĩ Anh Thơ từ trần ngày 14-3-2005 tại Hà Nội.

(4) Thi nhân Việt Nam (NXB Hoa Tiên Sài Gòn 1967, trang 180) trong phần viết về Nam Trân.

(5) Tức tập thơ Lỡ bước sang ngang của Nguyễn Bính.

(6) Tức tập thơ Mấy nét mơ của Đắc (Anh Đào).



HUYỀN VIÊM



TRANG CHÍNH TRANG THƠ ĐOẢN THIÊN TRUYỆN NGẮN ÂM NHẠC