BẮC NINH THI THOẠI


Dịch thơ từ Ngô Tất Tố đến Thuý Toàn


Bài 12









Làm thơ hay đã khó, nhưng dịch thơ đạt và "hay" lại càng khó hơn . Ai đã thò bút dịch thơ đều thấu hiểu : dịch là phản (nếu không đạt) , dịch là thắng (nếu đạt) . Đoàn thị Điểm dịch "Chinh phụ ngâm" Phan Huy Vịnh dịch "Tỳ bà hành" là đạt ở vế thứ hai này.

Dịch thơ Đường "siêu" như Tản Đà mà cũng có bài làm sai cả ý nguyên tác. Ví dụ khi dịch bài Độ Tang Càn (Qua sông Tang Càn) của Giả Đảo , câu " Khách xá Tinh Châu dĩ thập sương " đáng lẽ phải dịch là "Mười thu làm khách Tinh Châu" thì Tản Đà dịch là "Tinh Châu đất khách trải mười hè" . "Sương" ở đây phải là "thu" mới hợp với khách tha phương kia.

Nhà văn Ngô Tất Tố (1) quê ở làng Cói - Từ Sơn- Bắc Ninh dịch bài "Tự quân chi xuất hĩ" (Từ thủa chàng đi) đạt mức điêu xảo , đã phủ thêm hồn và vóc dáng người chinh phụ vào 2 câu của Trương Cửư Linh:

Tư quân như nguyệt mãn
Dạ dạ giảm thanh huy

dịch là :

Nhớ chàng như mảnh trăng đầy
Đêm đêm vầng sáng hao gầy đêm đêm

Thế hệ sau Ngô Tất Tố còn có một dịch giả thơ khá quen thuộc với các độc giả một thời yêu chuộng thơ Nga. Người đó ở làng Phù Lưu - chợ Dầu - Từ Sơn Bắc Ninh. Chàng trai họ Hoàng " Thế gia vọng tộc " , đã từng du học ở Nga, Dịch giả Thuý Toàn sinh năm 1938 . Qua hơn 40 năm dịch tiếng Nga từ Puskin , Lermontov tới Bunin,Blok, Exenhin, Gamzatov... Những câu thơ do anh dịch như "Tôi yêu em đến nay chừng có thể "hay""Anh nhớ mãi phút giây huyền diệu ấy" ... đã nằm trong sổ tay của rất nhiều người yêu thơ.

Được hỏi về bài thơ Nga đầu tiên anh dịch ? Thuý Toàn tâm sự : Đó là bài "Buồi sáng mùa đông" của Puskin. Lúc đó tôi đang mày mò dịch nhưng không đạt . Mãi 30 năm sau , năm 1978 , khi tóc đã bạc nhiều , tôi lại quay lại với bài thơ đó :

Dưới trong xanh thăm th ẳm của vòm trời
Rừng quanh quạnh riêng mình in vệt thắm
Từng xanh lá hiện qua làn nhũ mỏng
Sóng nhỏ trôi lấp lánh dưới làn băng (2)

Ở Bắc Ninh còn có dịch giả NK. Nhờ hơn 20 năm sống ở Sơn La , nên am tường văn hoá Thái , NK là người đầu tiên chuyển thể Sông chụ son sao (Tiễn dặn người yêu) từ tiếng Thái sang thơ Việt (song thất lục bát) 1005 câu. Đã được tái bản nhiều lần. Trong đó chỉ 2 câu tiễn dặn thôi mà tình người con trai con gái Sơn La nó sâu sắc vô cùng :


Lời thương em nhớ đừng phai
Hồn thương đừng có đổi thay cõi trời

hoặc là

Trái tim xưa vẫn còn treo
Anh ở đâu? Vía còn đeo trong hồn

Người đi xa quẩn quanh vía bám
Dây trầu leo lên quấn hồn yêu


Trong lĩnh vực dịch thơ ở Việt Nam , Bắc Ninh đã có nhiều đại diện khá tiêu biểu !


_______________________


Chú thích :

(1) Mời xem thêm Ngô Tất Tố "Thi -Văn - Bình - chú - Lê - Mạc - Tây Sơn" (từ giữa thế kỷ 15 đến thế kỷ 19) Mai Lĩnh Xuất Bản : Nguyễn Trãi , Lê Thánh Tông , Ngô Chi Lan , Nguyễn Bỉnh Khiêm, Lê Quý Đôn, Nguyễn Gia Thiều ,Vũ Huy Lượng, Phan Huy Ích , Ngọc Hân Công Chúa, Dương Xuân hầu, Tả Đình Hầu, Phạm Đan Phương , Di thần Nhà Lê...

(2) Mời đọc thêm Thơ Puskin, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin Hà Nội 2001 ( người dịch Hoàng Trung Thông , Thuý Toàn , Xuân Diệu ) Hội Nhà văn Nga tặng Bằng danh dự cho dịch giả Thúy Toàn .
Ngày 27-3-2008, Trung tâm khoa học và văn hóa Nga tại Hà Nội phối hợp Trung tâm văn hóa, ngôn ngữ Ðông - Tây tổ chức lễ trao tặng nhà văn, dịch giả Thúy Toàn Bằng danh dự của Hội Nhà văn Nga về những cống hiến dịch văn học Nga. Tới dự có dịch giả Thúy Toàn, Ban Giám đốc Trung tâm khoa học và văn hóa Nga và Trung tâm văn hóa, ngôn ngữ Ðông - Tây, đông đảo dịch giả và những người yêu văn học Nga. Nhân dịp này, dịch giả Thúy Toàn đã giới thiệu tập "Thơ Put skin" .
.






© tác giả giữ bản quyền.
. đăng tải theo nguyên bản của tác giả gởi từ Hà Nội ngày 05.06.2008.
. Trích Đăng Lại Vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com.