Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới

Clara Schumann (1819 – 1896)




NỮ NGHỆ SĨ PIANO CLARA SCHUMANN






C lara Schumann, tên thời con gái là  Clara Josephine Wieck, sinh ngày 13 tháng 9 năm 1819, tại thành phố Leipzig, Đức. Cha Clara, ông Friedrich Wieck là ông chủ của một cửa hiệu bán đàn piano và cũng là một giáo viên dạy piano có tiếng. Mẹ của Clara, bà Marianne Wieck, là một người con được sinh ra từ một gia đình có truyền thống âm nhạc, bà vừa là một nghệ sĩ piano tài giỏi, vừa là một nghệ sĩ hát giọng soprano. Cô bé Clara lên 4 tuổi vẫn không nói được, bố mẹ Clara thì đã nghĩ rằng có thể con mình bị điếc. Và đây cũng là lúc mẹ cô đã rời bỏ bố cô. Bà Marianne Wieck mang theo Clara và đứa con trai út của mình đi cùng. Một vài ngày trước dịp sinh nhật tròn 5 tuổi của Clara, ông Friedrich Wieck đã nhận quyền chăm sóc Clara, theo luật pháp của người Sachsen  thời đó, và hai vợ chồng Wieck đã ly hôn, khi Clara mới 5 tuổi. Mẹ của Clara cũng đã tái hôn sau đó, còn bố Clara thì tái hôn khi cô bé được 9 tuổi. Kể từ lúc bố mẹ ly hôn, Clara hầu như không được nhìn thấy mẹ mình nữa. Sau thời gian bố mẹ vừa chia tay, bố Clara bắt đầu dạy con gái  đàn piano. Ông nhận thấy mình đã nhầm khi nghĩ Clara bị điếc. Clara là một người sáng dạ, học rất nhanh nên bố cô thấy rất vinh dự khi mình có thể đào tạo được một tài năng âm nhạc. Lên 9 tuổi, cô đã chơi cho những buổi hòa nhạc trước công chúng và đến năm 11 tuổi, Clara được tới Paris để biểu diễn một buổi độc tấu piano của riêng mình.

 Tuổi thơ của Clara chỉ dành thời gian cho việc tập luyện và học nhạc từ người cha nghiêm khắc của mình, được kèm để học các ngôn ngữ, lí thuyết âm nhạc và tham gia các buổi hòa nhạc. Ông Friedrich Wieck chính là người thầy đầu tiên và duy nhất trong cuộc đời. Ông Friedrich Wieck tin rằng tập luyện có năng suất cao thì tốt hơn so với tập hàng giờ liền và tư duy của ông về phong cách biểu diễn là tránh được những kiểu biểu diễn đơn điệu. Clara chịu ảnh hưởng rất nhiều từ người cha của mình. Lên 14 tuổi, Clara  sáng tác một bản concerto giọng La thứ cho đàn piano.  Clara biểu diễn và hoàn thành tác phẩm đó của mình khi lên 16 tuổi cùng với dàn nhạc Leipzig Gewandhaus, do Felix Mendelssohn chỉ huy. Clara biểu diễn những tác phẩm mới nhất và hay nhất từ những năm 1820 và 1830 đó như bản sonata viết cho piano của Carl Maria von Weber và các tác phẩm mới của Frederic Chopin. Clara chơi những bản nhạc đó tại một số phòng khách sang trọng và nổi tiếng tại thành phố Leipzig.

Khi Clara 35 tuổi, căn bệnh của Robert Schumann cùng với sự suy sụp về tinh thần của ông đã khiến ông phải chuyển tới bệnh viện để được chăm sóc, sau 14 năm chung sống với Clara cùng với 8 đứa con của họ. Ông đã qua đời ở đây sau 2 năm, Clara phải một mình kiếm sống cho gia đình bằng việc dạy đàn và tham gia các buổi hòa nhạc. Tài năng của bà dần được nhiều người biết đến qua việc chơi các tác phẩm của Liszt. Niềm an ủi lớn nhất của Clara lúc bấy giờ chỉ có âm nhạc, âm nhạc đã ủng hộ bà trong suốt 60 năm, qua những buổi hòa nhạc lớn. Nỗi đau về việc Robert Schumann và 4 đứa con của bà qua đời làm cho Clara phải sống phụ thuộc và nhờ vả sự giúp đỡ của nhà soạn nhạc – nghệ sĩ piano Johannes Brahms. Họ đã trở thành những người bạn thân của nhau cho đến hết những ngày cuối cùng của bà.

Clara Schumann và Johannes Brahms biết rằng mối quan hệ của họ sớm muộn cũng bị mọi người nghĩ sai và đưa ra bàn tán, chính vì thế họ phải liên lạc với nhau qua những lá thư và những bức thư này chỉ đề cập đến những khía cạnh trong cuộc sống và công việc của họ như vấn đề tài chính, gia đình, sự nghiệp và cả âm nhạc.  Vào năm 1878, một số buổi hòa nhạc đã diễn ra tại Gewandhaus, Leipzig để tổ chức kỉ niệm 50 năm ngày Clara bắt đầu trở thành một nghệ sĩ piano. Đó thực sự là một ngày không thể nào quên. Nhà hát Gewandhaus được trang hoàng bởi những tràng hoa màu xanh, màu vàng, và những chuỗi lá sồi non. Khi Clara bước ra sân khấu thì những bông hoa của khán giả được tung lên như một cơn mưa và chương trình đó Clara đã trình diễn những tác phẩm của Robert Schumann.

Tháng 3 năm 1896, Clara Schumann trải qua một cơn đau. Người bạn của bà, Brahms đã phải hủy bỏ kế hoạch cho một chuyến đi nghỉ ở Italy để chờ sự hồi phục của bà. Nằm trên giường bệnh, Clara đã nhờ đứa cháu trai của mình Ferdinand chơi cho bà nghe một bản Romance giọng Pha thăng trưởng của Robert. Đó là bản nhạc cuối cùng mà Clara Schumann đã được nghe. Bà mất ngày 10 tháng 5 năm 1896. Johannes Brahms đã đi dự đám tang của bà, và sau đó 11 tháng, ông cũng đã qua đời.

Người ta thường biết tới Clara Schumann với tư cách là một nghệ sĩ piano hàng đầu thời kỳ lãng mạn cũng như là vợ của Robert Schumann hơn là với tư cách một nhà soạn nhạc.

Ngày nay những sáng tác của Clara Schumann đã được biểu diễn và thu âm nhiều hơn. Sáng tác của bà bao gồm các lied; các tiểu phẩm cho piano; một piano concerto; một tam tấu cho piano, violin và cello; những tiểu phẩm cho hợp xướng và ba romance cho violin và piano. Lấy cảm hứng từ ngày sinh nhật chồng, bộ ba Romance này được bà sáng tác vào năm 1853 và đề tặng cho Joseph Joachim, người đã biểu diễn cho George V of Hanover nghe. George V đã khen tặng chúng là "niềm mơ ước thiên đường kỳ diệu".

 

                       TÌNH BẠN TRONG SÁNG VÀ  CHUYỆN TÌNH LÃNG MẠN  TRONG LỊCH SỬ ÂM NHẠC


 Cô bé Clara lên 4 tuổi vẫn không nói được, bố mẹ Clara thì đã nghĩ rằng có thể con mình bị điếc, nhưng khi dạy piano cho con, ông Friedrich Wieck  nhận thấy mình đã nhầm khi nghĩ Clara bị điếc. Clara là một người sáng dạ, học rất nhanh nên bố cô thấy rất vinh dự khi mình có thể đào tạo được một tài năng âm nhạc. Ông Friedrich Wieck đã học được từ những nhạc công bậc thầy về các phương pháp dạy học,  ông tin rằng tập luyện có năng suất cao thì tốt hơn so với tập hàng giờ liền và tư duy của ông về phong cách biểu diễn là tránh được những kiểu biểu diễn đơn điệu. Phong cách biểu diễn của Clara chịu ảnh hưởng rất nhiều từ người cha của mình. Clara Schuman được biết đến là một nghệ sĩ đàn piano có phong cách biểu diễn hào hứng và hoàn hảo, cuốn hút người nghe. Cùng với Felix Mendelssohn, nhà thơ Goethe cũng rất hâm mộ tài năng của Clara. Clara đã tham gia các buổi lưu diễn hòa nhạc tới Dresden, Paris, Berlin và Vienna. Tại Vienna, Clara đã mang lại những gì tuyệt nhất cho cha bà, những sự khen ngợi rất cao dành cho sự cố gắng của ông như là một thầy giáo âm nhạc. Còn Hoàng đế Áo thì rất ca ngợi Clara khi trao cho bà danh hiệu Nghệ sĩ xuất sắc chơi nhạc cho Hoàng Gia và Imperial Chamber Virtuosa, quả là một sự ưu đãi lớn. Kể từ đó, Clara được biết đến với danh tiếng như là một thần đồng âm nhạc, một nghệ sĩ piano kỳ tài và là một nhạc sỹ được biết tới khắp châu Âu. Khi trở thành một thiếu nữ, Clara đã yêu Robert Schumann, một trong những học trò của bố bà, người đã trở thành một trong những nhà soạn nhạc được kính trọng nhất của thế kỷ 19. Schumann lúc đó hơn Clara 9 tuổi, đã chuyển đến sống tại gia đình nhà Wieck, với tư cách là một học trò piano ở nội trú, khi đó Clara mới có 11 tuổi. Schumann không chỉ theo học Wieck mà còn sống hai năm dưới chung mái nhà với thầy và được đối xử như một thành viên của gia đình. Khi Clara biểu diễn tại Zwickau, Schumann đã viết thư gửi mẹ mình, trong đó không tiếc lời ca ngợi cô bé thần đồng 13 tuổi. Và khi mẹ của Schumann gặp Clara, hai người cùng đứng bên cửa sổ nhìn Robert đi ngang qua, rồi bà mẹ siết lấy cô bé trong vòng tay và thì thầm: “Cháu có thể sẽ trở thành vợ của con trai bác trong một ngày nào đó”.

Khi Clara mới 14, Robert Schumann 23 tuổi, đã dành cho cô một tình yêu thật lãng mạn: “Ngày mai, đúng lúc 11 giờ, anh sẽ chơi khúc adagio trong Variations của Chopin và chỉ chăm chú suy nghĩ về em. Anh cầu xin em cũng làm như vậy, vì thế chúng ta vẫn có thể gặp gỡ và thấy nhau về mặt tinh thần”.  Hai tâm hồn đồng điệu gặp nhau tạo thành mạch ngầm mãnh liệt gắn kết hai tâm hồn thành một khối kim cương không lực nào phá nổi. Từ năm 1831, Clara Wieck bắt đầu lưu diễn trên khắp nước Đức. Năm 1832, lưu diến trên khắp châu Âu. Clara Wieck đã kết hôn với Robert Schumann vào năm 1840 sau 4 năm cả hai đấu tranh cho tình yêu của mình, dù cho cha của nữ nghệ sĩ phản đối quyết liệt. Từ dó, Clara Schumann là cái tên theo phần đời còn lại của bà. Trong cuộc đời Clara Schumann có tinh bạn đặc biệt với Brahm, có tình yêu chung thủy với Robert Schumann.  Trong suốt cuộc đời sáng tác của mình, Robert Schumann đã tìm thấy nàng thơ của mình. Những sáng tác với cảm hứng từ tình yêu của họ như các tập ca khúc nghệ thuật “Frauenliebe und leben”, “Liederkreise Op.24”, “Liederkriese Op.39”, “Diechterliebe Op.48”, những tác phẩm thính phòng và giao hưởng khác đã trở thành kiệt tác. Suốt cả hành trình cuộc đời mình, Clara Schumann luôn giới thiệu với thế giới những kiệt tác của chồng mình bằng cảm hứng lấy từ trái tim đồng cảm của mình như ngày họ mới yêu nhau. Trong di chúc của mình, Clara có viết về Brahms và tình cảm giữa hai người như sau:

“ Ông ấy đã tới như một người bạn thực sự, chia sẻ với ta mọi nỗi buồn; ông đã khiến ta mạnh mẽ hơn.  rong những thời điểm tưởng như trái tim ta tan vỡ. Ông là nguồn động viên tinh thần và khiến cho những suy nghĩ của ta trở nên sáng tỏ hơn. Ông thực sự là một người bạn với nghĩa trọn vẹn nhất của từ này.

Ta có thể nói với các con, ta chưa bao giờ yêu quý một người bạn nào khác như yêu quý ông. Đó là sự thấu hiểu lẫn nhau một cách mỹ mãn của hai tâm hồn. Ta không yêu quý ông ấy bởi sự trẻ trung, cũng không phải bởi bất kỳ lý do phù phiếm nào khác, mà vì sự mềm mại của tâm hồn, bởi tài năng thiên phú và bởi ông có một trái tim cao thượng…

Joachim (Joseph Joachim – nghệ sĩ violin thường biểu diễn cùng Clara) cũng là một người bạn thực sự của ta, nhưng Johannes mới thực sự là người đã nâng đỡ ta. Với tất cả những điều đó, ta phải nói với các con rằng, đừng để tâm đến những kẻ nhỏ nhen và ghen tị đã làm u ám nguồn ánh sáng của tình yêu và tình bạn của ta, những kẻ luôn nghi ngờ mối quan hệ đẹp đẽ này. Họ sẽ không bao giờ và không thể hiểu hết được đâu.

Tình yêu khác thường của nhà soạn nhạc Robert Schumann đối với người vợ tài năng và chung thủy Clara

Clara Schumann  là một minh chứng đẹp nhất về sự gắn bó giữa tình yêu và âm nhạc , là Câu chuyện tình lãng mạn nhất trong lịch sử âm nhạc. 

     

. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SàiGòn ngày 25.7.2015.

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004