Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới




Giỗ Trận Đống Đa









H à Nội mùa Xuân 2016. Hàng chục vạn người đã đổ về Gò Đống Đa ngày giỗ trận Đống Đa 227 năm.

Lời hịch ra trận của Quang Trung ầm vang sông núi:

Đánh cho để dài tóc

Đánh cho để đen răng

Đánh cho nó chích luân bất phản

Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn

Đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng chi hữu chủ.

Quang Trung chiến thắng Ngọc Hồi- Đống Đa

Năm Mậu Thân (1778). mấy chục vạn quân Thanh do Tổng đốc Lưỡng Quảng Tôn Sĩ Nghị làm tổng chỉ huy theo đường Lạng Sơn, ồ ạt sang đánh nước ta. Chúng kéo thẳng một mạch đến thành Thăng Long.

Tin cáo cấp đưa về Phú Xuân. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ sai đắp đàn ở phía nam núi Ngự Bình, làm lễ tế cáo Trời Đất lên ngôi Hoàng đế, đặt niên hiệu là Quang Trung, ra lệnh xuất quân. Hôm ấy nhằm ngày 25 tháng Chạp. Đạo quân chủ lực gồm bộ binh, tượng binh và kỵ binh do đích thân Quang Trung chỉ huy theo đường chính tiến thẳng ra Thăng Long.

Nửa đêm ngày mồng ba Tết Kỷ Dậu (1789). Nghĩa quân bí mật bao vây đồn Hà Hồi. Khiếp sợ trước thanh thế của nghĩa quân Tây Sơn, bọn giặc Thanh “ai nấy rụng rời sợ hãi, liền xin ra hàng, lương thực khí giới đều bị quân Nam lấy hết”.

Mờ sáng ngày mồng 5 Tết. Đại quân Tây Sơn tiến công tiêu diệt quân Thanh ở đồn Ngọc Hồi. Chúng “chống cự không nổi. Bỏ chạy tán loạn. Đạp xéo lên nhau mà chết “thây nằm đầy đồng, máu chảy thành suối”.

Trong lúc vua Quang Trung đang đánh với quân Thanh ở đồn Ngọc Hồi, thì sáng hôm ấy Đô đốc Long theo kế hoạch đốc suất hữu quân, gồm quân voi và quân kỵ mã. Tiến xuyên qua huyện Chương Đức đến làng Nhân Mục, huyện Thanh Trì, đánh thẳng vào đồn quân Thái thú Điền Châu ở Khương Thượng (khu vực Đống Đa, Hà Nội).

Quân Thanh không có đường thoát, bị giết chết vô kể. Tướng giặc Sầm Nghi Đống, chống cự không nổi, thắt cổ tự tử. Tôn Sĩ Nghị nghe tin hoảng loạn“tướng ở trên trời xuống, quân chui dưới đất lên”. Tôn Sĩ Nghị vội vàng luống cuống: Ngựa không kịp đóng yên, người không kịp mặc giáp, dẫn bọn lính kỵ mã của mình chuồn trước qua cầu phao nhằm hướng bắc mà chạy”.

Quân sĩ các doanh nghe tin đều rụng rời. Bỏ chạy tan tác. Tranh nhau qua cầu sang sông. Xô đẩy nhau. Chúng rơi xuống sông, chết rất nhiều. Cầu bị đứt. Quân giặc đều rơi xuống nước. Nước sông Nhĩ Hà “tắc nghẽn không chảy được nữa”.

Chiến dịch Ngọc Hồi - Đống Đa thắng lợi. Chiều mồng 5 Tết, vua Quang Trung áo bào sạm khói súng, dẫn đại binh rầm rộ tiến vào giải phóng Thăng Long. Vua hạ lệnh chiêu an. Cấp phát lương thực, quần áo cho lũ quân Thanh ra đầu thú hoặc bị bắt. Đưa lên cửa ải, thả cho chúng về nước.

Đối với bọn tướng sĩ tử trận. Nhân dân Việt tỏ lòng bao dung, xót thương những kẻ phải bỏ thân nơi đất khách quê người, nên lập đàn tế lễ, an ủi cô hồn quân Thanh bơ vơ, vật vờ.

Giỗ Trận Đống Đa

Theo GS Lê Văn Lan :

Trước hết tôi xin khẳng định chiến thắng Ngọc Hồi- Đống Đa là biểu hiện cho tinh thần nhân văn của dân tộc. Lâu nay mọi người đã quen với tên gọi Lễ hội Gò Đống Đa, nhưng xin thưa cách gọi này hoàn toàn mới. Trước đây tên đích thực của nó- chắc chắn ít nhất từ những năm 50, 60 của thế kỷ 19 và cho tới tận những năm 40 của thế kỷ 20 là Giỗ trận Gò Đống Đa.

Phải hiểu cho đúng, ở lễ giỗ trận ấy không có chủ nghĩa anh hùng, tinh thần chiến thắng, mà là sự thương xót, tinh thần bao dung của người Việt. Bởi người Việt quan niệm rằng với cả kẻ thù, khi đã chết rồi, thì hãy để cho mồ yên mả đẹp. Chính vì thế, với những người chết trận Gò Đống Đa, ở cả phía ta và phía giặc đều được thờ trong những ngôi chùa với mong muốn cho linh hồn họ được siêu thoát. Và xưa kia chúng ta dùng chùa làm nơi giỗ trận Đống Đa, chứ không đưa ra lễ trường, không ra những gò, đống mà tương truyền là nơi vùi thây chất đống quân giặc.

Chúng ta có ít nhất ba ngôi chùa để cầu siêu cho tất cả những người tử trận Đống Đa. Thứ nhất là chùa Đồng Quang (ngôi chùa cổ của hai làng Thịnh Quang và Nam Đồng hợp lại); thứ hai là chùa Bộc và thứ ba là chùa Kim Sơn (một ngôi chùa ở khu vực Cầu Giấy). Ngày xưa giỗ trận Gò Đống Đa chủ yếu là thực hành nghi lễ”.

Bài văn tế quân Thanh chết trận

Giỗ trận Đống Đa 2016. Tác giả Nguyễn Thị Lâm (trannhuong.com) đã công bố bài Văn tế quân Thanh chết trận, đầy tính nhân văn và đâm tình Văn hóa Tâm linh của người Việt, trước lũ giặc thất trận.

Bài này có tên là Thiên triều văn (văn tế quân thiên triều) bằng chữ Nôm, dài 62 câu, được chép ở sách Cúng văn tạp lục, ký hiệu A.1948/1-2 Thư viện Viện Nghiên cứu Hán Nôm.

Đây là một cuốn sách viết tay, gồm hai tập, dày 438 trang, khổ 29x20cm, ghi chép về những nghi thức và văn cúng Phật, Thánh, Trời Đất. Phần chữ Nôm có một số bài ca ngợi các danh tướng thời Trần như Trần Hưng Đạo, Phạm Ngũ Lão, các vị thánh mẫu, vương phi, công chúa và hai bài văn tế. Tuy sách không đề rõ tên tác giả và niên đại nhưng căn cứ văn bản có viết kiêng húy chữ thì” (Nguyễn Phúc Thì là tên vua Tự Đức nên thì được viết thành thìn) cho thấy sách này có thể được ghi chép từ thời Tự Đức trở về sau.

Tuy là một bài văn tế nhưng Thiên triều văn không viết theo thể phú như lệ thường ở nhiều bài văn tế khác, hoặc không theo thể song thất lục bát như bài Văn chiêu hồn của Nguyễn Du mà lại làm theo thể lục bát là một thể thơ dân tộc được phổ biến rộng rãi.

Bằng giọng văn chiêu hồn ai oán, tác giả đã cực tả tình trạng khốn quẫn không lối thoát của bọn tướng sĩ nhà Thanh trong trận Đống Đa vào mùa xuân năm Kỷ Dậu (1789) với những chi tiết thật cụ thể mà các bộ sử sách bằng Hán văn không có điều kiện ghi chép hết được”.


Thiên triều văn

(Văn tế quân thiên triều)

Thương thay, hỡi các chú ơi!

Ăn uống đã, rồi thầy kể một văn:

Quý Tỵ giữa ngày mồng năm,

Giờ Dần chính nguyệt ầm ầm huyên hoa.


Một chi đánh ở Đống Đa,

Cầu Duệ kéo đến tốt xa muôn phần.

Khiếp voi bại trận tiên phong,

Cầu nhương sụt cả xuống sông Bồ Đề.


Đao binh tử trận đầy khe,

Dọc đường gài gác nằm kề năn năn

Chú sang cứu viện nước Nam,

Chẳng may gặp phải suối vàng thương thay !


Chú thì thắt cổ trên cây,

Chú thì tự vẫn ở nay trong nhà.

Chú thì thác xuống Diêm La,

Chú nào còn sống về nhà Đại Minh


Ai ai là chẳng đeo tình,

Di Đà tiếp dẫn chúng sinh cô hồn.

Chú nào có vợ có con,

Có cha có mẹ hãy còn giỗ chung


Triều Châu, Phúc Kiến, Quảng Đông,

Nam Kinh, Quảng Bắc có lòng sang đây.

Trời làm một trận gió lay,

Sống làm tướng mãnh chết rày thần linh


Phù hộ tín chủ bình an,

Cửa nhà phú túc vững bền cao xây.

Mạo chiên non khách móng giầy,

Đuôi sam hảo lớ chú rày cần lo


Chú thiêng nao đấy phụng thờ,

Kính quan tôn sứ để nhờ hậu lai.

Nhớ xưa chú bác từng bày,

Cung dao tay nỏ đầu kề non chiên


Tay vòng bạc, cổ đeo tiền,

Cờ mao một ngọn xông tên chiến trường.

Điền Châu Thái thú đảm đương,

Liều mình tử trận chiến trường nên công.


Trận vây ở trong Nam Đồng,

Rạng ngày mồng sáu cờ rong lai hàng.

Còn ông Tổng Đốc ban sang,

Quyết liều một trận chiến trường ba quân.


Muốn cho được chữ ái ân,

Quyền quyền vai gánh trung cần đế vương.

Vua sai bộ sứ tiếp sang,

Quan tài phong kín đón đường kéo ra.


Con con cháu cháu hằng hà,

Mừng lấy được xác Điền Châu đem về.

Tướng tài can đảm cũng ghê,

Làm đền phụng sự tức thì Đống Đa.


Các chú thác xuống Diêm La,

Bắc nam đôi ngả trẻ già cùng thương.

Cơm dày áo nặng nhà vương,

Bõ công gối đất nằm sương bao đành.


Thác ở chiến trận nên danh,

Về thời vua giết chẳng lành được đâu.

Chú thì thác ở đầu cầu,

Chú thì tự vẫn đâm đầu xuống ao.


Ai ai trông thấy thương sao!

Lập đàn chẩn tế mà kêu cô hồn.


Gọi là mảnh áo thoi vàng,

Ít nhiều làm của ăn đường sinh thiên.

Khuông phù tín chủ bình an,

Gái trai già trẻ thiên niên thọ trường.


Giỗ trận Đống Đa thế kỷ XXI- Dân Việt nguyện cầu


Thế kỷ XXI. Hào khí Quang Trung tưng bừng hội ngộ. Những tri thức về Văn hóa Tâm linh Việt và Văn hóa Phật giáo Việt Nam, đã cho tôi linh cảm ứng Dân Việt nguyện cầu:

Địa Tạng Vương Bồ Tát tha tội/ Mở địa ngục cho hồn về Tàu/ Giải ách tai, dân Việt an sinh/ Chiến tranh dân lính, đều là nạn nhân”.


Giải ách tai, dân Việt an sinh


Ngày giỗ trận Đống Đa chạnh nhớ

Mười ba gò đống cô hồn quân Thanh

Siêu thoát, giải thoát nhanh về Tàu

Lời Quang Trung sục sôi nước Việt:


Sang bên này mua cái chết đó thôi

Lệnh mười ngày đuổi Tàu về, xong việc

Ngán một nỗi chúng là nước lớn

Gấp mười lần nước Việt Nam ta


Chúng thua trận ê chề, xấu hổ

Lại tìm kế độc, bán mua, mỵ lừa

Như thế, Việt- Tàu đánh nhau mãi mãi

Dân Tàu hại, dân ta cũng hại


Ta nỡ nào để cháy đồng xanh

Vẫn phải quyết đánh xong trận này

Rồi dùng Trí, đình chỉ chiến tranh

Mười năm nữa, Dân ta lớn mạnh

Bàn thạch Tiên Rồng, Tàu lánh xa


Vua áo vải Thánh tài màu nhiệm

Cùng dân đánh 29 vạn quân Thanh

Không còn mảnh giáp, xác xơ tàn

Sầm Nghi Đống thắt cổ tự tử

Tôn Sĩ Nghị tháo chạy Nhĩ Hà


Đứt cầu phao, hàng vạn lính Tàu trôi

29 vạn hồn vờ vật kinh sợ

Quỳ sám hối, mơ về Bắc quốc

Giỗ trận Đống Đa, dân Việt nguyện cầu


Địa Tạng Vương Bồ Tát tha tội

Mở địa ngục cho hồn về Tàu

Giải ách tai, dân Việt an sinh

Chiến tranh dân lính, đều là nạn nhân.


Bên sông Nhĩ Hà
Giỗ trận Đống Đa mồng 5 Tết Bính Thìn 2016.



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ HàNội ngày 22.02.2016.

trích đăng lại bài vở đăng tải trong việt văn mới - newvietart.com xin vui lòng ghi rõ nguồn

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004