Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới

Evgeny Svetlanov    (1928 - 2002)




EVGENY SVETLANOV                 








  

E vgeny Svetlanov sinh ngày 6 tháng 9 năm 1928 ở Moscow trong một gia đình làm nghệ thuật. Bố mẹ của ông đều là thành viên của Nhà hát Bolshoi.

Những năm tuổi thơ của Svetlanov gắn liền với những nhà hát lớn của Liên Xô. Việc thường xuyên có mặt trong các buổi diễn tập, các lớp học, các dàn hợp xướng trẻ em và tham gia diễn các vở opera đã ảnh hưởng sâu sắc đến con đường nghệ thuật của Svetlanov. “Ngay từ hồi đó tôi đã xác định một cách khá rõ ràng rằng tôi sẽ trở thành một nhạc trưởng”, ông nhớ lại. Sau khi học xong trung học, Svetlanov đến học ở Viên Giáo dục Âm nhạc Gnessin và bắt đầu một sự nghiệp rất triển vọng của một nghệ sĩ piano. Năm 1951, Svetlanov tốt nghiệp trường Gnessin rồi trở thành một sinh viên khoa chỉ huy Nhạc viện Quốc gia Moscow, học piano với nghệ sĩ piano kiệt xuất Heinrich Neuhaus và tham dự các khóa học chỉ huy của Mikhail Gnessin và Yuri Chaporin. Svetlanov có buổi trình diễn đầu tiên vào năm 1953 trong vai trò của một nhạc trưởng, được thực hiện để phát trên đài phát thanh, khi ấy ông vẫn còn là một sinh viên. Tốt nghiệp,  ông trở về Bolshoi để làm trợ lý chỉ huy. Năm 1962, Svetlanov trở thành chỉ huy chính ở Nhà hát Bolshoi. Ông trở nên rất quen thuộc với các vở opera lớn của Tchaikovsky, Rimsky-Korsakov, Alexander Borodin và Modest Mussorgsky, cũng như một số lớn các vở ballet. Điều này đã giúp ông hoàn thiện kỹ thuật của mình và đem lại cho ông sự hiểu biết sâu sắc về nền nghệ thuật sân khấu Nga. Năm 1964, ông đã rất thành công khi thực hiện chuyến lưu diễn đầu tiên tại Ý cùng đoàn nghệ sĩ của nhà hát Bolshoi.

Trong những năm sau đó, Svetlanov trở thành giám đốc nghệ thuật và nhạc trưởng chính của USSR State Symphony Orchestra và cùng dàn nhạc này thực hiện hơn 35 mùa diễn, bao gồm những buổi hòa nhạc định kì ở Moscow (và toàn Liên bang Xô viết) cũng như những chuyến lưu diễn rất thành công ở nước ngoài, cùng với một số lượng khổng lồ các bản thu âm. Trong nhiệm kì làm việc của mình, ông đã cùng với dàn nhạc thu một tuyển tập âm nhạc Nga từ thời kì âm nhạc lãng mạn, hậu lãng mạn, cho đến thời kì hiện đại. Svetlanov đã thực hiện tuyển tập ghi âm để đời này trong suốt 25 năm, Dung lượng tuyển tập thu âm âm nhạc Nga của Svetlanov, được coi như một bách khoa thư về nền giao hưởng Nga, tương đương với 250 CD.

Trên thực tế, trong suốt sự nghiệp của mình, Svetlanov đã thực hiện hơn ba nghìn bản thu âm cho các hãng thu âm danh tiếng của Nga, Nhật, Pháp, Anh và Hà Lan. Svetlanov đã được trao tặng nhiều danh hiệu và giải thưởng quan trọng của nhà nước Xô viết như: Nghệ sĩ Nhân dân Xô viết (1968), Giải thưởng Lenin (1975) và Giải thưởng Glinka (1975). Ông cũng được trao tặng nhiều giải thưởng danh dự từ Viện Hàn lâm Hoàng gia Thụy Điển và Viên Hàn lâm Nghệ thuật Hoa Kỳ. Svetlanov cũng quan tâm một cách thường xuyên và nghiêm túc tới lĩnh vực sáng tác. Các tác phẩm của ông khai thác một cách rõ nét những truyền thống của nền âm nhạc cổ điển Nga. Những sáng tác đầu tiên của ông, bản cantata Cánh đồng Quê hương, Rhapsody số 1 Những bức tranh về Tây Ban Nha, ba bài hát Nga cho giọng hát và dàn nhạc và bản Giao hưởng giọng Đô thứ đã sớm gây được sự chú ý và đón nhận nồng nhiệt. Nhiều nhà phê bình khi ấy đã từng coi Svetlanov là một người có thể kế tục các nhà soạn nhạc Nga vĩ đại. Vào thập niên 70, Svetlanov viết những tác phẩm quan trọng nhất của ông, trong đó có một bản ballad lãng mạn, giao hưởng thơ Daugava, Concerto cho piano và dàn nhạc, Khúc nhạc thơ cho violin và dàn nhạc (tưởng nhớ David Oistrakh), Thơ giao hưởng Kalina Krasnaya, Rhapsody số 2, những Biến tấu Nga cho đàn harp, Ngũ tấu cho nhạc cụ hơi… và một số lớn các tác phẩm thính phòng khác. Phong cách của Svetlanov khác biệt đáng kể so với những nhà soạn nhạc cùng thời như Dmitri Shostakovich, Sergei Prokofiev, Aram Khachaturian và Rodion Schedrin. Các tác phẩm của ông tương đối “bảo thủ” và cũng thường mang tính chất chiết trung. Svetlanov có xu hướng duy trì một truyền thống hậu Lãng mạn theo kiểu của Myaskovsky và Rachmaninov

 Ngoài USSR State Symphony Orchestra, Svetlanov đã từng chỉ huy rất nhiều dàn nhạc danh tiếng của phương Tây: BBC Symphony Orchestra, Philharmonia Orchestra, London Symphony Orchestra, London Philharmonic (Anh); Philadelphia Orchestra (Mỹ); Orchestre de Paris, Orchestre National de France, Radio France Philharmonic, Strasbourg Philharmonic và Montpellier National Orchestra (Pháp); Orchestra di Santa Cecilia (Ý); Berlin Philharmonic, Munich Philharmonic (Đức), Vienna Symphony Orchestra (Áo), Orchestre du Théâtre royal de La Monnaie (Bỉ); Amsterdam Royal Concertgebouw Orchestra (Hà Lan); một số dàn nhạc ở Bắc Âu như Swedish Radio Symphony Orchestra, Finnish Philharmonic, Finnish Radio Orchestra, Danish Radio Orchestra, Oslo Philharmonic, the Göteborg Symphony Orchestra … Evgeny Svetlanov, mất ở tuổi 73,  ngày 4 tháng 5 năm 2002. ở Moscow

               

NHẠC TRƯỞNG  NGA EVGENY SVETLANOV

 

Một ngày, như thường lệ, trong lúc đang ngồi trong nhà hát nghe nhạc, cậu bé Svetlanov trèo lên ghế và bắt đầu đung đưa hai cánh tay, tự tưởng tượng mình là một nhạc trưởng. Ngồi cạnh đó là đôi vợ chồng danh tiếng Antonina Nezhdanova và Nikolai Golovanov. Họ cười rất vui vẻ, bế cậu bé ngồi lên vai mình và nói: “Phải cao thế này mới chỉ huy được”.   

“Tôi học chỉ huy để làm sống dậy những tác phẩm không đáng bị lãng quên, và trên tất cả là nền âm nhạc cổ điển Nga”, đó là lý do Svetlanov đưa ra khi quyết định chọn thầy hướng dẫn của mình - giáo sư Alexander Vasilyevich Gauk, người sáng lập USSR State Symphony Orchestra vào năm 1936. Theo như Svetlanov giải thích: “trước Cách mạng, mặc dù đã có những nhà chỉ huy xuất sắc như Balakirev và Rubinstein nhưng vẫn chưa có một trường phái Nga thực thụ trong lĩnh vực chỉ huy dàn nhạc. Chính Gauk đã thiết lập nên một trường phái như vậy, và tên tuổi của ông nên được nhắc đến thường xuyên trong lịch sử âm nhạc của chúng ta”

Svetlanov đã đạt tới đẳng cấp của một trong số ít những đỉnh cao của giới chỉ huy dàn nhạc. Ông vẫn thường nói với các nhạc công: “Các bạn phải chơi nhạc như thể cuộc sống của các bạn lệ thuộc vào nó”. Dưới cây đũa chỉ huy nhiệm màu, Svetlanov vẫn thường cuốn hút khán giả đến từng nhịp thở, khuấy động họ trong sự hồi hộp lo âu lẫn với niềm háo hức. Ông giống như một thầy phù thủy khi trình diễn âm nhạc của Peter Ilyich Tchaikovsky, Gustav Mahler và Sergei Rachmaninov, đặc biệt trong cái cách mà ông dẫn dắt khán giả tiếp cận đoạn coda của mỗi tác phẩm. Svetlanov, một cách nhiệt thành, hết mình và say đắm, đã luôn thành công khi làm rung động trái tim các khán giả, làm họ ngây ngất và bùng nổ. Nữ danh ca Elena Obraztsova từng nói về Svetlanov: “Tôi cảm thấy một cách sâu sắc từ sự thể hiện của Svetlanov, một tâm hồn Nga đích thực. “    



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SàiGòn ngày 11.03.2017.

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004