Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới



Thấy Gì Từ Cuộc Tranh Luận Giành “Quyền Sống”

Cho Bộ Môn Lịch Sử Ở Cấp Học Phổ Thông



        

Dự thảo chương trình đưa 3 môn: Lịch sử, Giáo dục công dân, An ninh - Quốc phòng" gộp chung thành môn học "Tổ quốc và Công dân", đã vấp phải phản ứng mạnh mẽ của giới Sử học. Nhiều ý kiến cho rằng: “tích hợp” : sẽ giết chết môn Sử – là không thỏa đáng, hoàn toàn thiếu cơ sở khoa học- là phá nát môn Sử !

Chúng ta thừa biết Lịch sử là môn nền tảng của khoa học xã hội và nhân văn, là cơ sở quan trọng bậc nhất để trang bị một hệ thống kiến thức về cội nguồn dân tộc,về các thành quả xây dựng và bảo vệ đất nước,về các giá trị tiêu biểu của lịch sử, văn hóa dân tộc và nhân loại; bồi dưỡng các giá trị của truyền thống dân tộc, nhất là chủ nghĩa yêu nước,ý chí độc lập tự cường, tinh thần nhân ái..; từ đó xây dựng phẩm chất và bản lĩnh con người Việt Nam. Do vậy đã có ý kiến tái khẳng định: “Mất đi lòng trung hiếu là mất nước! Mà để mọi người có được lòng trung hiếu ấy, chính là nhờ phải học môn Sử”.

Tôi nghĩ Bộ GDĐT chẳng dám cả gan làm cái chuyện động trời “kết liễu môn Sử” ! Nhưng để giảm tải,biện pháp kỹ thuật“tích hợp”vô hình trung cắt vụn lắp ráp,phân tán mỏng kiến thức Sử, nhét vào môn học mới“Tổ quốc và Công dân”,rõ ràng đã khiến môn Sử bị thủ tiêu trong chương trình không còn là môn độc lập .Việc gặp phản ứng chống đối là đúng rồi.

Quốc Hội đã nhanh chóng vào cuộc hạ nhiệt dư luận - xác định việc thực hiện đổi mới chương trình,sách giáo khoa giáo dục phổ thông bảo đảm mục tiêu,yêu cầu và nội dung của Nghị quyết số 88/2014/QH13 của QH về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông.Tiếp tục giữ môn học Lịch sử trong chương trình sách giáo khoa mới.

Trở lại câu chuyện học sinh chán học môn Sử. Theo số liệu thống kê của Cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục,trong hơn 1 triệu thí sinh đăng ký dự thi THPT quốc gia năm 2015, chỉ 153.600 em đăng ký thi môn Sử. Như vậy tức là kể cả khi môn Lịch sử đang là môn bắt buộc thì cũng chỉ có khoảng 1/10 em quan tâm tới môn Sử. Bộ GD&ĐT biện bạch lòng vòng phủ nhận không nói học sinh chán Sử. Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển bày tỏ: Đây là giáo viên nói oan cho Bộ. Chúng tôi nói sách giáo khoa lịch sử và cách dạy hiện nay làm học sinh chán chứ không nói học sinh chán học sử, điều này được thể hiện rất rõ qua cuộc thi “Em yêu Lịch sử Việt Nam” được tổ chức rất thành công…!?

Luận điểm của GS,TS,Nhà giáo ưu tú Mạch Quang Thắng - Giảng viên cao cấp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh,đã thẳng thắn chỉ ra những yếu kém dẫn đến tình trạng chán học Sử :

Tình trạng chán học Sử là có thật. Ngay cả chán Sử nói chung ở nhiều người lớn. Nói đúng ra là chán những cuốn Sử đã được xuất bản, những bài sử đã đăng trong nhiều tạp chí, kể cả kiến thức Sử ở nhiều cuốn sách giáo khoa phổ thông, giáo trình đại học và giáo trình của các học viện .Sử gì mà cứ ta thắng, địch thua. Ta không chết ai.

Viết Lịch sử là chủ yếu viết hết trận đánh này đến trận đánh nọ. Ta tiêu diệt và bắt sống từng này tên địch. Ta bắn rơi từng này máy bay địch. Ta phá hủy từng kia xe tăng, xe bọc thép địch…Còn không thấy viết ta chết ai cả, không bị thiệt hại gì cả. Thế mà lại gọi là Sử!

Viết sử gì mà ta toàn thành tích. Nếu có sai lầm, khuyết điểm gì thì viết nhẹ thôi. Khuyết điểm ư? Sai lầm ư? Có cái do hoàn cảnh khách quan. Khủng hoảng kinh tế - xã hội sau năm 1975 do đâu mà ra? Do chủ quan từ sự lãnh đạo đất nước. Đừng đổ hết cho hậu quả chiến tranh. Đừng đổ hết cho việc mấy nước xã hội chủ nghĩa ngừng viện trợ đột ngột. 

Xong đánh giặc rồi thì làm mà ăn chứ ngồi đấy mà chờ viện trợ mãi à! Tư duy vẫn là tư duy cũ, không đổi, không chịu đổi. Cứ giữ mãi cái tư duy bao cấp, bao cấp cả về tư tưởng, về cách nghĩ. Giữ kiểu làm ăn theo kế hoạch cao độ. Giữ kiểu làm ruộng theo tiếng kẻng, làm việc cơ quan nghiên cứu khoa học cũng theo tiếng kẻng, tiếng còi hú của cái thời chiến tranh phá hoại.(1)

PGS-TS Phạm Quốc Sử cho rằng – xin lược trích :

- Đấu tranh cho môn lịch sử tiếp tục có vị trí độc lập trong chương trình giáo dục phổ thông không có nghĩa là duy trì thực trạng môn học đã bị chính trị hóa đến tê liệt trong nhiều chục năm qua, khiến người dạy loay hoay mãi không thể dạy hay được, người học thì chán ngán. Đã đến lúc phải thay đổi căn bản đối với môn học này, từ nội dung đến phương pháp, chứ không chỉ sửa chữa…

- Lịch sử thì khách quan, nhưng sử học và dạy học lịch sử thì không phải như vậy. Trong sử học, nguyên tắc tối thượng là tôn trọng sự thật, nhưng điều này thường bị vi phạm. Khi sử học bị chính trị hóa thì nguyên tắc trên sẽ bị vi phạm, bởi nó buộc sử học phải quỳ gối phục vụ cho mục đích của chính trị mà có trường hợp dẫn đến xuyên tạc sự …

- Sử học vinh quang thật, nhưng lại rất dễ phạm phải những căn bệnh nặng, những lỗi không nhỏ. Tiếc thay, sử học nước ta đã không tránh được. Một thứ “sử học nhà nước”, “sử học quốc doanh” (phân biệt với sử học chân chính) đang ngự trị.

Một nhà sử học nổi tiếng nước ta mới mất cách đây vài năm, nói: Sử học ta chẳng có tư tưởng gì. Sợ thật! Bị biến thành công cụ tuyên truyền, đến mức bị chính học sinh chối bỏ, người dân nghi ngờ, rồi lại chính cơ quan giáo dục quyền lực nhất xóa bỏ. Phải chăng, đó là số phận của một thứ sử học “phải đạo”?

- Từ rất sớm, sử học và dạy học lịch sử nước ta đã được tiêm những liều “vắc xin” để ngừa những tư tưởng trái chiều. Nhưng liều tiêm khá nặng, khiến cho đối tượng bị tê cứng, hết sinh khí. Để học sinh chán học sử, để giáo viên không thể giảng hay được tức là môn sử hết sinh khí rồi.

- Có người bảo ngành sử các ông toàn chạy theo chính trị, chủ yếu là ca ngợi và lặp đi lặp lại, nên rất nhàm. Điều này đúng nhưng chưa đủ. Đúng bởi lẽ là sách vở nhiều, tiến sĩ nhiều nhưng chất lượng sử học rất thấp. Song, thử hỏi, nếu anh bị buộc phải tiêm “vắc xin” anh có chống lại được không? Vả lại, những thành quả“nhàm chán”thì anh mới được đọc, còn những thứ “không nhàm chán” thì không dễ xuất bản, và nếu có thì liệu anh có biết đọc không?

- Có người nói học sinh chán sử là tại sách giáo khoa của môn này viết khô khan và một chiều. Điều này đúng. Cả giáo trình đại học nữa chứ, đâu  phải chỉ sách giáo khoa đâu. Mà sách giáo khoa là “rút gọn”, là “hạ cấp” của giáo trình. Người viết sách đã quen tư duy thế rồi. Không khô khan, một chiều sao được khi bị chỉ đạo, bị cạo gọt từ chương trình chung đến từng bài học, hoặc do sợ quá mà tác giả tự cắt gọt cho an toàn.

- Có người nói, các thầy cô dạy sử không chịu thay đổi phương pháp nên việc dạy học nhàm chán, học sinh chán học, chất lượng môn sử rơi đến thảm hại. Điều này cũng đúng. Nhưng sự thực, đã có thay đổi bộ phận rồi, nhưng chủ yếu là chuyển từ “đọc chép” sang “nhìn chép” và một vài thứ khác. Song, tài thánh cũng không hấp dẫn được, bởi phải đi theo rãnh chỉ đạo của cấp trên, từ nội dung sách giáo khoa đến các bước lên lớp, giáo án. Có nhiều phương pháp được vận dụng, nhưng chạy đi đâu khỏi khối tài liệu từ đọc thêm đến tranh ảnh, hiện vật, bản đồ, sơ đồ, băng đĩa đều được biên soạn theo cùng một hướng, với vai trò minh họa cho sách giáo khoa. Mọi thứ đều minh họa thêm cho sách giáo khoa, còn sách giáo khoa minh họa cho đường lối chỉ đạo, vậy sáng tạo sao được.(2)

Môn Sử không được coi trọng không phải vì không quan trọng mà do nó trở nên thừa thãi khi nằm ngoài sự lựa chọn của học sinh trong thi cử. Vì vậy ta chẳng ngạc nhiên khi báo Tuổi Trẻ (26.11.2015) kêu lên : Điểm thi môn sử thấp đến không ngờ!: “Trường Đại Học Tôn Đức Thắng có 1/288 bài thi môn sử đạt được điểm 5, hơn 99,6% bài dưới trung bình. Trường Đại học Đà Nẵng có 477 bài thi điểm 0. Tổng số bài thi dưới điểm 5 là 2448 bài, chiếm 99,23% tổng bài thi môn sử, chỉ có một bài 7,75 điểm. Trường Đại học Quảng Nam có đến 99% bài dưới trung bình.Trường Đại học Tiền Giang hơn 98% thí sinh dưới trung bình, chỉ có 5/253 bài thi từ 5 trở lên, chiếm 1,97%. Điểm cao nhất là 5,25. Trường Đại học Đà Lạt có 34/1564 bài thi đạt điểm 5 trở lên, gần 98% thí sinh có điểm dưới trung bình. Trường Đại học Văn hóa TP.HCM có 3,6% thí sinh đạt điểm 5 trở lên. Trường Đại học Qui Nhơn có 4,1% trong tổng số 2547 thí sinh đạt điểm trung bình trở lên. Trường Đại học Sài Gòn có 116 bài thi đạt điểm 5 trở lên, chiếm 5% tổng số gần 2300 thí sinh dự thi. Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân Văn- Đại học Quốc gia TP.HCM số bài thi đạt điểm 4,5 trở lên chiếm khoảng hơn 10%, trong đó có 18/3207 bài đạt điểm 8 – 9 (có một bài đạt điểm 9,25).(3)

Nhiều trường ĐH tại TP.HCM cũng có mức điểm sử thấp khó tưởng tượng. Thậm chí có trường chỉ duy nhất một điểm 5 môn sử! Trường ĐH Văn hóa TP.HCM là một trong những trường có số lượng ngành tuyển khối C khá nhiều. Tuy nhiên chỉ có 3,6% thí sinh đạt điểm môn sử từ 5 trở lên. Trong khi đó có đến 201 thí sinh có điểm từ 0-1. Nhiều thí sinh đạt điểm trung bình, khá các môn khác nhưng sử lại có điểm 0. Chẳng hạn một thí sinh có điểm văn 5,75, địa lý 6 điểm nhưng lịch sử lại là con số 0 tròn trĩnh.

Đáng chú ý là tại Trường ĐH Tôn Đức Thắng, trong số 288 thí sinh dự thi khối C chỉ có một điểm 5 môn lịch sử! Nghĩa là đến hơn 99,6% số bài thi có điểm dưới trung bình. Không chỉ thế, tiếp theo chỉ có ba điểm 4,5, còn lại là từ 4 trở xuống. Trường ĐH Sài Gòn tuy có khá hơn nhưng số thí sinh đạt điểm 5 môn sử cũng chỉ chiếm 5% (116 thí sinh) trong tổng số gần 2.300 thí sinh dự thi” .(4)


- Từ lâu rồi môn Sử vẫn có mặt trong các cấp học nhà trường phổ thông .Kiến thức Sử mênh mông - Đừng hỏi,đừng kiểm tra theo kiểu đố em vụn vặt “Ai đã đánh thắng quân Nguyên Mông,ai đã đại phá quân Thanh ?...” rồi đánh giá “bộ nhớ” của học sinh nghèo nàn - mà phải thấy sâu sắc hơn hạt nhân tinh thần yêu nước chống ngoại xâm được gieo cắm qua môn Sử đã thành phản xạ trỗi dậy trong con tim,trong não trạng mỗi công dân Việt Nam khi tìm cách “xé rào” rầm rộ xuống đường phản đối bọn bành trướng cưỡng chiếm Hoàng Sa,Trường Sa !

- Về phía thầy cô dạy Sử - lứa ra trường sau này đa số rất trẻ, nhiệt tình năng động - nhưng cũng thành thật mà nói “còn non” lắm trước những sự kiện lịch sử trọng đại .Phần lớn lên lớp giảng dạy khuôn cứng theo giáo khoa,giáo trình,giáo án soạn sẵn. Giả định có đọc,có nghe thấy đâu đó trên“xa lộ thông tin”,những mảnh,miếng giải mã cũng e dè …. Học sinh ngày nay – cá biệt có em “kinh khiếp” lắm,cũng sục sạo tìm hiểu các sự kiện lịch sử gần nhất từ nhiều nguồn,từ hai phía mang vào lớp thắc mắc lục vấn,tranh luận khiến các thầy cô - ít theo dõi thời sự ,thiếu tư duy Sử ,thường lúng túng !

Có ý kiến đã nhận định : Lịch sử Việt Nam đâu chỉ có lịch sử đánh giặc ngoại xâm. Còn nội chiến, huynh đệ tương tàn giữa các triều đại, các thời đại, thời kỳ nữa. Còn lao động sản xuất, còn văn hóa nữa. Chắc chắn rồi. Có những cuốn Sử thật là què quặt, phiến diện, lệch lạc. Phản ánh Lịch sử (tức là viết lịch sử như lâu nay) lệch lạc, mắc rất nhiều bệnh, mà bệnh nặng nhất là bị sa vào chính trị hóa. Sử nhìn chung không còn là Sử nữa.

Xem ra câu chuyện rất nhức đầu – thấy hết,biết hết đó nhưng chẳng ai dám xâm mình lao vào “mổ xẻ,khâu vá”.Mọi sự rồi ra như bóng bọt xà phòng vỡ tọp !

Xin được tóm lược đôi dòng để chúng ta tiếp tục cùng suy ngẫm.


(Saigon,tháng Chạp 2015)


(1) Nguồn giaoduc.net.vn

(2) http://motthegioi.vn/khoa-hoc-giao-duc/tin-tuc-cong-nghe/pgs-ts-pham-quoc-su-tich-hop-mon-lich-su-se-la-mot-tham-hoa-khon-luong-258976.html

(3)http://tuyensinh.tuoitre.vn/tin/20110726/diem-thi-mon-su-thap-khong-ngo/448241.html



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SàiGòn ngày 09.12.2015.

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004