Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới





Những Tình khúc Lãng mạn về Cố nhân :

CUNG TIẾN







Qúy vị đang nghe
Hương Xưa của Cung Tiến
qua tiếng hát của nữ ca sĩ Lệ Thu (trước 75)


L à một nhạc sĩ Việt Nam nổi tiếng theo dòng nhạc tiền chiến . Ông được xem như nhạc sĩ trẻ nhất có sáng tác được phổ biến rộng với bài "Hoài cảm" năm 14 tuổi . Mặc dù Cung Tiến chỉ xem âm nhạc như một thú tiêu khiển nhưng ông đã để lại những nhạc phẩm rất giá trị như "Hương xưa", "Hoài cảm".

Ông tên thật là Cung Thúc Tiến sinh ngày 27 tháng 11 năm 1938 tại Hà Nội . Thời kỳ trung học, Cung Tiến học xướng âm và ký âm với hai nhạc sĩ nổi tiếng Chung Quân và Thẩm Oánh . Trong khoảng thời gian 1957 đến 1963 , Cung Tiến du học ở Úc ngành kinh tế và ông có theo tham dự các khóa về dương cầm , hòa âm , đối điểm, và phối cụ tại Âm nhạc viện Sydney .

Trong những năm 1970 đến 1973 , với một học bổng cao học của Hội đồng Anh ( British Council ) để nghiên cứu kinh tế học phát triển tại Cambridge , Anh , ông đã dự các lớp nhạc sử, nhạc học, và nhạc lý hiện đại tại đó. Ông định cư ở Mỹ và từ năm 1975, ông sống ở bang Minnesota.

Nhạc phẩm

Về ca khúc, Cung Tiến sáng tác rất ít và phần lớn các tác phẩm của ông đều sau   1954 , trừ bài "Thu vàng", "Hoài cảm", nhưng chúng thường được xếp vào dòng nhạc   tiền chiến   bởi cùng phong cách trữ tình lãng mạn. Tự nhận mình là một người nghiệp dư trong âm nhạc, viết nhạc như một thú tiêu khiển, Cung Tiến không chú ý tác quyền và lăng xê tên tuổi mình trong lĩnh vực âm nhạc. Các nhạc phẩm "Hoài cảm", "Hương xưa" của ông được xếp vào những ca khúc bất hủ của   tân nhạc Việt Nam .

Ra hải ngoại Cung Tiến viết nhạc tấu khúc   Chinh phụ ngâm   năm   1987 , soạn cho 21   nhạc khí , được trình diễn lần đầu vào ngày   27 / 3 / 1988   tại   San Jose ,   California   với dàn nhạc thính phòng San Jose, và đã được giải thưởng Văn Học nghệ thuật quốc khánh 1988.

Năm   1992 , Cung Tiến hoàn thành tập   Ta về , thơ   Tô Thùy Yên , cho giọng hát, dẫn đọc, ngâm thơ và một đội nhạc cụ thính phòng. Năm   1993 , với tài trợ của The Saint Paul Companies để nghiên cứu nhạc   quan họ Bắc Ninh   và các thể loại   dân ca Việt Nam   khác, ông đã soạn   Tổ khúc Bắc Ninh cho   dàn nhạc giao hưởng . Năm   1997 , ca đoàn Dale Warland Singers, đã đặt ông một bản hợp ca nhân dịp kỷ niệm 25 năm thành lập ca đoàn nổi tiếng quốc tế này. Năm   2003 , Cung Tiến đã trình làng một sáng tác nhạc đương đại "Lơ thơ tơ liễu buông mành" dựa trên một điệu dân ca   Quan họ . Ông là hội viên của hội nhạc sĩ sáng tác ở   Minneapolis ,   Minnesota ,   Hoa Kỳ .

Biên soạn góp nhiều khảo luận và nhận định về nhạc dân gian Việt Nam cũng như nhạc Hiện đại Tây phương. Trong lãnh vực văn học, những thập niên   1950     1960 , với bút hiệu   Thạch Chương , Cung Tiến cũng đã từng đóng góp những sáng tác, nhận định và phê bình văn học, cũng như dịch thuật, cho các tạp chí   Sáng Tạo ,   Quan điểm , và   Văn . Hai trong số các   truyện ngắn   ông dịch và xuất bản ở Việt Nam là cuốn   Hồi ký viết dưới hầm   của   Dostoievsky   và cuốn   Một ngày trong đời Ivan Denisovitch   của   Solzhenitsyn . Sau khi định cư tại Hoa Kỳ, ông có viết cho một số báo với bút danh   Đăng Hoàng .

Nhạc sĩ Cung Tiến – của Hương Xưa, của Hoài Cảm - khiến con tim rung động với biết bao ý nghĩa xao xuyến nơi cố nhân Sài Gòn xưa, rồi cố nhân sang Paris. Mọi người thầm nghĩ Giáo sư Cung Thúc Tiến tài thật. Ông đã trao cho đàn em những lý thuyết kinh tế dù khó khăn, và hơi khô khan. Nhưng trái lại âm nhạc của Nhạc sĩ Cung Tiến không chê vào đâu. Khi cố nhân ở gần hình như nhạc của ông ít thấm thía, ít dày vò, ít len lén tâm tư như khi cố nhân ở xa ta.

Trước những năm 1975, Giáo sư Cung Thúc Tiến giảng dạy học tại trường đại học Kinh Thương (Economics & Business). Trái ngược với môn Kinh tế, Tài chánh gồm nhiều số liệu, dữ kiện đo lường, những lý thuyết mang nhiều thống kê, toán học, những thực tế của đời sống thường nhật, dù giảng dạy và làm việc với nghề nghiệp xét ra chẳng có tí ti lãng mạn, nhưng tâm hồn của Nhạc sĩ Cung Tiến phải nói là lãng mạn vô song, nhạc dâng nỗi niềm nhớ thương biết bao giờ nguôi, buổi chiều nhung nhớ cố nhân len lén trở về với tâm tư cô đơn,...

- Dạ Khúc :

Dạ khúc (Serenade) là một thể loại ca khúc để hát vào buổi tối, đặc biệt cho giọng nữ. Ở phương Tây thể loại ca khúc này gọi là "Serenade" và nó rất được nhiều nhạc sĩ ưa chuộng, sáng tác... cho nên Dạ khúc không chỉ riêng một tác phẩm riêng biệt của một nhạc sĩ nào cả. Nhiều nhạc sĩ đã sáng tác trên chủ đề này, nhưng có lẽ được biết đến và ưa chuộng nhiều nhất vẫn là Serenade của Franz Schubert -nhạc sĩ thiên tài người Áo.

“Bài Dạ Khúc bất hủ của Franz Schubert” là để tặng sinh nhật cho một thiếu nữ mà ông thầm yêu trộm nhớ. Ở châu Âu ngay từ thời trung cổ các chàng trai thường có lối tỏ tình bằng cách mượn âm nhạc, ban đêm đến đứng dưới cửa lầu "người đẹp" tự thể hiện bằng tiếng đàn và giọng hát của chính mình. Những bài nhạclãng mạn này gọi là "serenade". Để làm cho nàng bất ngờ, Schubert nhờ một bạn thân là ca sĩ, trình bày ngay dưới cửa sổ nhà nàng. Tối đó, người ta bí mật khiêng cây đàn piano vào trong vườn, tất cả đã sẵn sàng cho buổi biểu diễn lãng mạn và độc đáo. Thế nhưng, “Schubert lại quên không đến”. Trớ trêu thay, cô gái lại đem lòng yêu chính chàng ca sĩ, chứ không dành trái tim cho Schubert!

- Bài Dạ Khúc của Franz Schubert - Lời Việt của Phạm Duy :

     Đợi chờ em, trong màn đêm quạnh vắng. Muôn tiếng thanh âm cung đàn ngân...
           Mượn làn gió, mang về bên lầu vắng... Nơi xa, réo rắt câu tình ca
           Hòa trong tiếng chim muông đang thầm thì... Chim còn ríu rít đê mê
           Như lời anh nói thầm thì…

- Dạ Khúc (Ca Khúc) Hương Xưa của Cung Tiến, 1955 :

     Người ơi, môt chiều nắng tơ vàng hiền hòa hồn có mơ xa
           Người ơi, đường xa lắm con đường về làng dìu mấy thuyền đò.
           Còn đó tiếng tre êm ru, còn đó bóng đa hẹn hò,
           Còn đó những đêm sao mờ hồn ta mênh mông nghe sáo vi vu
           Người ơi, còn nhớ mãi trưa nào thời nào vàng bướm bên ao
           Người ơi, còn nghe mãi tiếng ru êm êm buồn trong ca dao
           Còn đó tiếng khung quay tơ, còn đó con diều vật vờ
           Còn đó, nói bao nhiêu lời thương yêu đến kiếp nào cho vừa...

Hương Xưa: nhạc hay đã đành, ..., lời lại rất hay, ăn khớp với nhạc, ý nghĩa, trữ tình gột tả nội tâm sâu lắng đã tạo nên những cảm xúc nồng nàn nhất khi một người nhớ một người. Đây là một sáng tác nổi tiếng của nhạc sĩ Cung Tiến, viết năm 1955, với lời đề tặng ca sĩ Duy Trác. Có thể nói đó là một cách thể hiện sự chọn lọc ca sĩ trình bày của NS Cung Tiến cho ca khúc này. Vì nhạc phẩm Hương Xưa rất kén chọn người hát cũng như người nghe, bởi nó đòi hỏi một trình độ nhạc lý và kỹ thuật trình diễn ở người ca sĩ …


Tác phẩm numero uno khác của Cung Tiến

"Một “Hoài Cảm” chưa thể nói hết về Cung Tiến, song rõ ràng đây là một ca khúc thành công nhất trong cuộc đời sáng tác của ông. Trước năm 1975 đã có rất nhiều ca sĩ thể hiện “Hoài Cảm” nhưng có lẽ chưa có ai thể hiện “Hoài Cảm” lại “Hoài Cảm” bằng Lệ Thu. Với kỹ thuật thanh nhạc điêu luyện Lệ Thu xử lý từng nốt nhạc, từng lời hát một cách chuẩn mực và chín chắn đến mức tuyệt dỉnh. Tiết tấu của Hoài Cảm khá chậm, song chắng thể khác bởi nó miêu tả một nỗi nhớ rưng rức, một nỗi nhớ bâng khuâng lâng lâng len lén nhen lên từ sâu thẳm tâm hồn trong cảnh chiều tà hiu quạnh vốn chỉ chuốc tâm tư cho những kẻ lãng tử nghệ sĩ. Cung Tiến viết "Hoài Cảm" ở giọng đô thứ cung đô thường nên bài ca mang tính dân tộc rất cao. “Hoài Cảm” của Cung Tiến cùng một số bản nhạc, ca khúc viết ở những thang âm dân tộc của một số nhạc sĩ cùng thời ông và sau này càng trở nên có giá trị, được trân trọng trong số những ca khúc buổi ban đầu của bình minh âm nhạc Việt Nam. Ở đoạn b cao trào Cung Tiến đã viết ở cung đô trưởng. Chuyển điệu làm cho bài hát khỏe khoắn hẳn lên, nỗi nhớ dâng trào tới đỉnh điểm chứ không còn man mác miên man như đoạn a. Phải có kỹ thuật và kiến thức âm nhạc tương đối khá mới có thể viết được như thế, khẳng định sự tài hoa của Cung Tiến, người nghệ sỹ với nỗi nhớ cố nhân mênh mông bao phủ những hoàng hôn của dân tộc."

Thấy chưa nhạc Cung Tiến da diết, ngậm ngùi cho thính giả cảm nghĩ thực lòng đấy nhé!? Như vậy thì nhạc Cung Tiến lại thêm bảnh hơn nữa với tình khúc Hoài Cảm hay yêu hoài, tâm tư cứ mãi bị người yêu hành hạ, bị cố nhân dày vò ray rứt tâm tư như muốn khóc. Được yêu, được buồn, được khóc, chao ôi, nhất cõi đời rồi, còn gì sung sướng bằng nhể? Hỡi những bạn tôi khi tương tư lòng, khi cố nhân bước xa xa bạn rồi... cơn nhung nhớ cố nhân dằn vật dâng cao tràn ngập hồn già ở tuổi biết yêu, xin bạn hãy vô tư cho lệ rơi đi nhe, nghe thanh âm Cung Tiến thỏ thẻ, nho nhỏ khi chiều buồn len lén tâm tư, cố nhân đã đi xa xa ta rồi, hmm... cho hồn này khôn nguôi, hmm... cho lòng này không vui... Một hồn cô liêu, buồn chi lạ, biết nói chi nhỉ?

Lòng cuồng điên vì nhớ... cố nhân ơi. Nghe hết bài nhạc sẽ đưa ta về sự mộng mơ của tuổi biết yêu đương, biết nhớ thương, biết ngóng trông, biết rung động con tim xanh trót trao cho cố nhân; Vâng, Hoài Cảm -chính là một cung khúc "giết người trong mộng".

Thời kỳ trung học, Cung Tiến học xướng âm và ký âm với hai nhạc sĩ nổi tiếng Chung Quân và Thẩm Oánh. Trong khoảng thời gian 1957 đến 1963, Cung Tiến du học ở Australia ngành kinh tế và ông có theo tham dự các khóa về dương cầm, hòa âm, đối điểm, và phối cụ tại Âm nhạc viện Sydney.

Trong những năm 1970 đến 1973, với một học bổng cao học của Hội đồng Anh (British Council) để nghiên cứu kinh tế học phát triển tại Cambridge, Anh, ông đã dự các lớp nhạc sử, nhạc học, và nhạc lý hiện đại tại đó.

Vào đầu thập niên 1980 Cung Tiến phổ nhạc từ 12 bài thơ trong tù cải tạo của Thanh Tâm Tuyền mang tên "Vang Vang Trời Vào Xuân", tập nhạc này được viết cho giọng hát và Piano và được trình bày lần đầu tiên tại Thủ Đô Hoa Thịnh Đốn vào năm 1985.

Năm 1987, Cung Tiến viết nhạc tấu khúc Chinh phụ ngâm, soạn cho 21 nhạc khí, được trình diễn lần đầu vào ngày 27 tháng 3, 1988 tại San Jose với dàn nhạc thính phòng San Jose, và đã được giải thưởng Văn Học nghệ thuật quốc khánh 1988.

Năm 1992, Cung Tiến hoàn thành tập Ta về, thơ Tô Thùy Yên, cho giọng hát, nói, ngâm và một đội nhạc cụ thính phòng. Năm 1993, với tài trợ của The Saint Paul Companies để nghiên cứu nhạc quan họ Bắc Ninh và các thể loại dân ca Việt Nam khác, ông đã soạn Tổ khúc Bắc Ninh cho dàn nhạc giao hưởng. Năm 1997, ca đoàn Dale Warland Singers, đã đặt ông một bản hợp ca nhân dịp kỷ niệm 25 năm thành lập ca đoàn nổi tiếng quốc tế này. Năm 2003, Cung Tiến đã trình làng một sáng tác nhạc đương đại Lơ thơ tơ liễu buông mành dựa trên một điệu dân ca Quan họ. Ông là hội viên của hội nhạc sĩ sáng tác ở Minneapolis, Minnesota. (tác giả Nguyễn Quang Học)

* Về tác phẩm âm nhạc:

Cung Tiến sáng tác rất ít và phần lớn các tác phẩm của ông đều sau 1954, trừ bài Thu vàng, Hoài Cảm được ông viết năm 1953 khi mới 14 tuổi, nhưng chúng thường được xếp vào dòng nhạc tiền chiến bởi cùng phong cách trữ tình lãng mạn. Tự nhận mình là một kẻ amateur trong âm nhạc, viết nhạc như một thú tiêu khiển, Cung Tiến không chú ý tác quyền và lăng xê tên tuổi mình trong lĩnh vực âm nhạc. Các nhạc phẩm Hoài Cảm, Hương xưa của ông được xếp vào những ca khúc bất hủ của tân nhạc VN.

-Tác phẩm

Tổ khúc Bắc Ninh - Nhạc tấu khúc Chinh phụ ngâm - Ta Về - Lơ thơ tơ liễu buông mành

- Ca khúc

Đêm (thơ Thanh Tâm Tuyền) - Đêm hoa đăng - Đôi bờ (thơ Quang Dũng) - Hoài Cảm - Hoàng hạc lâu (thơ Thôi Hiệu - Vũ Hoàng Chương dịch) - Hương xuân - Hương xưa (viết tặng Duy Trác) - Kẻ ở (Mai chị về) (thơ Nguyễn Đình Tiên, thường bị nhầm là của Quang Dũng) - Lệ đá xanh (thơ Thanh Tâm Tuyền, viết tặng Phạm Đình Chương) - Mùa hoa nở - Nguyệt cầm (ý thơ Xuân Diệu) - Thu vàng - Thuở làm thơ yêu em (lời Trần Dạ Từ) - Vết chim bay (thơ PT.Thư)

* Về tác phẩm văn chương:

Ông có dịch hai đại tác phầm của hai văn hào Nga là Fyodor Mikhailovich Dostoevski và Aleksandr Isayevich Solzhenitsyn ra Việt Ngữ.

- Hồi Ký Viết Dưới Hầm của M. Dostoievski (bản dịch 1969).

Vào năm 1864 Dostoevski cho xuất bản cuốn Hồi Ký Viết Dưới Hầm là tác phẩm về chủ nghĩa hiện sinh hay nhất từng được viết trong nền văn học của thế giới.

- Một Ngày Trong Ðời Ivan Denissovitch (dịch từ A. Solzhenitsyn, 1969). Một Ngày của Ivan Denissovitch kể về những gì xẩy đến cho một người tù cải tạo tên Ivan Denissovitch trong một ngày dưới chế độ bạo ngược cộng sản Stalin.

- Trong lãnh vực văn học, giữa thập niên 50 và 60, với bút hiệu Thạch Chương, Cung Tiến cũng đã từng đóng góp những sáng tác, nhận định và phê bình văn học, cũng như dịch thuật, cho các tạp chí Sáng Tạo, Quan Điểm, và Văn. Nhóm Sáng Tạo là nhóm nổi tiếng nhất xuất phát từ phong trào di cư từ miền Bắc 1954. Hoạt động của họ là mở một con đường mới về ngôn ngữ hình ảnh cũng như về lý tưởng tự do, ông hợp tác với họ bằng những bài viết về triết học cũng như những nhận định âm nhạc lúc đó ông đã đi du học. Thế hệ trẻ về sau là lớp học trò của Nguyễn Sỹ Tế, Doãn Quốc Sỹ, Thanh Tâm Tuyền chắc chắn chịu nhiều ảnh hưởng của Nhóm.

- Sau khi định cư tại Hoa Kỳ, ông có viết cho một số báo với bút danh là Đăng Hoàng.

- Nhạc sĩ Cung Tiến (giáo sư Cung Thúc Tiến) cho biết là giữa âm nhạc và kinh tế có hòa hợp với nhau hay không? -“Tôi được học bổng kinh tế học ở Úc và Anh. Sự thực thì âm nhạc và kinh tế không phải là khó hòa hợp vì cả hai đều là nghệ thuật cả. Kinh tế học không phải là một khoa học mà là một nghệ thuật giữa kẻ mua người bán, giữa người sản xuất và người tiêu dùng, cho nên nếu không hòa hợp được thì cũng không thể xung khắc lẫn nhau”.

Sau cùng, Cung Tiến quả thực là một người đa tài, ông mang nhiều vai trò xã hội, ông là một chuyên viên cũng như giáo sư đại học về kinh tế, tài chánh, một nhà văn, nhà phê bình văn học và dịch thuật đóng góp cho văn học Việt Nam. Và đáng lưu tâm hơn cả, ông là một nhạc sĩ của khuynh hướng nhạc lãng mạn trữ tình trong vườn hoa âm nhạc Việt Nam.

Cung Tiến cũng tài hoa như: - Phạm Duy  ( nhạc sĩ ,   nhạc công ,   ca sĩ, nhà nghiên cứu âm nhạc lớn) – Văn Cao và Trịnh Công Sơn (cả hai đều là nhạc sĩ, họa sĩ, thi sĩ).

- Hoài Cảm là ca khúc đầu tiên của Cung Tiến, viết từ năm 14 tuổi, nó là ca khúc hoàn toàn trữ tình của một học sinh ảnh hưởng thơ mới lãng mạn của Huy Cận, Xuân Diệu. Ông tâm sự “Riêng với tôi nó là đứa con đầu lòng vẫn còn được thính giả yêu thích tôi vẫn thích vì nó giản dị và là một thời học trò của mình”…

Ca khúc Hoài Cảm – Cung Tiến, 1953 :

     Chiều buồn len lén tâm tư/ Mơ hồ nghe lá thu mưa/ Dạt dào tựa những âm xưa
           Thiết tha ngân lên lời xưa/ Quạnh hiu về thấm không gian/ Âm thầm như lẫn vào hồn
           Buổi chiều chợt nhớ cố nhân/ Sương buồn lắng qua hoàng hôn
           Lòng cuồng điên vì nhớ/ Ôi đâu người, đâu ân tình cũ?
           Chờ hoài nhau trong mơ/ Nhưng có bao giờ, thấy nhau lần nữa
           Một mùa thu xa vắng/ Như mơ hồ về trong đêm tối/ Cố nhân xa rồi, có ai về lối xưa?
           Chờ nhau hoài cố nhân ơi! Sương buồn che kín nguồn đời
           Hẹn nhau một kiếp xa xôi/ Nhớ nhau muôn đời mà thôi!
           Thời gian tựa cánh chim bay, qua dần những tháng cùng ngày
           Còn đâu mùa cũ êm vui? Nhớ thương biết bao giờ nguôi?


(Tham khảo: Sách báo – Internet)



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SàiGòn ngày 15.11.2016.

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004