Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới

Henri Duparc (1848-1933)




NHẠC SĨ PHÁP CUỐI THỜI LÃNG MẠN  HENRI DUPARC                                                     






H enri Duparc tên khai sinh là Henri Fouques-Duparc,   sinh ngày 21 tháng 1 năm 1848 tại Paris. Duparc học trung học tại một Trường dòng ở Vaugirard. Ông học piano với César Franck tại Đại học Dòng Tên ở quận Vaugirard.   Sau chiến tranh Pháp-Phổ , ngày 09 tháng 11 năm 1871 ông kết hôn với Ellen MacSwinney người  Scotland.  Cũng năm 1871,  ông cùng với Saint-Saëns và Romain Bussine thành lập Hội Âm nhạc Quốc gia (Société Nationale de Musique). Trong thời niên thiếu của mình Duparc đã viết hai tác phẩm cho dàn nhạc, Aux Etoiles (To the Stars) và Lenore, và một bài thánh ca .  Năm 1869, ông gặp Franz Liszt và Richard Wagner ở Weimar và năm 1870, xuất bản năm bài hát (Cinq giai điệu, Opus 2). Hai trong số đó, "Soupir" và "Chanson triste", sau đó đã được đưa vào bộ sưu tập của ông về bài hát, bằng văn bản giữa 1868 và 1884, trong đó có tám với phần đệm cho dàn nhạc. Trong những bài hát, Duparc mở rộng bài hát thành một Scena , hoặc opera giống như cảnh, và mang lại cho nó một cảm giác thi vị của ngôn điệu âm nhạc và một mang hình thức  giao hưởng. Trong phần sau của cuộc đời mình, ông đã kết hợp với hai nhà văn Công giáo Pháp, Francis Jammes và Paul Claudel, và sáng tác các bài hát "Ước" (1906-1913), các văn bản đó là một lời cầu nguyện văn xuôi.  Ông cũng là người rất quan tâm đến văn học Nga, lập kế hoạch  viết  vở opera  Roussalka, dựa trên một bài thơ tự sự của Aleksandr Pushkin.  Thị lực  của Duparc ngày càng giảm, cuối cùng đã dẫn đến mù. Ông  hủy hầu hết tác phẩm âm nhạc của mình, để lại khoảng  40 công trình cho hậu thế. Trong một bức thư cảm động về sự diệt vong của opera không đầy đủ của mình. Ngày 19 Tháng 1 năm 1922, Duparc đã viết về sự mù của mình cho nhà soạn nhạc  Jean cras : “Trong một phút, xóa sạch tất cả  cuộc sống quá khứ của tôi. Kể từ đó, [opera của tôi] Roussalka,  không có bất kỳ mối liên hệ với cuộc sống mới của tôi.”

Ông đã dành hầu hết phần còn lại của cuộc đời mình ở La Tour-de-Peilz , gần Vevey , Thụy Sĩ , và mất  ở Mont-de-Marsan  tây nam nước Pháp, ở tuổi 85. Duparc được chôn cất tại nghĩa trang Père Lachaise ở Paris. 

 

      DUPARC  TRONG ÂM NHẠC LÃNG MẠN 1800-1910


Đầu thế kỉ 19, các tác phẩm âm nhạc của trường phái cổ điển Vienna với những tên tuổi như Haydn, Mozart, Beethoven chiếm lĩnh toàn bộ châu Âu.

Các cuộc thí nghiệm của những nhà soạn nhạc thời kì 1810 - 1820 dần dần bắt đầu tìm đến những phong cách mới. Họ bắt đầu đề cao những giá trị âm nhạc khác hơn là những giá trị truyền thống. Họ đề cao những phẩm chất như sự bốc đồng và khác lạ. Bằng cách này hay cách khác, những nhạc sĩ thế kỉ 19 bắt đầu phô ra sự lãng mạn, đối nghịch lại phong cách cổ điển, đó là quan điểm nghệ thuật của họ. Thẩm mĩ về trường phái Lãng mạn đặc biệt lên cao ở Đức và Trung Âu.  Những nhà soạn nhạc thời kì Lãng mạn thường lấy cảm hứng từ văn học, hội họa hay từ những nguồn không âm nhạc khác. Vì vậy, âm nhạc chương trình được phát triển rất mạnh mẽ và dẫn đến sự ra đời của thể loại thơ giao hưởng. Các bài thơ trong thế kỉ 18 và 19 là cơ sở đề hình thành nên các bài hát nghệ thuật mà trong đó các nhà soạn nhạc dùng âm nhạc để khắc họa hình ảnh và tâm trạng của lời ca. Những bài hát nghệ thuật của Đức thường được biết đến với danh từ Đức  das Lied (số nhiều là die Lieder). Hàng trăm lieder được viết trong thế kỉ 19, những nhà soạn nhạc đặc biệt thành công trong thể loại này là Franz Schubert, Robert Schumann, Johannes Brahms, Hugo Wolf và cuối thế kỉ là Richard Strauss.  Phong cách âm nhạc của thời kì Lãng mạn đã thay đổi chút ít theo những cách khác nhau vào cuối thế kỉ 19 Cách sử dụng âm thanh như là một yếu tố trong âm nhạc là một đặc điểm rất riêng của thời kì cuối lãng mạn theo phong cách Pháp, được gọi là Ấn tượng, do nhạc sĩ Claude Debussy và Maurice Ravel khởi xướng và phát triển.

 Duparc dừng sáng tác vào năm 1885, ở tuổi 36, ở giữa một sự nghiệp đang phát triển. Duparc được biết đến với 17 ca khúc nghệ thuật  khi phổ thơ của các nhà thơ  Baudelaire , Gautier , Leconte de Lisle,  Goethe … như bài  Lamento (thơ Théophile Gautier,  Lãng mạn de Mignon (thơ GAoethe),  Soupir (thơ Sully Prudhomme),   Au trả Où se fait la guerre ( thơ Théophile Gautier), L'Lời mời au voyage  (thơ Charles Baudelaire),  La mơ hồ et la Cloche   (thơ François Coppée),  Phidylé  (thơ Leconte de Lisle),  Lenoreb  (theo ballad cùng tên của Gottfried Bürger) La vie anterieure  (thơ Charles Baudelaire), Di chúc   (thơ Paul Armand Silvestre)… Các bài hát thể hiện tinh tế giữa thơ với âm nhạc, trong việc sử dụng các yếu tố đối âm khá phức tạp trong tiếng đệm, và thường tránh tâm trạng quá đa cảm thường nghe trong các bài hát của nhạc sĩ Pháp khác của thời gian.  Duparc là rõ ràng không phải là một nhà soạn nhạc lớn như Schubert, Schumann, đóng góp của ông cũng để lại dấu ấn trong âm nhạc lãng mạn. Một hình vuông ở quận 17 của Paris, gần rue de Levis, được đặt tên để vinh danh ông. 


   

. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SàiGòn ngày 06.5.2015.