Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới





TRIỀU ĐẠI NHÀ MẠC






T rong quá trình ghi chép lịch sử nước ta, nhiều nhà chép sử đã không coi triều Mạc (1527-1592) như một triều đại chính thống như các triều Lý, Trần, Lê bởi cho rằng nhà Mạc cướp ngôi nhà Lê. Tuy nhiên, tất cả đều không thể phủ nhận những thành tựu mà nhà Mạc đã làm được cho đất nước, nhất là công cuộc cải cách trong ngoại thương, ngoại giao, tín ngưỡng. Trong gần như trọn vẹn thế kỷ XVI tranh đấu về quyền lực, nhà Mạc đã căn bản lấy vùng Đông Bắc làm hậu phương. Bởi vậy, không có gì lạ vùng đất Quảng Ninh ngày nay là một trong những tỉnh còn lưu lại nhiều dấu ấn của triều Mạc nhất.

Mạc Đăng Dung (1483-1541), người lập nên nhà Mạc sinh ra ở làng Cổ Trai, huyện Nghi Dương (nay thuộc ngoại thành Hải Phòng) đã có một thời cùng nằm trong một đơn vị hành chính với An Bang - Đông Triều với cái tên chung là Hải Đông - Quảng Ninh ngày nay. Ngay sau khi ép vua Lê nhường ngôi cho mình, ông đã cho xây dựng cung điện mới ở làng Cổ Trai, lấy vùng biển đông bắc làm hậu cứ cho sự nghiệp chính trị của mình. Năm 1546, do mâu thuẫn trong việc lập người kế ngôi, tướng nhà Mạc là Phạm Tử Nghi đã nổi loạn đưa quân ra chiếm An Quảng. Sau đó 2 năm thì ông bị Mạc Kính Điển, con Mạc Đăng Doanh, cháu Mạc Đăng Dung giết chết. Ngày nay, một số nơi như miếu Động Linh, xã Minh Thành, miếu Vu Linh, xã Yên Hải (Yên Hưng) thờ ông. Có nơi thờ Phạm Tử Nghi là thành hoàng của làng như ở làng Hải Yến, xã Yên Hải.

Năm 1551, nhiều tướng nhà Mạc theo về nhà Lê khiến nhà Mạc gặp nhiều khó khăn chỉ còn giữ được hai đạo vùng đông bắc. Lúc này, Trịnh Kiểm là Thái sư đã lập kế hoạch đánh Mạc, tâu lên vua Lê. Biết rằng thế mạnh quân Mạc là thuỷ chiến nên Trinh Kiểm đánh mạnh vào Hải Đông. Tuy nhiên, mãi cho đến năm 1600 cùng với việc bị đánh bại ở Cao Bằng, Thái Nguyên nhà Mạc mới bị đánh bại ở Hải Đông. Có ý kiến cho rằng, giai đoạn đầu thế kỷ XVI, do vùng Đồ Sơn, Nghi Dương (Hải Phòng) trở thành bãi chiến trường, đời sống nhân dân vô cùng điêu đứng, nhiều người dân đã phải chạy loạn, họ di dời ra vùng biển Vạn Ninh làm nghề chài lưới, sau đó hình thành nên các làng Trà Cổ (Móng Cái), Vạn Vĩ, Sơn Tâm (thuộc Đông Hưng, Quảng Tây, Trung Quốc) như ngày nay. Cho đến mãi giữa thế kỷ XVI, dân chài từ Cổ Trai - quê hương nhà Mạc, Đồ Sơn vẫn tiếp tục tới Trà Cổ sinh sống và cái tên Trà Cổ là ghép từ hai làng quê gốc Trà Hương và Cổ Trai.Vào cuối thế kỷ XVI, sau khi bị đánh bại ở Thăng Long, con cháu nhà Mạc là Mạc Kính Chỉ, Mạc Kính Chương, Mạc Kính Cung đã kéo nhau ra giữ An Quảng, xây dựng lực lượng chống lại nhà Trịnh. Quân Mạc cho xây dựng một loạt thành luỹ ở Động Linh, Khoái Lạc (Yên Hưng), Xích Thổ (Hoành Bồ), Cẩm Phả và Vạn Ninh (Móng Cái). Trong số các thành luỹ trên, duy nhất chỉ còn thành Xích Thổ là tới nay còn tương đối rõ dấu vết. Thành Cẩm Phả cách đây khoảng 10 năm vẫn còn dấu vết một đoạn ở gần Nhà máy Cơ khí Trung tâm Cẩm Phả nhưng đến nay thì đã mất hẳn. ở Yên Hưng còn có khu vực gọi là Đầm nhà Mạc mà trong tương lai sẽ trở thành một khu công nghiệp.

Trong thời gian nắm giữ chính quyền, nhà Mạc rất chú trọng đến mở rộng giao thương, buôn bán, kích thích thủ công nghiệp phát triển. Sử cũ còn ghi thuyền buôn Trung Hoa và thuyền buôn phương Tây thường xuyên qua lại biển Đông. Dưới thời Mạc, nhiều lò gốm sứ đã được mở ở vùng ven biển Quảng Ninh, Hải Phòng để phục vụ xuất khẩu. Trong những năm qua, khi tiến hành điều tra khảo sát hệ thống thương cảng Vân Đồn tại các bến bãi cổ ven biển từ Móng Cái về Yên Hưng, các nhà khảo cổ đã phát hiện nhiều đồ gốm, nhất là gốm sành, tiền có niên đại thời Mạc. So với đồ gốm sành thời Trần thường to, dày thì gốm sành thời Mạc mỏng hơn, độ nung cao hơn. Tại một số nơi như chùa Quỳnh Lâm, tháp mộ sư phía sau chùa Hoa Yên, Yên Tử ngày nay còn có dấu vết trùng tu của thời Mạc với các mảng kiến trúc trang trí hoa văn lá đề, men xanh lục đặc trưng.

Cũng trong lĩnh vực nghệ thuật, có tài liệu cho rằng đình Trà Cổ đã được xây dựng vào thế kỷ XVI - giai đoạn nhà Mạc đang thịnh trị, sau đó đến thế kỷ XVII mới được xây dựng lại to lớn như vậy cho đến bây giờ. Ngoài đình Trà Cổ, một ngôi đình khác là đình Phong Cốc (Yên Hưng) được xây dựng vào thế kỷ XVII, bên trong có trang trí các loại hình hoa văn lạ mắt mô tả cuộc sống sinh hoạt đời thường của con người như cảnh nam nữ vui đùa, đánh vật, chọi gà, người cưỡi ngựa... Có ý kiến suy luận rằng đây có lẽ là do những thay đổi về quan niệm, tư tưởng do nhà Mạc đưa lại.

Ngày nay, do nhiều nguyên nhân khác nhau, các dấu vết của nhà Mạc trên đất Quảng Ninh đã và đang có nguy cơ mai một dần. Một số di tích còn khá nguyên vẹn như thành Xích Thổ, thiết nghĩ cơ quan chức năng nên xem xét lập hồ sơ xếp hạng để có cơ sở pháp lý quy hoạch, bảo tồn lâu dài.


(Theo Đất và Người QuảngNinh)



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ Uông Bí ngày 14.10.2015.

trích đăng lại bài vở đăng tải trong việt văn mới - newvietart.com xin vui lòng ghi rõ nguồn

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004