Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới



QUY HOẠCH THÀNH PHỐ BẮC NINH

20 NĂM - MỘT TẦM NHÌN




B ức tranh đô thị là kết quả của các nhà hoạch định chính sách, các nhà lãnh đạo, kết quả của ý đồ sáng tạo trong những đồ án của các kiến trúc sư, các nhà quản lý... mà ở đó vai trò cực kỳ quan trọng là của người dân trong việc tổ chức môi trường sống, xây dựng và cải tạo đô thị.


Quy hoạch thị xã Bắc Ninh năm 1997, chuyện bây giờ mới kể :


Ngược dòng thời gian cách đây hai thập niên, từ trung tuần tháng 9 năm 1996, trước khi có Nghị quyết của Quốc hội khoá IX về việc tách tỉnh Hà Bắc (ngày 6-11-1996), do có được những thông tin đáng tin cậy về việc sẽ tách tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh Hà Bắc Ngô Đình Loan sớm ý thức được những công việc gấp gáp, nặng nề cho tỉnh mới. Việc nghĩ tới đầu tiên là công tác quy hoạch cho thị xã Bắc Ninh, bởi từ khi sáp nhập 34 năm, nó không còn là thị xã tỉnh lỵ nữa, người dân vẫn thường gọi vui là “thị xã đèn dầu”, đến năm 1996 vẫn chưa có nước máy sạch để dùng. Rồi sẽ rất lúng túng nếu sau khi tái lập tỉnh không kịp có những định hướng làm cơ sở pháp lý cho việc chuẩn bị đầu tư xây dựng các cơ quan, công sở; xây dựng nhà ở cho nhu cầu tái định cư; xây dựng hạ tầng xã hội, hạ tầng kỹ thuật đô thị. Làm sao cho phù hợp giữa trước mắt với lâu dài, giữa cục bộ và toàn cục. Nếu không có quy hoạch, dễ gây ra chắp vá, tốn kém do những đòi hỏi cấp thiết để ổn định cuộc sống, ổn định xã hội.


Thường vụ tỉnh uỷ nghe giới thiệu quy hoạch chung thị xã Bắc Ninh- (22/1/1997):


Trăn trở và trách nhiệm, lắng nghe những ý kiến tâm huyết của cơ quan chuyên môn, lãnh đạo tỉnh, trong đó trực tiếp là Chủ tịch UBND tỉnh Ngô Đình Loan. Để làm quy hoạch sao cho có được tầm nhìn phát triển có tính dự báo khoa học, tính khả thi cao, tầm nhìn phát triển dài hạn cho miền đất Bắc Ninh sống và phát triển bền vững cho nhiều thế hệ mai sau. Ông Loan chủ động cùng với lãnh đạo sở Xây dựng Hà Bắc, trực tiếp là Phó Giám đốc sở, Kỹ sư Phạm Đình Nghĩa (người đã nhiều năm có kinh nghiệm làm quy hoạch ở UBKTCBNN) ra Viện quy hoạch Đô thị và Nông thôn, Bộ Xây dựng đặt vấn đề lập quy hoạch thị xã Bắc Ninh. Hiểu rõ yêu cầu cấp thiết của tỉnh, Viện chấp nhận và cử KTS. Lã Thị Kim Ngân chủ trì cùng các chuyên gia có nhiều kinh nghiệm của Viện để nghiên cứu.

Quá trình lập quy hoạch cũng là một cuộc chiến quyết liệt với thời gian (thông thường phải mất 9 tháng đến 1 năm). Với Bắc Ninh, chúng tôi yêu cầu làm trong 3 tháng, trên cơ sở tận dụng tối đa các số liệu đo đạc cũ, kể cả bản đồ quân sự rồi sẽ bổ sung tiếp sau. Trong quá trình làm còn có nhiều ý kiến trái chiều, đến nỗi có lúc anh chị em KTS phải mang tài liệu về nhà nghiên cứu cho “yên tĩnh” và…“kín đáo” (về một công việc chưa chính thức vì chưa thể công khai chuyện tái lập tỉnh!).

Trong quá trình lập quy hoạch thị xã tỉnh lỵ, Chủ tịch luôn tranh thủ và lắng nghe ý kiến của anh em chuyên môn chúng tôi. Ông còn yêu cầu chúng tôi hoàn chỉnh gấp hồ sơ thiết kế thi công của trụ sở hai sở Xây dựng và Giao thông- vận tải để triển khai xây dựng ngay. Bởi theo ông, sau khi tái lập tỉnh, hai sở này cần phải khẩn trương bắt tay vào việc chỉ đạo ổn định nơi ăn ở, làm việc và xây dựng mới cho tỉnh (lúc đó vẫn dưới danh nghĩa là làm hai công trình của hai cơ quan trực thuộc hai sở, trên địa điểm có sẵn ở thị xã Bắc Ninh, để có thể xây dựng được ngay mà về quy hoạch lâu dài vẫn không ảnh hưởng gì)

Tới ngày 16 tháng 10 năm 1996, tỉnh mở hội nghị thông qua ý tưởng của các phương án quy hoạch tại trụ sở UBND thị xã Bắc Ninh cũ, thành phần gồm các lãnh đạo chủ chốt quê ở Bắc Ninh (có thêm Giám đốc Sở Kế hoạch-Đầu tư Hà Bắc cùng dự). Công việc lúc đó diễn ra rất dân chủ, công khai, minh bạch, tập trung trí tuệ nhiều người. Ngoài cán bộ của Sở Xây dựng, của Viện Quy hoạch quốc gia, còn có cả sự tham gia của các vị lãnh đạo tỉnh, các ngành, các huyện, thị xã và các chuyên gia tư vấn, phản biện, kể cả các vị lão thành cách mạng, các vị nguyên là lãnh đạo cũ của Bắc Ninh, Hà Bắc về những vấn đề lớn như tính chất, chức năng đô thị, lựa chọn định hướng phát triển không gian… cho thành phố Bắc Ninh tương lai.


Thành phố Bắc Ninh được quy hoạch, xây dựng khang trang, hiện đại:


Hội nghị được nghe cơ quan tư vấn trình bày và thảo luận rất sôi nổi. Theo đó, vùng nội thị được ưu tiên đầu tư ban đầu là nối khu vực Thị Cầu-Vũ Ninh với Đại Phúc (phường Suối Hoa hiện nay); phát triển Bồ Sơn-Khả Lễ-Hoà Đình của Võ Cường; kết nối Thành Cổ- Vệ An qua Y Na đến Phúc Sơn, Cổ Mễ. Riêng khu trung tâm chính trị- hành chính của tỉnh cũng được bàn luận nhiều, có cả ý kiến giữ nguyên khu thị xã cũ làm trụ sở UBND tỉnh, còn Tỉnh uỷ sẽ về khu nhà nghỉ Suối Hoa. Có 3 phương án mới là: Khu vực sau Đọ Xá (vị trí Đài tưởng niệm hiện nay); khu sau Gò Đỏ, cuối đường Dây Diều cũ (Ngã Sáu hiện nay) và phương án chọn là cánh đồng xã Vũ Ninh, lấy trục thần đạo theo hướng Núi Đèo- Phúc Đức (Đồi Nác -Văn Miếu). Hội nghị nhất trí cao và yêu cầu đơn vị tư vấn khẩn trương hoàn chỉnh.

Tái lập tỉnh Bắc Ninh 1-1-1997 là một mốc son đánh dấu bước khởi đầu một quá trình chuyển động toàn bộ đời sống kinh tế, xã hội... của cộng đồng dân cư trong tỉnh, nhất là đối với thị xã tỉnh lỵ. “Tỉnh Bắc Ninh được tái lập, đánh dấu một sự kiện lịch sử quan trọng, đáp ứng tình cảm nguyện vọng của cán bộ, đảng viên và nhân dân Bắc Ninh, phù hợp với yêu cầu đổi mới…” (Phát biểu của Bí thư Tỉnh uỷ lâm thời Ngô Đình Loan trong diễn văn ngày tái lập tỉnh). Ngày vui đó, nhân dân Bắc Ninh với không khí hồ hởi, phấn khởi, cờ hoa rực rỡ thì lãnh đạo tỉnh và những người xây dựng chúng tôi thực sự lo lắng và trăn trở với trách nhiệm của mình, bởi quê hương đang kỳ vọng nhiều ở sự kiện lịch sử trọng đại này.

Sau nhiều lần tham gia chỉnh sửa (ngày 22-1-1997 thông qua Thường vụ Tỉnh uỷ lần cuối cùng), đến ngày 19 tháng 2 năm 1997 cũng là ngày hội Lim 13 tháng Giêng, tại Bộ Xây dựng (Hà Nội) mở hội nghị thông qua quy hoạch chung thị xã Bắc Ninh. Với bộ hồ sơ đồ sộ và những kiến giải sâu sắc, cùng với những ý kiến phản biện tâm huyết của các chuyên gia đầu ngành, coi như bộ xương sống của thành phố Bắc Ninh tương lai được định hình. Chọn hướng phát triển không gian đô thị, bố cục không gian đô thị có tính khả thi, từ việc bố trí trung tâm hành chính tới các khu nhà ở, khu công nghiệp, hướng phát triển thành phố tương lai... Đô thị hoá đồng hành với công cuộc công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước, tất cả được lý giải biện chứng và khoa học. Quy hoạch hướng tới sự bền vững. Chọn hướng cho những trục đường mới mở ra các phía của yêu cầu phát triển đô thị.

Việc mở ra các trục không gian lớn khang trang ở quy hoạch khu trung tâm thành phố thể hiện một tầm nhìn rộng nhằm đáp ứng những yêu cầu phát triển lớn trong tương lai. Khu vực này sẽ tiêu biểu cho “hồn vía” của đô thị cả về kiến trúc cảnh quan, cả về lối sống và văn hóa. Các công trình công sở sẽ đặt chủ yếu ở khu trung tâm sẽ có những vị trí thích hợp với tầm nhìn tốt sẽ tạo được không gian hoành tráng và bề thế. Cũng có ý kiến lo rằng việc mở rộng không gian lớn như vậy là quá mức cần thiết so với quy mô đô thị (sợ mất nhiều đất nông nghiệp), tuy nhiên nếu nhìn đến yêu cầu phát triển trong tương lai của đô thị nhiều tiềm năng này thì cũng có thể coi việc mở rộng là thực sự hợp lý. Nằm ở vị trí không xa trung tâm thủ đô, Bắc Ninh chắc chắn sẽ có tốc độ phát triển nhanh, nhiều yêu cầu xây dựng lớn có tác dụng giảm tải cho thủ đô là điều diễn ra trong tương lai gần.

Ngay cả vị trí tượng đài Vua Lý Thái Tổ cũng được giành hẳn một vị trí trang trọng của trục thần đạo dự kiến sau này sẽ mang tên Người, cũng xuất phát từ nhận thức: Không gian đô thị, kiến trúc cảnh quan và điêu khắc là ba yếu tố quan trọng làm nên vẻ sang trọng, khẳng định sự phát triển và bộ mặt của đô thị tương lai. Thực tế trả lời: những quyết sách trong lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh lâm thời là bước đi ban đầu đúng hướng, đột phá mở đường cho sự phát triển bộ mặt của thành phố Bắc Ninh.

Thời gian không dài, nhưng đô thị Bắc Ninh dẫu còn non trẻ cũng hiện dần lên bộ mặt của nó, với hầu hết các công sở được xây dựng mới, khang trang và bề thế hơn. Nhìn chung khai thác những nét tinh hoa của kiến trúc truyền thống kết hợp trong kiến trúc hiện đại, ở đó biết khai thác yếu tố mái ngói một cách sáng tạo, giản dị, mực thước mà cũng rất tinh tế, sắc sảo trong cốt cách của ngôi nhà Việt. Hai công trình được coi là bộ mặt của tỉnh là trụ sở HĐND & UBND tỉnh và trụ sở Tỉnh uỷ (được tặng Giải thưởng Kiến trúc quốc gia) được nghiên cứu khá nhuần nhuyễn khi sử dụng hệ mái dốc và nét hài hoà trong bố cục mặt bằng, mặt đứng công trình. Là công sở nhưng cũng là công trình văn hoá, nó gần gũi, ấm cúng với mọi người trên một khu đất được coi là đắc địa. Công trình đầu não của tỉnh ở một miền đất có bề dày lịch sử văn hoá, nền nếp “có lịch có lề” thì có được sự hài hoà là một triết lý sống mang tính truyền thống, mãi là một bài học quý giá!


Vì sự phát triển bền vững của thành phố miền Quan họ :


Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là sự lựa chọn tất yếu của bất kỳ địa phương nào trên hành trình phát triển. Kéo theo, sẽ là quá trình đô thị hóa diễn ra ngày càng nhanh và mạnh, Bắc Ninh cũng vậy. Nếu các đô thị Bắc Ninh tiếp tục duy trì đà phát triển “nóng” với mô hình phát triển chủ yếu theo “chiều rộng” và chỉ chú trọng vào lĩnh vực công nghiệp - đô thị theo tinh thần “trải thảm đỏ thu hút đầu tư” thì sẽ đem lại một hiệu quả kinh tế - xã hội rất thấp, không cân đối, kém bền vững về môi trường và lãng phí quỹ tài nguyên đất đai.

Để khắc phục tình trạng này, tỉnh Bắc Ninh lựa chọn mô hình phát triển đô thị bền vững, phát triển “theo chiều sâu” với mục tiêu đưa tỉnh trở thành một trung tâm công nghệ và dịch vụ chất lượng cao, tạo nên tính cạnh tranh trong hội nhập quốc tế, nhằm xây dựng hệ thống đô thị Bắc Ninh, trong đó có thành phố Bắc Ninh trở thành đô thị lớn, đặc sắc trong Vùng Thủ đô và là một đô thị có tầm cỡ phát triển trung bình trong khu vực Asean.

Tuy vậy, việc làm quy hoạch ý tưởng với thời gian dài cần có lộ trình cụ thể, khi đô thị hoá cấp tập, chưa đủ thời gian cho thâm canh kiến trúc đô thị và thành thị hoá dân cư, sẽ dẫn đến hậu quả xã hội - nhân văn nghiêm trọng, bởi đô thị hoá đất đai, đô thị hoá về hành chính tỷ lệ nghịch với thành thị hoá dân cư. Đấy là chưa kể đến nếu tốc độ phát triển quá nhanh của đô thị có nguy cơ vượt khả năng điều hành của chính quyền địa phương.

Năm 2013, UBND tỉnh Bắc Ninh phê duyệt quy hoạch xây dựng vùng tỉnh Bắc Ninh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Rõ ràng là từ trước tới nay chưa có một quy hoạch toàn tỉnh, một quy hoạch tổng quan dài hạn với tầm nhìn xa hơn (đến năm 2050) và có xét đến các yếu tố phụ cận, yếu tố Vùng Thủ đô, vùng đồng bằng Sông Hồng. Bước những bước đĩnh đạc nhất trong thiên niên kỷ mới, xứng đáng với những gì mà các thế hệ cha ông ta hằng mong ước.

Lần đầu tiên những vấn đề tổng quan, chiến lược, dài hạn được đặt ra, được nghiên cứu, cân nhắc... nhằm mục đích cuối cùng là biến một Bắc Ninh đất không rộng mà người đông, phát triển tối đa nguồn lực của mình thành một tỉnh giàu có, bền vững và lung linh bản sắc.

Nhiệm vụ của quy hoạch vùng tỉnh đảm bảo gắn kết chặt chẽ với quy hoạch vùng Thủ đô Hà Nội và vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Về không gian được chia thành các vùng chính như: Vùng Bắc sông Đuống là vùng nội thị với đô thị lõi là đô thị loại I; Vùng Nam sông Đuống là vùng ngoại thị, lấy đô thị Hồ làm trung tâm, phát triển huyện Thuận Thành trở thành thị xã; Kết nối hai không gian trên bởi “đô thị xanh” sông Đuống, vừa là dải sinh thái, vừa là một trọng điểm du lịch với thế mạnh về các di sản văn hóa đặc sắc...


Phối cảnh quy hoạch khu đô thị Bắc Ninh đến năm 2030, tầm nhìn 2050 :


Tháng 9-2015, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định phê duyệt đồ án Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 với mục tiêu: Xây dựng và phát triển đô thị Bắc Ninh trở thành đô thị loại I vào những năm 20 của thế kỷ XXI, làm tiền đề để xây dựng tỉnh là thành phố trực thuộc T.Ư trước năm 2030. Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh gồm thành phố Bắc Ninh, huyện Tiên Du, thị xã Từ Sơn và 3 xã Hán Quảng, Yên Giả, Chi Lăng (Quế Võ). Định hướng quy hoạch đô thị Bắc Ninh phát triển theo 3 hành lang: hành lang đô thị, hành lang sáng tạo, hành lang sinh thái, tạo thành tam giác phát triển là khu vực Phật Tích; các cực Bắc Ninh, Từ Sơn, Tiên Du, Nam Sơn là các trọng điểm có vai trò động lực phát triển đô thị.

Bằng những cơ sở khoa học và phương pháp luận dự báo đầy tính sáng tạo, đồ án Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh mang hơi thở và tầm nhìn thời đại! Hơi thở và tầm nhìn mới được kết tinh bởi cội nguồn văn hóa, lịch sử, bởi tâm hồn và cốt cách của con người Bắc Ninh, thế và lực mới của tỉnh và xu thế của thời đại.

Quy hoạch thành phố luôn được điều chỉnh với tầm nhìn xa hơn, rộng hơn. Năm 2006 thị xã Bắc Ninh chính thức được công nhận là đô thị loại III và đến 2014 được công nhận là đô thị loại II là những bước phát triển vượt bậc của đô thị tỉnh lỵ Sau 20 năm, toàn tỉnh có 1 đô thị loại II, 1 đô thị loại IV và 6 đô thị loại V, gần 64 khu đô thị và hơn 200 khu nhà ở, khu dân cư dịch vụ được quy hoạch . Tỷ lệ đô thị hóa tăng từ 9% đến hơn 30%.

Thời gian 20 năm, Bắc Ninh đạt được sự mở mang đủ tầm và đủ sức đón tương lai, mặc dù việc tạo dựng bản sắc cho một thành phố không phải là chuyện ngày một, ngày hai. Bây giờ đến lúc phải điều chỉnh quy hoạch chung các đô thị, quy hoạch phân khu trong và ngoài đô thị; điều chỉnh quy hoạch xây dựng nông thôn mới. Tiếp đó, cần lập chương trình nâng cấp các đô thị, hình thành các khu đô thị mới tiêu biểu. Đặt trọng tâm vào phát triển theo chiều sâu, tức là bắt tay vào cải tạo và chỉnh trang khu trung tâm, các khu phố cũ; kiện toàn kiến trúc và cảnh quan những con đường và những khu phố mới mở; cải thiện vun đắp hình ảnh chung đô thị. Thành phố đó đây vẫn còn thiếu những khung cảnh thành thị phồn hoa, thiếu những điểm nhấn đô thị, thiếu một vài công trình mang dấu ấn bản sắc - nhìn vào, nhận ra Bắc Ninh…

Mới 185 năm từ ngày đổi tên, thực ra Bắc Ninh có tuổi còn lâu hơn nhiều lần, thành phố Bắc Ninh cần đặc biệt chăm chút những di sản đô thị, những di tích kiến trúc không đồ sộ và không cổ xưa là mấy, song rõ ràng là những dấu ấn trên chặng đường phát triển, góp phần tạo nên bộ nhớ, những chốn cho hoài niệm. Toà nhà Công sứ, thành cổ Bắc Ninh, toà Giám mục… tuy không lớn nhưng đã chứng kiến bao thăng trầm của lịch sử Bắc Ninh; còn việc xây dựng đụng chạm tới phố cổ và phố cũ là điều cũng cần suy nghĩ cho thấu đáo...

Thời gian, con người, dẫu có mai một nhưng những cơ cấu kiến trúc qua nhiều thế hệ vẫn có thể còn tồn tại đâu đó để đánh dấu cho những biến đổi hay các dấu mốc lịch sử của một thành phố, một dân tộc. Bắc Ninh đã phát triển nhanh và thành công, nhưng Bắc Ninh vẫn phải tìm hướng mới để vươn cao, vươn xa. Phải thật sự nhìn nhận tiếp cận để đánh giá những thành quả tạo dựng hôm qua, nhằm nhận biết đô thị Bắc Ninh trong vai trò lịch sử của nó, xem xét nó từ các phương diện: tính chất đô thị, hình thái đô thị, diện mạo đô thị, văn hóa đô thị làm nên “hồn vía” đô thị, để làm cơ sở thực hiện những lộ trình trong tương lai.

Người làm quy hoạch Bắc Ninh phải luôn đón bắt được xu hướng thế giới những năm tới: Xu hướng đô thị hoá toàn phần trên thế giới dần sẽ bị lạc hậu, và rồi xu hướng tiếp sau sẽ là: Hạn chế chuyển đất cho đô thị, cho công nghiệp và hạ tầng, dành đất cho trồng trọt và chăn nuôi, cho thiên nhiên và quan trọng hơn là cho con người. Với một vùng đất cổ như Bắc Ninh-cái nôi của văn minh Đại Việt, không thể không quan tâm tới việc phát triển bền vững cho Bắc Ninh tương lai!

Thành công của một đô thị dựa trên sự hài lòng của người dân. Lại rất cần những tầm nhìn chiến lược, tâm huyết của các nhà lãnh đạo, quản lý.

Nhìn lại chặng đường đầy gian nan thử thách từ khi tái lập tỉnh đến nay, mỗi người dân Bắc Ninh rất tự hào và tràn đầy niềm vui vì diện mạo quê hương đã và đang thay đổi. Với tầm nhìn xa trông rộng của đồ án quy hoạch mới, bức tranh tương lai sẽ ngày một hiện dần lên, rồi đây một tương lai không xa, cả tỉnh sẽ thành một thành phố, một đô thị “Văn hóa-sinh thái-tri thức”, để nơi ta sống sẽ thành nơi đáng sống:

Thành phố mở cả hai miền sông Đuống

Núi Thiên Thai loan phượng lại têm trầu

Cả thành phố là một vườn hoa lớn

Ngả nón ra ngồi, ta lại hát: “- Yêu nhau…”


(Thành phố của nơi đáng sống- thơ HP)



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ BắcNinh ngày 14.10.2017.

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004