Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới




LẠM BÀN VỀ

CHỮ VẠN CỦA ĐẠO PHẬT









C ó hai biểu tượng của Đạo Phật mà ai cũng biết: Đó là Hoa Sen và Chữ VẠN. Hoa Sen thì ai cũng hiểu là để nói về sự “Thoát bùn dù vẫn ở trong bùn”, tượng trưng cho hình ảnh của người tu Phật thành công,“Ở trong trần gian mà không nhiễm mùi trần”, hay “Ở trong trần tục mà được giải thoát” nên không có gì để bàn cãi. Riêng chữ VẠN thì nhiều người đã thắc mắc, không hiểu vì sao các Chùa làm chữ Vạn không đồng nhất. Chùa thì làm theo chiều kim đồng hồ (gọi là mẫu A), Chùa thì làm ngược lại (gọi là mẫu B). Cũng có nhiều người đã bàn về vấn đề này, nhưng không thống nhất ý kiến với nhau được.

Đọc trên mạng tôi thấy có một bài viết khá dài, nói khá rõ về Chữ VẠN, xin được tóm tắt như sau: “Chữ VẠN là một trong những quý tướng của Đức Phật, biểu thị công đức vô lượng của Ngài. Sở dĩ ứng hiện nơi ngực của Phật là nói lên ý nghĩa giác ngộ vẹn toàn của Phật. Ở giữa tượng trưng cho lý Trung Đạo, không kẹt hai bên, vượt ngoài đối đãi, nhưng lý giải thì có các quan điểm sau:

* Theo nghiên cứu của Tiến Sĩ Quang Đảo Đốc ở Đại Học Quốc Sĩ Quán Nhật Bản thì đó là ký hiệu (symbol) không phải là chữ viết. Nó xuất hiện rất sớm, có thể là từ thế kỷ thứ 8 trước Công Nguyên, và đến thế kỷ thứ 3 trước Công Nguyên mới được dùng trong kinh Phật. Nhưng ký hiệu này đã không thống nhất. Có lúc viết theo mẫu tự A, có chỗ viết theo mẫu tự B. Có lúc xoay phía mặt và cũng có khi xoay phía trái. Từ đó có những lý luận cho rằng Chữ VẠN của Phật giáo phải xoay hướng này mới đúng, hướng kia thì sai.

* Hán Việt Tự Điển của Thiều Chửu cũng nói chữ VẠN là hình tướng, không phải là chữ, nên dịch là cát tường, hải văn tướng, cho rằng nên xoay về bên hữu, giống như đi vòng quanh để tỏ lòng tôn kính Phật thì phải đi về bên hữu. Do vậy xoay về bên hữu mới là tướng cát tường. Xoay bên trái là lầm.

* Tự Điển Phật Học của Đoàn Trung Còn thì cũng nói rằng chữ VẠN cũng kêu là kiết tường, là một chữ linh bên Ấn Độ, có sức đưa lại các điềm tốt lành, vui vẻ, phước đức. Tác giả cũng lưu ý là không nên viết chữ VẠN ngược chiều, vì các nhà học đạo cho rằng 4 cái đầu lửa, quay thuận chiều thì diệt sạch phiền não, đem lại sự an lạc, nghịch chiều thì thiêu hủy các công đức, thiện căn! Nhưng cũng không giải thích lý do có sức thuyết phục.

* Tự Điển Phật học của GHPGVN cho là vòng về bên phải (Mẫu A) là tốt lành, cát tường. Bên trái (Mẫu B) là sai lầm.

* Wikipedia thì cho là xoay bên nào đều được.

* Từ Điển Phật Học Việt nam của Thích Minh Châu và Minh Chí (NXB Khoa Học Xã Hội, Hà Nội, 1991) thì cho rằng không có cơ sở nào đủ sức thuyết phục, cho nên không thể kết luận bên nào hoàn toàn đúng, bên nào hoàn toàn sai. Không nên nghĩ chữ VẠN quay theo chiều nào đó thì nó thiêu hủy công đức. Chỉ có những việc làm sai trái của ta mới thiêu hủy được công đức của ta. Chúng ta cứ để mặc cho chữ VẠN quay tự do mà không cần bàn cãi, chúng ta chỉ cần cố gắng làm tròn nghĩa vụ của mình, lập công, bồi đức càng nhiều càng tốt.

Người ta cũng kể lại dưới thời Pháp thuộc, năm 1941, một viên công sứ Pháp đi từ Phủ Doãn lên Đàn Nam Giao, khi đi ngang qua Chùa Từ Đàm Huế, thấy các hình chữ VẠN chung quanh tường rào được nhìn thấy từ hai phía, ông ta bắt trụ trì phải xây phông ở phía sau để chỉ nhìn được phía mặt chữ VẠN của Phật Giáo.

Cũng có người kể rằng Bác Sĩ TÂM MINH LÊ ĐÌNH THÁM, một cư sĩ nổi danh thời trước, khi xây đựng Chùa Từ Đàm đã có chạm chữ VẠN trên cửa ra vào. Nhà cầm quyền Pháp cho là hình chữ VẠN của Đức Quốc Xã nên bắt phải đổi hướng kia. Nhưng khi Cư Sĩ vào Chùa nhìn ra vẫn thấy hình ảnh như trước.

Chùa Linh Sơn ở Đà Lạt, lúc vào, nhìn thấy chữ VẠN Mẫu A, nhưng khi ra, nhìn lên lại thấy Mẫu B.

Do đó, bài viết kết luận là do vị trí mà ta nhìn thấy khi thì quay ngược, lúc lại xuôi theo chiều kim đồng hồ, do đó, mặt trước hay mặt sau cũng chỉ là một chữ VẠN mà thôi.

Tác giả đề nghị thế giới Phật Giáo cần nghiên cứu xem cách viết nào đúng, để đưa ra một quyết định, một sự thống nhất chung, mọi người đều tuân thủ ngõ hầu tạo tính thuần nhất về những biểu tượng đặc thù của Phật Giáo. Không thể chấp nhận kiểu viết theo cảm tính, Chùa này viết khác, Chùa kia viết khác, nhất là trong một chùa mà lại có hai chữ VẠN khác nhau.

Tác giả cũng đề cập đến chữ VẠN của nhà độc tài Phát Xít Hitler. Nhưng Chữ Vạn này màu đen, được vẽ nghiêng một góc 45 độ trong một vòng tròn màu trắng, được mọi người gọi là “Chữ Thập ngoặc”. Đó là viết tắt của hai chữ State: Quốc Gia và Social: Xã Hội.

Đời nhà Đường, Hoàng Hậu Võ Tắc Thiên cũng từng sáng tạo ra một chữ VẠN, độc âm là Nhật. Đây chỉ là biếu tượng cho mặt trời mà thôi. Chữ ấy ngoặc sang bên trái. (trích Internet Phật Giáo Việt Nam, tác giả Tâm Minh Ngô Tăng Giao)”.

Không riêng gì giới tu hành, mọi người hẳn không ai không đồng ý về lời giải thích trong Từ Điển Phật Học của Đoàn Trung Còn là “nếu chữ VẠN quay trái chiều thì sẽ thiêu hủy các công đức, thiện căn”! Thiêu hủy của ai? Của người làm? Của Phật hay của người nhìn thấy? Do đó chúng ta không thể nào chấp nhận những lời giải thích mơ hồ, thiếu căn cứ và thiếu khoa học như thế. Hơn nữa, trong Đạo Phật không có nói về sự linh thiêng, huyền bí. Ngay cả 32 Tướng Tốt, 80 vẻ đẹp của Phật cũng chỉ để nói về những việc thiện, việc tốt đẹp mà thôi. Không có gì là siêu phàm hay hiển linh nào cả.

Theo giải thích trong bài viết, thì mọi người cho rằng có lẽ Chữ VẠN là quý tướng của Phật, nhưng tôi mở 32 Tướng Tốt, 80 vẻ đẹp của Phật thì không thấy nói có tướng nào mang hình chữ VẠN hết. Dù vậy, theo tôi, cũng như 32 tướng tốt của Phật, mỗi tướng là tượng trưng cho một việc làm và dạy người tu nương theo đó để tạc cho mình, nhìn thấy đó như tấm gương để học hỏi, để thực hiện, không phải để dùng chất liệu quý rồi đúc hay tạc lên để thờ. Trường hợp chữ VẠN này cũng vậy. Theo tôi, do không có lời giải thích nên mạnh ai nấy làm và hiểu theo ý mình. Có thể nghĩ rằng là Phật đã nhiếp phục được Vạn Pháp chăng? Bởi vì trước khi tu hành, mỗi người đã bị Vạn Pháp điều khiển, làm cho quay cuồng, điên đảo, đau khổ. Khi bắt đầu tu hành là phải làm chủ nó, nhiếp phục được nó, cuối cùng mới thoát khỏi sự kiềm tỏa của nó. Và hình ảnh đó như dấu ấn về sự chiến thắng và làm chủ Vạn Pháp của Phật chăng?

Nhiều năm trước, nhóm tu học của chúng tôi cũng đã từng bàn về chữ VẠN. Có một ý kiến nêu ra mà tôi thấy có lý phần nào. Đó là: Người tu Phật là phải XẢ, phải MỞ, phải HÓA GIẢI các pháp. Vì vậy, theo ông bạn này, nếu chữ VẠN theo chiều kim đồng hồ thì sẽ thấy đó là siết chặt thêm, ôm vô, giữ chặt lại, na ná như chữ VẠN của Hitler, chỉ khác vị trí: một bên đứng thẳng, một bên chéo góc mà thôi. Trái lại, Chữ VẠN ngược chiều kim đồng hồ thì vừa có thể diễn tả về sự “Tháo gỡ, Xả, Giải tỏa”, vừa khác chiều với chữ Vạn của Hitler. Do đó, theo tôi, Kinh sách đã giải thích:“Phật là Vô Tướng, do vô lượng Công Đức mà thành”. Nhưng nếu ta tạc ra bằng tướng, thì nên làm thế nào để hình tướng đó gợi cho người nhìn một ý nghĩa về công việc tu hành, để người nhìn thấy có thể theo đó mà thực hiện cho bản thân, chớ không chỉ nhìn đó như hình ảnh độc quyền của Phật, ta không có liên quan. Hoặc do chạm lộng, nên đứng phía trong hay phìa ngoài mà nhìn thấy hình chữ VẠN xuôi hay ngược, chẳng có nghĩa lý gì, chẳng có gì khác biệt!

Tác giả bài viết cũng có kêu gọi một sự thống nhất về cách viết của biểu tượng này. Vì vậy, tôi cũng lạm bàn, là một khi đã tạo ra một hình ảnh, thì tốt nhất là ngoài hình thức thì cũng nên mang một ý nghĩa tượng trưng cho một việc làm. Hình Chữ VẠN xoay ngược chiều kim đồng hồ có lẽ cũng gợi cho người Phật Tử một hình ảnh XẢ, THÁO GỠ đối với Vạn Pháp. Biết đâu cũng có được chút lợi lạc nào đó để người Phật Tử nhìn thấy như một sự nhắc nhở là bản thân mình cũng cần Xả, cần phải tháo ra, gỡ ra, đừng tiếp tục ôm giữ các pháp chăng?


Tháng 7/ 2017




. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả từ SàiGòn ngày 15.10.2017.


VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004