Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới

Thiệu Trị



HIỂN HÁCH ĐẠI NAM










N gay sau khi vua Minh Mệnh băng hà, Thiệu Trị đã viết ca ngợi công lao của phụ hoàng mình và khắc vào bia:


Hách hách Đại Nam


Hoàng hoàng thiên hựu

Triệu tổ tông bồi

Khắc khai khuyết hậu


Thế tổ trung hưng

Yếm hữu cử cửu

Sáng thủ lưỡng kiêm

Công hậu đức mậu


Ư mục Hoàng khảo

Thọ mệnh duy tân

Dĩ Thánh kế Thánh

Thành hiến khắc tuân


Hà thanh tý xuất

Thụy ứng biền trăn

Nhất tâm cần kính

Vạn hóa di luân


Cổn miện nghị chương

Đào đào khuê tệ

Tận chí tận vật

Chiêu sự Thượng đế


Châm chước chích trung

Thức sừng miếu chế

Bảo lục toản tu

Chiêu thùy dịch thế


Di du vũ mộ

Hoan phụng Từ Ninh

Hà thương kế tiết

Long cổn xu đình


Hợp vạn phương lạc

Mỵ chúc tiên linh

Hiển dương đại hiếu

Tứ hải thức hình


Bách thể bản chi

Vạn niên phổ điệp

Thống ký chiêu minh

Ngân hoàng khánh hiệp


Hiển bất di thân

Ân nghĩa chu tiếp

Trị giáo tổ tiên

Vĩnh vi thế pháp


Quảng khai môn lộ

Trừng tự quang phương

Dĩ châm dĩ quý

Suất do điển thường


Nông tang chính bản

Phong tục quốc cương

Hoàng hữu huấn di

Thứ dân cận quang


Thụ chức thiết quang

Phân cương hoạch tỉnh

Binh chế điền công

Lại trị dân chính


Chế độ phục chương

Văn thư hiệu lệnh

Kinh kỷ tất trần

Nội ngoại giao chỉnh


Thánh học uyên phú

Thuần hồ túy tinh

Chư văn chư tác

Biểu lý lục kinh


Hiền khoa mục tịch

Nho giáo phong hành

Sĩ tập phi biến

Văn trị đại hanh


Khôn hợp cang khai

Uy linh chấn bạc

Nam Bắc tiểu bình

Tây Nam khai thác


Kỳ định võ công

Tái khôi viễn lược

Cải thố qui lưu

Hóa thành man trạch


Hoàng du tăng bí

Thánh trạch bàng hồng

Đãi thần dĩ lễ tế

Thượng hạ tình thông


Phan mao, tích tước

Dĩ chương hữu công

Vinh gia phong ấm

Ân điển ưu long


Căng dục vạn dân

Tự cơ ấm khát

Dưỡng lão chẩn cùng

Nhân cao bàng đạt


Giảm phú quyên chỉnh

Thận hình chỉ sát

Hoàn hải mông lưu

Hàm ca lợi lạc


Thiên địa hóa phổ

Thánh nhân công toàn

Duy kỳ bất tức

Sở dĩ tự nhiên


Minh hiệu thành pháp

Chiêu tích gián biên

Xán kim chấn cổ

Diệu hậu quang tiền


Cương chinh luân minh

Đức ái phúc bị

Chung lân tập tường

Bách tứ thập nhị


Giáo dĩ nghĩa phương

Hòa Cảm giao tụy

Lịch đại đế vương

Mạc dữ chi tỷ


Ta dư tiếu từ!

Thiệu thứ phi cơ

Cận tư kế thuật

Ngưỡng phó hồng từ


Truy tự công đức

Thọ chi phong bi

Ức vạn tư niên

Thế thế thủ chi


Hiếu tử tự Hoàng đế

Thần: Tuyển cẩn phúc


DỊCH THƠ:

Hiển hách nước Nam


Trời giúp lớn lao

Triệu Tổ tôn bày

Mở mang cơ cuộc


Thế Tổ trung hưng

Gồm thu toàn quốc

Sáng lập, giữ gìn

Công dày đức tốt


Tốt thay Hoàng khảo

Chịu mệnh duy tân

Thánh lại nối Thánh

Noi đúng phép thường


Sông trong điềm tốt

Ngọc hiện rỡ ràng

Một lòng chuyên kĩnh

Giáo hóa cương thường


Đồ thờ nhạc khí

Tận vật tận chí

Kính phụng thờ trời

Châm chước tùy thời


Giữ gìn phép nước

Biên soạn Thực lục

Để lại đời sau

Bắt chước Thuấn xưa


Kính vui thờ mẹ

Thân mặc áo rồng

Cùng vui muôn phương

Đến chúc tuổi thọ


Hiếu thảo tỏ rõ

Bốn biển soi chung

Trăm đời giữ dòng

Muôn năm phổ điệp


Rõ ràng ghi chép

Hết thảy vui mừng

Tuyển hiền yêu thân

Ơn nghĩa rộng khắp


Trước lo giáo dục

Làm phép ngàn đời

Ngôn luận rộng khơi

Dạy quan phép tắc


Hoặc khuyên, hoặc nhắc

Đều tự phép thường

Trọng việc nông tang

Giữ gìn phong tục


Khuyên dạy rành mạch

Dân chúng đều theo

Nhậm chức đặt quan

Phân chia từng tỉnh


Ruộng đất, binh lính

Việc quan, việc dân

Chế độ, áo khăn

Văn thư, hiệu lệnh


Đầy đủ toan tính

Hòa hợp trong ngoài

Thánh học sâu dày

Cốt ở tinh túy


Văn, thơ ngự chế

Tỏ rõ lục kinh

Thi cử mở mang

Thịnh hành đạo học


Sĩ khí đổi lớn

Văn trị rỡ ràng

Dóng mở càng khôn

Oai linh rung chuyển


Bắc Nam yên ổn

Tây Nam mở mang

Sửa định võ công

Sáng soi muôn cõi


Lưu chuyển quan lại

Giáo hóa các mường

Phép tắc càng tăng

Ân trạch khôn kể


Đãi tôi dùng lễ

Trên dưới đồng lòng

Ruộng, tước ban phong

Công thần rạng rỡ


Vẻ vang ân tứ

Đức trạch sâu dày

Nuôi nấng mọi người

Đói ăn khát uống


Nuôi già, giúp cực

Nhân ái đồn xa

Thuế khóa giảm tha

Cẩn hình, thận án


Bốn cõi thỏa mãn

Ngậm cười mừng vui

Trời đất sinh sôi

Thánh nhân hoàn tất


Bởi không ngơi nghỉ

Thành tựu tự nhiên

Phép tắc lập nên

Rõ ràng ghi chép


Cổ kim đều biết

Sau trước rành rành

Giềng mối phân minh

Phúc dày đức đủ


Con cái đông đức

Trăm bốn mươi hai

Lấy nghĩa dạy nuôi

Họp ở hòa cảm


Đế vương kim cổ

Chẳng thể sánh cùng

Tiểu tử đau lòng

Được cho nối nghiệp


Chỉ lo kế tiếp

Công nghiệp cơ đồ

May đáp ơn to

Chăm lo kế thuật


Truy kể công đức

Khắc vào đá quý

Muôn vạn năm sau

Đời đời bền bĩ


Hiếu tử nối ngôi Hoàng đế

Thần: Tuyền kính chép


(Theo tư liệu của ông Bửu Trân - Phòng Tùng Thiện Vương ở thành phố Huế)


1 bài Minh được viết bởi 1 nhà vua thi sĩ uyên thâm về văn chương kim cổ đã khái quát những nét chủ yếu về tiểu sử, cuộc đời và sự nghiệp của Hoàng đế Minh Mệnh. Bài mang hơi thở của một trường thi, lời văn có nhiều điển tích, vừa cao sang, vừa giản dị, dễ hiểu, thu hút được chú ý của đông đảo từ các nho sĩ cho đến người bình dân... Quả là một kiệt tác văn chương!



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ BìnhThuận ngày 10.12.2017.

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004