(1881-1973)

CHÍNH ĐỜI ÔNG LÀ MỘT TÁC PHẨM

Cái nhìn nóng bỏng của ông vẫn luôn hiện hữu trong trí nhớ của rất nhiều người và tên tuổi của ông tiếp tục chói rạng trên vòm trời.

Huyền thoại ngay khi còn sinh tiền , Picasso vẫn là huyền thoại sau hơn 30 năm từ giã cõi đời. Hàng ngàn bản viết về tiểu sử và hàng chục ngàn bài viết trên báo chí khắp thế giới đã đề cập về ông. Và, những cuộc triển lãm các tác phẩm của ông tiếp tục khắp nơi trên thế giới - 71 cuộc triển lãm chỉ nội trong năm 2007 - ngay cả tại Hàn quốc và Ukraine. Một bức tranh nhỏ của ông cũng đã đáng giá cả chục triệu dollars. Không một tác giả của trường phái mới vĩ đại nào, Matisse, Cézanne hay Braque, lại có thể đạt đến mức thần kỳ như ông được.

Cũng phải nói rằng tất cả hiện hữu của Picasso đều được đặt dưới dấu hiệu của một sự " ngoại lệ " và "ngoài tầm mức" . Ông là một vị anh hùng trong một huyền thoại trong đó nghệ thuật và cuộc sống trộn lẫn với nhau, sự nghèo khó và danh vọng, chuyện lớn và chuyện nhỏ. Một thiên tài sớm nẩy nởn được sự huấn luyện của người cha, một vị giáo sư vẽ, chỉ một thời gian sau đã được mệnh danh là " Goya Nhỏ ".

Tài nghệ của ông đã có thể cho phép ông trở thành một họa sĩ lớn của trường phái cổ điển nếu như ông đã không tự tách rời ,một cách thật nhanh, ra khỏi đường lối kinh điển để tự tạo cho mình một định số riêng.

Picasso như một con "qủy sống". Từ Bateau-Lavoir cho tới lâu đài Vauvenargues, ông đã trải suốt những đảo lộn của thế kỷ, chia xẻ những lý lẽ và những nhầm lẫn của mình. Ông đã chăm sóc, gìn giữ tình bằng hữu với những nghệ sĩ tên tuổi nhất, những nhà thơ, nhà văn, thu hút về cho ông rất nhiều khách hàng mua tranh quan trọng.

Người đàn ông quyến rũ vĩnh hằng, người chồng hay thay đổi, người tình phản bội , Picasso là một người tôn sùng nữ phái một cách qúa đáng, những người mẫu nữ, những tình nhân, những bà vợ, để tất cả đều là nguyên liệu cho những sáng tạo của ông. " Mỗi bức tranh là một lọ nước hoa thủy tinh nho nhỏ chứa đầy máu của tôi ", Picasso nói.

Picasso đã cống hiến toàn bộ sự hiện hữu của đời ông cho hội họa và, nuôi dưỡng những ảo ảnh của mình, làm việc miệt mài cho đến khi bệnh hoạn quật ngão ông lúc ông được 91 tuổi. Tuổi thọ đặc biệt này đã cho phép ông tạo lập một công trình nghệ thuật đồ sộ với khoảng 60.000 tác phẩm. Ngoài lãnh vực hội họa mà mọi người biết đến , Picasso còn nhúng tay vào nhiều lãnh vực nghệ thuật khác nữa như điêu khắc, chạm, gốm, dán giấy, gập, thời trang và phối cảnh sân khấu. Nếu như ông đã được mọi người công nhận như một người làm cách mạng trong nghệ thuật của thế kỷ thứ 20 và nhà sáng tạo trường phái lập thể thì ông vẫn không ngừng đổi mới, khai phá siêu thực chủ nghĩa hoặc xu hướng nguyên thủy. Là ngôi sao trước khi có thời đại "hệ thống-sao" như hiện nay, được người ta chiêm ngưỡng nhưng cũng bị người ta chế riễu, Picasso không chỉ là thiên tài của thế kỷ mà Picasso đã đi vào lịch sử nhân loại.

CHÀO ĐỜI

Picasso sinh tại Malaga, Tây Ban Nha, ngày 25 tháng 10 năm 1881. Là con trưởng của Don José Ruiz và Maria Picasso Lopez. Tiếp sau bé trai là hai người em gái, Lola và Conchita. Tên đầy đủ của cậu bé là Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno Crispin Crispiniano de la Santisima Trinidad Ruiz Blasco Picasso y Lopez.

ĐỒNG HÀNH

Picasso là một bộ trí nhớ thực sự của thế kỷ vì ông đã gặp rất nhiều khuôn mặt lớn trên lộ trình sống của ông. Braque đã là một người đồng hành tri kỷ mà ông phiêu lưu vào trường phái lập thể kể từ năm 1907. Matisse, người đàn anh , sau này cũng là một đối thủ để đo lường nghệ thuật trong suốt cuộc sống của ông. Apollinaire, Cocteau, Eluard, Breton, Aragon, nhiều nhà thơ viết tặng ông những trang viết của họ và tháp tùng Picasso trong sự tự nguyện của ông. Bị quyến rũ bởi con người Picasso, Man Ray, Brassaï, Henri Cartier-Besson, Lee Miller hoặc Doisneau thường luôn đẩy cửa để chụp những bức ảnh intime của ông. Năm 1955, Henri-Goerge Clouzot quay phim tại Nice,trong những phòng vẽ tại Victorine, Le Mystère Picasso - sự bí ẩn Picasso. Máy quay phim đã ghi lại trực tiếp việc làm của người họa sĩ lừng danh làm chứng cho sự kỳ tài của Picasso. Phim này đã đoạt giải đặc biệt trong đại hội phim ảnh Cannes năm 1956. Trong loại phim quay về hình ảnh một nghệ sĩ đang sáng tạo không một phim nào có thể thực hiện hay hơn được.

DẤN THÂN

Biến cố Franco lên cầm quyền tại Tây Ban Nha đã làm thức tỉnh ý thức chính trị của Picasso . Ngay lúc cuộc nội chiến vừa bùng nổ, năm 1936, Picasso ủng hộ những người phe Cộng Hoà, ông trợ giúp tiền bạc cho họ. Chính phủ Cộng Hoà phong cho ông, một cách tượng trưng, chức vụ giám đốc Prado, viện bảo tàng ở thủ đô Madrid. Ngày 05 tháng 10 năm 1944, Picasso tới định cư tại Paris, thủ đô nước Pháp, gia nhập đảng Cộng Sản Pháp. Người họa sĩ này đã tham dự rất nhiều kỳ đại hội của đảng Công Sản Pháp, tham gia phong trào Hoà Bình và thực hiện một số bản vẽ theo sự đạt hàng của đảng tuy nhiên những bức vẽ này không phù hợp với tiêu chuẩn nghệ thuật đặt ra bởi Moscou . Sự khủng hoảng trầm trọng đã bùng ra vào năm 1953, khi Picasso vẽ, cho tờ Les Lettres Françaises, chân dung của Staline vừa từ trần. Kết qủa, bị coi như là bất kính bởi những bậc lãnh đạo cao cấp của đảng Cộng Sản và cuộc ly dị giữa Picasso và đảng Cộng Sản bắt đầu. Năm 1956, Picasso ký tên vào bản kiến nghị phản đối sự xâm lăng của Nga sô vào lãnh thổ Hung Gia Lợi. Kể từ đó, triệu phú đỏ Picasso xa lánh đảng nhưng vẫn giữ thẻ đảng viên Cộng sản Pháp cho đến ngày ông qua đời.

ĐÀN BÀ , ĐÀN BÀ...

Những nữ thần cổ đại hay những nữ tu, những người đàn bà ám ảnh đầy trong tác phẩm của Picasso. Những gương phản chiếu cảm xúc và sự xung năng của ông được thể hiện trong các họa phẩm lôi theo sự thay đổi màu sắc và hình thể tùy theo thời kỳ. Tính chất tuyền một màu xanh của những bức vẽ đầu tiên, phản ánh sự cùng khốn tan mộng, đã nhuốm màu hồng với Madeleine, một người mẫu nữ mà Picasso gặp vào năm 1904 ở quán rượu Lapin Agile, sau đó là Fernande, nữ đồng hành tại Bateau-Lavoir. Với Olga, người nữ diễn viên ba lê Nga với khuôn mặt như gương mặt thánh thiện của Đức Mẹ Maria, người vợ của Picasso vào năm 1918, ông đã bỏ nét lập thể để xử dụng đường nét cổ điển áp dụng đối với vị trí đáng kính của người vợ . Người đàn bà trẻ, dịu dàng Marie-Thérèse đánh thức giác quan và nghị lực của họa sĩ. Trong những năm 1930, cô gái này là nguồn cảm hứng cho những tác phẩm tình ái đẻp nhất của Picasso, tất cả đều với những đường nét cong đầy khiêu gợi, cũng như thế trong những cảnh trí trong đó Minotaure - biệt danh được Picasso đặt - ăn ngấu nghiến con mồi. Nhưng , chính Dora Maar, trí thức, tiếp bước ngay sau đó để thể hiện vai , dưới những đường nét như đang bị tra tấn, trong thảm kịch Guernica và sự đau khổ vì chiến tranh. Rồi Françoise, đột nhập vào đời Picasso năm 1954, thân hình mảnh mai, mái tóc huyền, tượng trưng của một thời gian, dưới dáng một người đàn bà thơ mộng, hạnh phúc của sự tái ngộ. Rồi Jacqueline, nữ cố vấn của hai mươi năm cuối đời người họa sĩ , mà ông đã cưới vào năm 1961, lúc 80 tuổi, nhắc lại cho Picasso những cung tần của Delacroix (1). Kinh hoàng vì cái chết, ám ảnh bởi khả năng đàn ông đã mất, Picasso vẽ và vẽ không ngừng. Người ta thống kê lại được hơn 200 bức chân dung của Jacqueline, người vợ cuối đời.


GUERNICA

Chỉ tay vào tấm ảnh chụp họa phẩm Guernica, Otto Abetz, đại sứ Đức quốc xã tại Paris, chắc chắn đã rất phẫn nộ, hỏi Picasso : " Ông là người vẽ như vậy hả ? ". Người họa sĩ đáp : "Không. Chính là ông! ".

SỰ TÔN KÍNH

Picasso đã được tôn phong là một nghệ sĩ vĩ đại nhất của thế kỷ thứ 20 từ năm...1939 tại Hoa Kỳ tại New York nhân dịp khánh thành buổi lễ lớn đầu tiên được tổ chức bởi The Museum of Modern Art tại Midtown Manhattan dưới chủ đề "nhìn lại quá trình" người họa sĩ Tây Ban Nha . Tên tuổi của ông bắt đầu vang dội khắp thế giới kể từ những năm 1950, những cuộc triển lãm lần lượt nối tiếp nhau, từ Luân Đôn hay Milan. Nhưng tại Pháp, dù rằng một buổi lễ tôn phong được tồ chức vào năm 1955 tại viên bảo tàng Arts Décoratifs , nhưng vẫn thật giới hạn. André Malraux trở thành Bộ trưởng Văn Hóa đã chữa lại sự chậm trễ này qua việc tổ chức một cuộc "nhìn lại quá trình" vĩ đại vào năm 1966, nhân kỷ niệm sinh nhật lần thứ 85 của Picasso. Sự kiện này được diễn ra cùng lúc tại 3 địa điểm : Grand Palais, Petit Palais và Thư Viện quốc gia với tổng cộng hơn 1 triệu khán giả song đối với quần chúng thì không ai hiểu gì cả . Vào năm Picasso được 90 tuổi, 1971, chính quyền Pháp lại thử thêm một lần nữa để vinh danh ông. Goerge Pompidou, Tồng Thống Pháp, cho trang hoàng 8 họa phẩm của người hoạ sĩ này tại Grande Galerie của viện bảo tàng Louvre. Đây là lần đầu tiên tác phẩm của một họa sĩ còn sinh tiền được triển lãm tại nơi đây. Nhưng, cuộc triển lảm mở cửa vào năm 1973, sáu tuần lễ sau ngày Picasso từ trần. Năm 1985, từ lúc viện bảo tàng Picasso mở cửa, người Pháp mới có dịp hiểu biết hơn về tác phẩm của người họa sĩ lừng danh này.

HAI BỨC ICÔNES (2)

Hai trong số những tác phẩm lừng danh của Picasso đã trở thành những hình thánh. Khi ông vén màn phủ bức tranh Les Demoiselles d'Avignon, năm 1907, tại xưởng vẽ Bateau-Lavoir của ông, dù rằng rụng rời cả tay chân. Những người bạn thân của ông như Apollinaire, Braque, Matisse không hiểu tại sao ông lại quay về với xu hướng nguyên thủy và suốt nhiều năm, duy nhất chỉ những am hiểu thân thiết mới biết được sự hiện hữu của bức tranh. Jacques Doucet, một người trung gian buôn bán tranh đã mua bức tranh này năm 1924. Sau khi Jacques Doucet qua đời, bức tranh được bán lại, năm 1937, cho phòng tranh Seligmann - New York, tại đây, cũng trong năm, Museum of Modern Art của New York đã mua lại để kể từ đó, bức Les Demoiselles d'Avignon bắt đầu được người thưởng ngoạn biết tới để được đánh giá là " bức tranh đứng đầu của nghệ thuật hiện đại ".
Guernica, bức hình thánh thứ hai, cũng được ra đời vào cùng thời kỳ. Trận ném bom xảy ra vào ngày 26 tháng 4 năm 1937, một thị trấn nhỏ tại vùng Basque của không quân Đức, đồng minh của chế độ độc tài Franco đã là nguồn cảm hứng cho Picasso sáng tác họa phẩm bi thương này. Trước tiên, được triển lảm ở Paris, trong hội chợ quốc tế, tại gian hàng Tây Ban Nha - và đã làm nhiều người không thể hiểu được - sau đó, bức họa đã được đem triển lãm tại nhiều nơi để lấy qũy giúp những người Công hoà Tây Ban Nha. Guernica dừng lại tại New York thể theo nguyện vọng của Picasso, bức tranh đã bị đưa vào kho của Museum of Modern Art vì "Tự Do chưa được tái lập tại Tây Ban Nha" .
Sau khi Franco chết, Guernica trở về Viện Bảo Tàng Quốc Gia Prado ở Madrid vào năm 1981, và năm 1992 được chuyển về Viện Bảo Tàng Quốc Gia Reina Sofia.

BÀO TÀNG VIỆN PICASSO

Năm 1973, sau khi Picasso qua đời và để lại 1800 họa phẩm, 1300 bức tượng tạc, 7000 bản vẽ, 800 món đồ làm bằng gốm. Một tài sản ước lượng khoảng hơn 1 tỷ quan Pháp (150 triệu Euros). Nhờ vào thủ tục xác định nhày tháng ấn định theo luật Malraux năm 1968, cho phép những người thừa kế quyền trả thuế bằng những tác phẩm nghệ thuật, một viện bảo tàng được ra đời. Đặt cơ sở tại toà nhà Salé, trong vùng Marais, Paris, Viện Bảo Tàng Quốc Gia Picasso được mở cửa cho người thưởng ngoạn vào năm 1985. Đây là một cơ hội tốt đẹp để nước Pháp bắt kịp được sự chậm trễ của mình, vì lúc chưa có được những tác phẩm " trả thuế ", trong bộ sưu tập quốc gia của Pháp chỉ có khoảng 12 tác phẩm của Picasso mà thôi. Với 203 họa phẩm, 158 tác phẩm điêu khắc, 29 bản khắc nổi, 88 tác phẩm gốm, 1500 bức vẽ, những bản giấy dán, 1600 bản khắc, những bàn viết tay của Picasso lần này và vào năm 1980, sau khi Jacqueline, người vợ sau cùng của Picasso, viện bảo tàng lại có được thêm lần " trả thuế " nửa bằng 47 họa phẩm, 2 tác phẩm điêu khắc, hơn 40 bản vẽ , những tác phẩm gớm, những bản khắc .
Cuối cùng vào năm 1992, toàn bộ tài liệu lưu trữ cá nhân của Picasso được tặng cho quốc gia Pháp với hàng ngàn bản tài liệun hình ảnh, trải dài suốt cuộc đời của họa gia này . Những sự kiện này đã đưa viện Bảo tàng Picasso - Paris - Pháp lên hàng đầu trong số những viện bảo tàng công cộng trên thế giới.

NHÃN HIỆU PICASSO

Picasso được hưởng một chỉ số danh tiếng sấp xỉ 90% nên người ta cũng chẳng lấy làm lạ khi từ Hoa kỳ sang tới Trung Hoa, những cơ sở sản xuất hàng tiêu dùng đã thử đóng con dấu " Picasso " trên các món hàng hỗn tạp đủ loại từ những tấm màn che nhà tắm, tới bàn cầu, giấy vệ sinh, dép, máy cắt cỏ hoặc kem lạnh... Để ngăn chận sự khai thác một cách " man rợ " tác phẩm của bậc thầy này, 5 người thừa kế trực tiếp, Claude Picasso dẫn đầu, đã thành lập vào năm 1995 Cơ quan Hành Chánh Picasso. Mỗi năm, Christine Pinault đã phải xem xét khoảng hơn 2000 đơn thỉnh nguyện xử dụng tên Picasso , trong số này có hơn 2/3 đến từ các quốc gia khắp nơi trên thế giới. "Hầu hết liên quan đến những catalogue triển lảm, sách, tạp chí . Phần còn lại cho các aó thung hoặc bộ tách chén uống cà phê...." . Điều kiện quan trọng nhất để cơ quan Hành Chánh Picasso chấp thuận cho xử dụng nhãn hiệu là : tác phẩm phải được đăng lại toàn bộ và nguyên vẹn. Có khoảng 15% đơn thỉnh nguyện đã bị bác bỏ như trường hợp từ chối không cho phép James Ivory biểu thị các tác phẩm của Picasso trong phim Surviving Picasso và Robert Hossein trong các cuộc trình diễn của ông này.

LƯU DANH HẬU THẾ

Picasso chưa bao giờ là người cầm đầu một trường phái nhưng những bức tranh của ông đã quyến rũ những họa sĩ của Action Painting, một trào lưu nghệ thuật xuất hiện trong những năm 1950 tại Hoa Kỳ. Xử dụng khổ vẽ lớn, sự tương phản về màu sắc, sự bùng vỡ của những hình thái đã gây cảm xúc cho Frank Kline, Mark Rothko, Willem De Kooning, Robert Motherwell hay Jackson Pollock. Những họa sĩ này đã có nhiều dịp chiêm ngưỡng, nghiên cứu tác phẩm của Picasso tại viện Bảo tàng MoMA tại New York, đặc biệt là bức Guernica từ năm 1939 cho đến năm 1981, khi bức tranh trứ danh này được đưa về Madrid -Tây Ban Nha. Jackson Pollock đã thực hiện hàng trăm bản vẽ biến thái còn đầy "ác mộng" hơn cả nguyên bản Guernica. Tại Pháp, ảnh hưởng Picasso ít hơn. Sự công phẫn khi Picasso còn sống,và cũng vẫn chịu sự " ngược đãi " ngay cả một vài năm sau khi Picasso đã qua đời, năm 1973. Chỉ từ những năm 1980 Picasso mới được tất cả giới nghệ sĩ Pháp tôn sùng.


KỶ LỤC

Giá cả về tác phẩm của Picasso làm người ta phải chóng mặt. Năm 2004, Le Garçon à la pipe, tác phẩm lớn của thời kỳ hồng (1904) đã được bán với giá 93 triệu dollars, Dora Maar au Chat (1941) cũng với giá 83 triệu dollars. Năm 2007, cuộc bán đấu gía cao nhất đã đạt được với tác phẩm Femme Accroupie au costume turc (Jacqueline) (1955) với giá 27,5 triệu dollars , kế tiếp là một tác phẩm điêu khác bằng đồng, Tête de femme (Dora Maar) với giá 26 triệu. Tổng kết giá bán năm 2007 đã lên tới 319 triệu dollars.

VAUVENARGUES

Pablo Picasso trút hơi thở cuối cùng ngày 08 tháng 4 năm 1973 tại Mougins (Alpes-Maritimes). Thi hài ông được an táng tại khu vườn của lâu đài Vauvenargues (Bouches-du-Rhône).


(1) Delacroix : hoạ sĩ lừng danh Pháp (1798-1893) với họa phẩm La Liberté guidant le peuple.
(2) Icône : hình thánh (vẽ trên gỗ)

La Sérénité-Troyes, 16 giờ 38 - 20.01.2009

(Phóng theo Express - N°2987)









© tác giả giữ bản quyền.
. Tải đăng ngày 26.01.2009
. Trích Đăng Lại Vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com.