Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới


Mừng Xuân Bính Thân



QUANG TRUNG VÀ NAPOLEON I








Đống Đa mở hội lớn kỷ niệm 225 năm chiến thắng Năm Kỷ Dậu (1789)
       - Mồng 5 Tết, một ngày oanh liệt nhất của lịch sử ta

Lễ hội Gò Đống Đa (Hà Nội) năm nay hoành tráng và rộn ràng hơn mọi năm, để kỷ niệm 225 năm Quang Trung đánh tan giặc Thanh.

Mỗi năm, ngày mùng 5 tháng giêng, dân Hà Thành lại đổ xô xuống gò Đống Đa kỷ niệm giỗ Trận. Đó là cái tục đặc biệt của dân Bắc hà. Mà cứ trông cái gò xương lù lù như núi kia, tài nào quốc dân không cảm phục cái võ công đệ nhất của Napoleon Việt Nam cho được!

Người ta đều biết vua Quang Trung chỉ đánh có một trận ở Đông Quan (tức Đông Kinh- Hà Nội) mà giết tan sạch hai mươi vạn quân Tôn Sĩ Nghị hôm mồng 4 Tết, rồi ngày mồng 5 mới nhặt hết xác quân Tàu, chất vào một hố lớn, phủ đất lên trên, tạo thành cái gò Đống Đa bây giờ đó.

Quang Trung - Nguyễn Huệ và Napoleon Bonaparte

Hoàng đế Quang Trung (1753 – 1792), tên thật Nguyễn Huệ, là vị hoàng đế thứ hai của nhà Tây Sơn, ở ngôi từ 1788 tới 1792. Cùng thời với ông là Napoleon Bonaparte (1769 –1821), người giữ ngôi Hoàng đế của nước Pháp từ năm 1804 - 1815 với đế hiệu là Napoleon I.

 Tạo hình nghệ thuật rất giống nhau của Quang Trung (trái) và Napoleon (phải) Điểm tương đồng lớn nhất của Quang Trung và Napoleon là cả hai đều là những nhà quân sự kiệt xuất với những chiến công lẫy lừng trong sự nghiệp của mình, trước cũng như sau khi lên ngôi.

-Quang Trung–Nguyễn Huệ là người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Tây Sơn, chấm dứt cuộc nội chiến kéo dài giữa hai tập đoàn phong kiến Trịnh ở phía Bắc, Nguyễn ở phía Nam, lật đổ hai tập đoàn này cùng nhà Hậu Lê và đánh bại các cuộc xâm lược Đại Việt của Xiêm La từ phía Nam, Đại Thanh từ phía Bắc. Lịch sử ghi nhận ông chưa từng nếm trải một thất bại quân sự nào trong sự nghiệp.

-Bonaparte nổi tiếng từ khi là một viên chỉ huy trong các chiến dịch chống lại Liên minh thứ nhất và thứ hai chống Pháp và cuộc chinh phạt bán đảo Italy. Sau khi lên ngôi, ông đã tham gia vào một loạt xung đột, lôi kéo mọi cường quốc chính ở châu Âu tham gia và giành thắng lợi trong đa số các trận đánh của mình.

Quang Trung-Nguyễn Huệ vị hoàng đế của tình yêu

Quang Trung-Nguyễn Huệ là một người anh hùng dân tộc bách chiến bách thắng, sự nghiệp quân sự của ông chói lọi trong sử sách. Bên cạnh cuộc đời xông pha tên đạn ở chốn trận mạc. Quang Trung-Nguyễn Huệ còn cómột đời sống tình cảm nồng nàn, cháy bỏng hiếm thấy trong tiểu sử của các anh hùng dân tộc khác ở Việt Nam. Căn cứ trên tài liệu hiện có, chúng ta biết được Quang Trung-Nguyễn Huệ có ba người vợ:

-Người thứ nhất (chưa biết họ tên) đã ở lại Quy Nhơn khi Nguyễn Huệ  cầm quân ra giải phóng Phú Xuân (1786), nhưng có lẽ con bà là Nguyễn Quang Thuỳ đã theo cha trong chuyến đi lịch sử ấy.

-Người thứ hai họ Phạm đã bồng con là Quang Toản theo chồng ra Phú Xuân. Khi Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế bà được phong là Vũ Hoàng Chính hậu. Khi Quang Trung mất (1792) con bà được kế vị lấy niên hiệu là Cảnh Thịnh.

-Người thứ ba là công chúa Ngọc Hân con gái vua Lê Hiển Tông. Nguyễn Huệ cưới công chúa sau khi ông đã hoàn thành nhiệm vụ diệt Trịnh phù Lê (mùa thu năm 1786). Sau khi Nguyễn Huệ lên ngôi, Ngọc Hân được phong làm Bắc cung Vũ Hoàng hậu.

Trong ba người vợ ấy, bà Ngọc Hân là người hoàng tộc, trẻ, (lúc lấy Nguyễn Huệ bà mới 16 tuổi), đẹp, đức hạnh, giỏi thơ văn và cũng là người vợ có mặt bên cạnh Quang Trung-Nguyễn Huệ vào lúc lâm chung.

Ở  đời người ta thường hay nói: “Có mới nới cũ” Quang Trung-Nguyễn Huệ không thế. Tuy sống bên cạnh bà Ngọc Hân nhưng tình cảm của Nguyễn Huệ đối với hai bà trước vẫn nồng nàn thủy chung.

Đối với bà họ Phạm, Nguyễn Huệ rất quý mến. Vào khoảng tháng 3 bà Chính hậu vĩnh biệt ông. Nguyễn Huệ đau đớn hết sức. Ông  nổi giận với tử thần, trách móc số phận. Lời lẽ của ông nổi sóng nổi gió giữa triều đình Phú Xuân.

Đối với công chúa Ngọc Hân, một trang tài sắc tuyệt vời - Theo Hoàng Lê Nhất Thống Chí - Nguyễn Huệ đã yêu bà trước khi vua Lê có ý định chọn ông làm phò mã. Từ khi kết duyên với Quang Trung-Nguyễn Huệ cho đến lúc nhà vua mất, bà đã được sống trong niềm hạnh phúc vô bờ, bà được nhà vua rất mực thương yêu quí mến.

Chính vì tình yêu của Quang Trung-Nguyễn Huệ đã làm cho cuộc đời của Ngọc Hân có ý nghĩa lớn lao. Bởi thế, khi Qang Trung-Nguyễn Huệ  đột ngột qua đời làm cho bà Ngọc Hân đau đớn muốn quyên sinh theo chồng:

“Quyết liều mong vẹn chữ tòng 
Trên rường nào ngại, giữa giòng nào e”

Và, quả thật nếu không vì hai người con còn quá nhỏ thì bà  cũng đã chết với Quang Trung-Nguyễn Huệ.

So sánh đời sống tình cảm của Quang Trung với Bonaparte

Trong lịch sử thế giới. Cuối thế kỷ thứ XVIII ở Pháp cũng có một danh tướng có nhiều chiến công hiển hách và cũng có một đời sống tình cảm được sử sách đề cập đến nhiều. Vị tướng ấy là Napoléon Bonaparte. So sánh đời sống tình cảm của Quang Trung-Nguyễn Huệ với Bonaparte ta thấy có những điểm đáng chú ý:

- Quang Trung-Nguyễn Huệ có ba người vợ, một bà vì hoàn cảnh đặc biệt không được sống gần ông, còn hai bà họ Phạm và họ Lê luôn ở bên ông. Bà nào ông cũng thương như  nhau. Napoléon thì khác. Ông yêu Joséphine rồi tôn nàng lên làm Hoàng Hậu Đức Giáo hoàng phản đối, ông bắt giam  Giáo hoàng. Sau ông ly dị Joséphine để lấy con vua nước Aïo là Marie Louise. Khi Napoléon thất thế, Marie đã làm nhiều chuyện đồi bại không xứng đáng là một Hoàng hậu nước Pháp. Marie còn bị người đời chê trách là một kẻ cướp chồng, Napoléon là một kẻ bạc tình.

Sau khi vua Quang Trung mất, bà Ngọc Hân đã sống hết sức chung thủy với chồng. Hai tác phẩm  văn học của bà đã giúp cho hậu thế hiểu sâu tài năng và đức độ của Quang Trung hơn. Bà đã sống vì sự nghiệp Quang Trung và cuối cùng bà đã mất với nguyện vọng được chôn bên cạnh lăng mộ Quang Trung-Nguyễn Huệ.

Xem thế mới thấy tư cách đạo đức của hai bà công chúa hoàn toàn khác nhau. Tư cách đạo đức  của hai bà do sự giáo dục của hoàng gia Việt Nam và hoàng gia Áo, nhưng chắc chắn không thể bỏ qua yếu tố xác lập bởi tình cảm của hai ông chồng Quang Trung và Bonaparte.

Chúng ta tự hào Việt Nam có một ông vua anh hùng bách chiến bách thắng, riêng tuôíi trẻ Việt Nam cũng tự hào chính ông vua anh hùng trên trận mạc ấy lại là một hoàng đế của tình yêu (Nguyễn Đắc Xuân)

NGUYỄN HUỆ và NAPOLEON -

 

"Mỹ nhân tự cổ như danh tướng 
Bất hứa nhân gian kiến bạch đầu" 

 Người ta thường nói "Thời thế tạo Anh hùng" chứ hiếm khi nói "Anh hùng tạo Thời thế". Trường hợp Quang Trung Nguyễn Huệ (1753-1792) của Việt nam và Napoleon Bonaparte (1769-1821) của Pháp, cả hai cách nói trên đều đúng. Sau đây là một cái nhìn đối chiếu về cuộc đời và sự nghiệp của hai ông:   

     Hai người sinh cùng thời, kẻ Ðông người Tây, cách nhau 16 năm và đều đi vào lịch sử như  những thiên tài về quân sự và chính trị. Nguyễn Huệ lớn lên trong bối cảnh của cuộc Trịnh-Nguyễn phân tranh, năm 21 tuổi đã cùng anh Nguyễn Nhạc và em Nguyễn Lữ đứng lên dựng cờ khởi nghĩa tại Tây Sơn, Bình định. Napoleon  trưởng thành trong cuộc cách mạng Pháp 1789, năm 26 tuổi đã được thăng Ðại tướng cầm quân tung hoành các nước châu Âu. Sau những thành quả lẫy lừng về quân sự, họ bước sang lãnh vực chính trị và đều tự xưng mình làm vua. Có điều, Nguyễn Huệ chỉ tiếp nối một triều đại  đã suy tàn của vua Lê, còn Napoleon lại tái lập đế chế sau khi nền Cộng hòa còn non trẻ mới lật đổ ngai vàng của vua Louis XVI.   

     Triều đại họ lập nên đều ngắn ngủi: - Nguyễn Huệ làm vua được 4 năm, từ lúc xưng Quang Trung Hoàng Ðế tháng 12/ 1788, trước khi khởi binh diệt Thanh, đến khi đột ngột băng hà năm 1792.  - Napoleon tại vị được 11 năm, từ lúc xưng Hoàng đế Pháp quốc, cũng vào tháng 12/ 1804, trước khi đối đầu với liên quân Anh-Nga-Áo, đến khi bị buộc phải lưu đày lần thứ hai tại đảo St. Helena năm 1815 (và chết tại đây 6 năm sau).   

     NGUYỄN HUỆ và NAPOLEON với chiến công hiển hách và những cải cách về kinh tế, văn hóa & luật học - còn có ảnh hưởng đến ngày nay:

     -Nguyễn Huệ đã 2 lần đánh đuổi ngoại xâm: năm 1784, tiêu diệt 20 ngàn liên quân Nguyễn Ánh - Xiêm la tại trận Rạch Gầm - Xoài Mút (gần Mỹ Tho ngày nay) và năm 1789, đánh đuổi  hơn 200 ngàn quân Thanh ra khỏi bờ cõi sau 1 chiến dịch dài vỏn vẹn 42 ngày (gồm 35 ngày chuẩn bị và 7 ngày tác chiến). Ngoài ra, ông đã từng ra Bắc "diệt Trịnh phò Lê", vào Nam đẩy lui chúa Nguyễn đến tận Phú quốc.    

 -Napoleon năm 1793, lúc đó mới là Thiếu tá, đã phá hủy 10 tàu chiến Anh tại hải cảng Toulon. Những năm sau đó, vó ngựa viễn chinh của ông đã vẽ lại bản đồ Âu châu và đặt hơn 70 triệu người dưới ách thống trị. Những trận thư hùng nổi tiếng như Austerlitz, Waterloo ... đã được quay thành phim và đưa vào chương trình giảng dạy tại những trường đại học quân sự  trên thế giới.     

   Khi tại vị, nếu Napoleon nổi tiếng với bộ Dân luật Napoleon và những cải cách về hành chánh, giáo dục  thì Nguyễn Huệ đã có công quy hoạch lại ruộng đất,  thống nhất việc sử dụng chữ Nôm, phiên dịch nhiều tác phẩm bằng chữ Hán, đặc biệt chú ý đến thương mại và khôn khéo ngoại giao  với nước ngoài...  

   Sau lưng họ là những người đàn bà  lừng danh trong lịch-sử và tạo nên nhiều huyền thoại:

   -Ngọc Hân Công chúa (1770-1799) làu thông kinh sử, thạo âm luật và sành văn thơ với hai bài "Ai Tư Vãn"  và "Văn Tế vua Quang Trung".  Trong khi đó, hoàng hậu Josephine (1763-1814) lại nổi tiếng với cuộc đời tình ái ly-kỳ của bà.     

   Ta hãy nghe hai trích đoạn thơ của Ngọc Hân như sau:

"Mà nay áo vải cờ đào/ Giúp dân dựng nước biết bao công trình"
"Gót lân chỉ mấy hàng lấm chấm/ Ðầu mũ mao, mình tấm áo gai
U ơ ra trước hường đài/ Tưởng quang cảnh ấy chua cay lòng này"

-Napoleon viết cho Josephine

Ta cũng nghe trích đoạn một bức thư tình lừng danh trong lịch sử của Napoleon viết cho Josephine khi ông đang chinh chiến tại Ai cập. Người ta đồn, Napoleon có biệt  tài vừa dictate thơ tình vừa đọc thư tuyên chiến cho thư ký viết cùng một lúc:

"Nếu chiến thắng không chỉ để làm em vui thì anh đã về phủ phục dưới chân em rồi..."

     -Huyền thoại về cành hoa đàoNguyễn Huệ mang từ Hà nội về Phú Xuân để tặng nàng Ngọc Hân Công chúa sau chiến thắng Ðống Ða đã nói lên tính cách lãng mạn của mối tình vương giả.

-Cũng tương tự, sở thích yêu hoa violet của Josephine  và sự kiện Napoleon hái hoa violet từ vườn nhà nàng để mang theo bên mình suốt bước đường lưu đày cho đến khi ông nhắm mắt tại đảo St. Helena, đã nói lên nỗi niềm thơ mộng và cay đắng của một cuộc tình  ...     

Về ngoại hình và cá tính của NGUYỄN HUỆ và NAPOLEON  

   -Tương truyền, Nguyễn Huệ có thân hình cân đối, tóc quăn, nước da bánh mật và có đôi mắt cực kỳ sáng (nhìn trong bóng đêm như hai ngọn nến!). Tiếng nói cũa ông như lệnh vỡ và thu hút người nghe.  Trong số ba anh em, Nguyễn Huệ là người dũng mãnh, can đảm  và có tài chỉ huy nhất.

     Ông đặc biệt biết dùng người, kể cả nữ tướng (Bùi thị Xuân) và các văn nhân (La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiệp, Phan huy Ích...). Cách hành quân của Ông hết sức thần tốc, tập trung và liên tục, không để kẻ thù có thì giờ tái phối trí... Ông cũng sở trường dùng tượng binh và các loài cầm thú khác trong chiến đấu, gây khiếp đảm tinh thần đối phương.

     -Napoleon  thường bị xem là thấp. Thật ra, Ông cao 5'6.5" (= 1m72) nghĩa là trung bình đối với khổ người Âu châu. Có lẽ vì ông thường xuất hiện với đám xích hầu cao lớn nên trông ông nhỏ thó đi chăng?! (Người ta thuật lại, đã có lần ông nói với một vị tướng cao hơn ông một cái đầu: "Nếu khanh không tuân lệnh, thì Trẫm sẽ cho khanh cao bằng Trẫm").  

   Ông có tài nhớ tên thuộc cấp  và luôn sát cánh cùng binh sĩ  khi đi thị sát hoặc trên chiến địa. Ông thiện nghệ về pháo binh và là người đã dùng hiệu kỳ một cách hữu hiệu trong việc phối hợp các binh chủng. Ông cũng là bậc thày về tâm lý chiến, một lãnh vực khá mới mẻ vào thế kỷ thứ 19.

-Cái chết của hoàng đế Quang Trung và Napoleon đều gây ra nhiều nghi vấn. Có giả thuyết cho rằng, Quang Trung bị chết do chiếc áo có yểm bùa mà vua Càn Long của nhà Thanh ban tặng, trong khi một số học giả cho rằng, Napoleon là nạn nhân của một vụ đầu độc bằng thạch tín.

LỜI KẾT

Quang Trung - Nguyễn Huệ và Napoleon Bonaparte

Hai vị vua này ai cũng là anh hùng dân tộc của quê hương mình nhưng theo nhận xét khách quan của Bernd thì Quang Trung là người được đánh giá cao hơn: - thứ nhất Quang Trung xuất thân từ một địa vị khó khăn hơn Napoleon và Quang Trung là người đứng về nhân dân.

- thứ hai Quang Trung phải đối đầu với đội quân mạnh hơn mình.

- thứ ba Quang Trung có lòng nhân đức hơn Napoleon, ông chỉ tự vệ chứ không có tham vọng xâm chiếm các nước khác như Napoleon.

- thứ tư Quang Trung dựa vào nền học thức để xây dựng quốc gia còn Napoleon thì dựa vào quân sự.

- cuối cùng Quang Trung chưa thua trận nào trong suốt cuộc dời mình còn Napoleon thì có trận thua tủi hổ ở Waterloo.

Trong sự nghiệp của mình, cả hai vị Hoàng đế đều đưa đất nước đạt đến vị thế đỉnh cao của một cường quốc quân sự, khiến các quốc gia trong khu vực kiêng nể.

Dưới thời của Hoàng đế Quang Trung, nước Việt không những không có địch thủ ở khu vực Đông Nam Á mà còn tự tin đưa ra các yêu sách lãnh thổ đối với người láng giềng khổng lồ Trung Hoa ở phương Bắc. Trong khi đó, nước Pháp của Napoleon đã đạt được vị trí thống trị ở châu Âu sau hàng loạt thắng lợi quân sự.

Không chỉ là thiên tài quân sự, cả Quang Trung và Napoleon đều là những vị hoàng đế  có tầm nhìn chính trị sáng suốt. Cả hai ông đều đã thực hiện nhiều cải cách tiến bộ nhằm xây dựng dất nước trong thời gian nắm quyền của mình.

- Mùng 5 Tết hàng năm, cứ trông cái gò xương lù lù như núi kia, tài nào quốc dân không cảm phục cái võ công đệ nhất của Napoleon Việt Nam cho được!

Gò Đống Đa là biểu hiện quét sạch quân Tàu, khôi phục nền độc lập cho Tổ quốc. Thế mà hiện nay bọn Tàu đã quên lịch sử, đang lăm le chiếm Biển Đông.

Chúng ta cùng nhau hát vang bài Gò Đống Đa của Văn Cao để nhắc nhở…

Từng đoàn dân chúng trên đế đô tưng bừng đi
Tìm về thăm chốn non nước thiêng trang hùng ghi
Cố bước bước bước bước trên đường thơm gió mát
Ta đi đi đi đi thăm Gò xưa chất thây
Đống Đa còn chốn đây

Nhắc xương đầy máu xây
Ngàn tiếng khóc tiếng rít lên, còn vướng vất giáo, mác, tên Mấy ai qua mà lòng không nguôi …


(Tham khảo: Sách báo – Internet)



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SàiGòn ngày 22.02.2016.

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004