Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới





LÃNG DU TRONG ÂM NHẠC TCHÈQUE




BEDRICH SMETANA


B edrich (1824-1884) là cậu bé thần đồng. Mới 5 tuổi cậu đã chơi được phần đầu bản tứ tấu của Haydn, còn phần hai thì cha ông, một nhà sản xuất rượu bia chơi tiếp. 6 tuổi Bedrich xuất hiện trước công chúng như một nghệ sĩ dương cầm thực thụ. Cậu võ vẽ sáng tác khi 8 tuổi. Cậu bảo:

- Tôi muốn soạn nên những nhạc phẩm như của Mozart, với kỹ thuật của Liszt.

Khi Bedrich trưởng thành,người cha lại muốn con mình học luật, vì việc học nhạc tốn kém. Smetana quyết định đi Prague học nhạc. Có lẽ do mến thiên tài bẩm sinh nên giám đốc nhạc viện giới thiệu cậu sinh viên làm gia sư ở nhà Bá tước Thun, nên ăn ở không phải lo. Mỗi ngày Smetana dạy các con của Bá tước 5 giờ. Thời gian rảnh rỗi, ông có thể tự do sáng tác nhạc. Smetana yêu nữ nghệ sĩ dương cầm Katerina Kolàr, người sau này là vợ ông và phụ ông dạy nhạc. Năm 1856, Smetana sang Goetheborg, Thụy Điển để làm nhạc trưởng dàn nhạc của Hội Yêu Nhạc thành phố này. Trong thời gian sống ở đây, ông sáng tác các bản giao hưởng: Richard III; Wallensteins Lager. Từ 1862, Smetana sống ở Prag, Smetana là giám đốc Nhà hát kịch quốc gia Séc. Ông có ảnh hưởng sâu sắc tới đời sống âm nhạc thủ đô Prague. Trên cơ sở dân ca và vũ nhạc Tchèque (Séc), ông sáng tác “Die Moldau”, “Durch Boehmens Hain und Flur”. Những ca kịch kể về các anh hùng Séc trong cuộc đấu tranh giành độc lập là “Dalibor”; “Libussa”.


Bệnh tật buộc ta phải sống sâu sắc hơn


Năm 1874, Smetana bị điếc. Ông sống trong một thế giới đầy câm lặng như Beethoven phải chịu đựng. Từ nỗi thất vọng sâu xa lúc cuối đời, ông sáng tác từ 1874 tới 1879 hai nhạc phẩm nổi tiếng: bản tứ tấu đàn dây mang tính tự sự Từ cuộc đời của tôi và bản giao hưởng Tổ quốc tôi. Năm 1882, Smetana dự buổi hoà nhạc bản giao hưởng Tổ quốc tôi. Bản giao hưởng có 6 Zyklus, cứ sau một phân đoạn (Zyklus), thính giả lại đứng lên vỗ tay nhiệt liệt. Khi buổi hoà nhạc kết thúc, công chúng ôm chầm lấy ông, hôn bàn tay ông, tung hoa tràn ngập người nhạc sĩ tài ba của quê hương Bohemia.


ANTONIN DVORAK


Nhà soạn nhạc Antonin Dvorak (1841-1904) là con trai một chủ quán ở Nelahozeves, Boheme (ngày nay gọi là Czech). Cha ông là người vui tính thường chơi đàn zither (tam thập lục) khi các trai gái làng khiêu vũ. Cậu bé Anton sống trong bầu không khí dân nhạc, dân ca đầy quyến rũ kia nên biết chơi violin trước khi theo học âm nhạc ở Nhạc viện Praha (Prague) ở tuổi mười sáu. 1860, Dvorak tốt nghiệp Nhạc viện Thần tượng khi còn học ở Nhạc viện Praha của Dvorak là Schubert , Beethoven. Nhưng tác phẩm đầu tay opera “Alfred” của ông lại chịu ảnh hưởng của Wagner. Những nhạc phẩm tiêu biểu của Dvorak là cantat “Thánh ca”, “Những kẻ thừa kế của Bạch Sơn (The Heirs of the White Mountain) “Tam tấu dương cầm cung Sol Thứ (The Piano Trio), “Mẹ đứng đó” (Stabat Mater, 1877), “Song tấu dân thành Moravia (The Moravian Duet). Ông kết thân với Johannes Brahms và H. von Bulow. Ông đi du lịch nhiều nơi trên thế giới. Buổi hoà nhạc “Mẹ đứng đó” ở London thành công lớn, Dvorak trở về Prague với hai túi tiền lớn. Nhờ đó ông xây được một khu âm nhạc theo phong cách Anh ở Vysoka, một vùng ở phía nam Bohme. Ông thường về đây nghỉ. Cuối đời, ông cùng gia đình về ở hẳn nơi này.

1895, Dvorak sang Mỹ làm Giám đốc Nhạc viện Quốc gia ở New York. Những giây phút hạnh phúc nhất của Dvorak trong thời gian ở Mỹ là những giây phút ông chơi dương cầm trong thánh đường của người Boheme ở Spillville,bang Iowa, ngồi trong quán rượu, bằng ngôn ngữ mẹ đẻ trò chuyện với đồng hương người Boheme. “Tứ tấu Hoa Kỳ” (The American Quartet) và bản giao hưởng “Thế giới mới” của Dvorak đậm đà làn điệu Da Đen cùng với tiếng hát của Harry Burleigh đã mang lại một luồng khí thế mới ở Mỹ. Buổi công diễn nhạc Dvorak tại nhà hát Carnegie năm 1893 được công chúng tán dương nhiệt liệt. Từ sau buổi công diễn, người Mỹ đem lòng yêu mến ông, đi đến đâu, Dvorak cũng nhận được mối thịnh tình của dân chúng Mỹ với những cái bắt tay niềm nở.

Do nỗi nhớ quê hương nên Dvorak quyết định trở về Boheme.


Lời mời gọi chính là Hương vị dân gian


Nền văn hoá dân tộc của nhiều nước châu Âu phát triển mạnh mẽ trong thế kỷ 19. Moniuszko và Schopin ở Ba Lan; Erkel và Lizst ở Hungari; Grieg ở Nauy đã xây dựng nên nền nghệ thuật âm nhạc dân tộc trên cơ sở sáng tác âm nhạc dân gian phong phú của đất nước mình. Smetana là người sáng lập ra trường phhái âm nhạc Boheme (nay gọi là Zcech). Smetana và Dvorak là những nhạc sĩ giới thiệu với công chúng trên thế giới vẻ đẹp hấp dẫn của những giai điệu của đất nước mình.

Dvorak là nhạc sĩ lớn đầu tiên đã hoà nhập được vào đời sống âm nhạc Mỹ, có nhạc phẩm được công chúng Mỹ yêu thích. Một nhà phê bình âm nhạc viết:

- Ngôn ngữ âm nhạc của Dvorak giản dị, bộc trực, âm giọng mượt mà, cấu trúc chặt chẽ. Tất cả hoà quyện trong hương vị dân gian- một lời mời gọi chung nhất của mọi dân tộc.


LỜI BÌNH


Ngày nay chúng ta nghe nhạc của Smetana như thấy cả một nước Bohemia xa xưa với những cánh rừng bạt ngàn, những cánh đồng lúa trải dài đến tận chân trời. Tất cả được phô diễn trong những ca khúc, vũ điệu với một vẻ đẹp thuần nhất.

Rhapsodie Xlavơ” (The Slavonic Rhapsodie), “Các điệu nhẩy Xlavơ (The Slavonic Dances) mang lại cho Dvorak danh tiếng trong âm nhạc thế giới. Năm 1901, Dvorak là Giám đốc Nhạc viện Prague. Sáng tác của Dvorak rất dồi dào, bắt nguồn từ dân nhạc Czech và chịu ảnh hưởng về mặt trữ tình của cả Liszt lẫn Brahms. Trong 5 giao hưởng của Dvorak thì giao hưởng “Thế giới mới” (1893) nổi tiếng thế giới. Opera “Rusalka” (1901) là opera nổi tiếng nhất của Dvorak. Người viết sách này đã xem “Rusalka” ở nhà opera Leipzig. Nhạc Dvorak tươi mát, chân thành, giàu giai điệu trên cơ sở sức sống tiềm tàng của dân ca, vũ điệu dân gian. Nhạc Dvorak vẽ lên bức tranh thiên nhiên tươi đẹp, những hình ảnh của quá khứ anh hùng của vùng Boheme. Qua nhạc của Dvorak, người nghe khám phá sự phong phú về tâm hồn, tình cảm, chủ nghĩa lạc quan, tinh thần lành mạnh của người dân Boheme

Smetana là người khởi xướng nền tân nhạc Tchèque (Séc). Với những sáng tác của mình, Smetana và Dvorak là những nhạc sĩ đã đưa nền âm nhạc Séc tới công chúng yêu âm nhạc trên thế giới



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SàiGòn ngày 17.5.2018.

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004