Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới
tranh của cố họa sĩ Tú Duyên


AI BẢO VỚI ANH

RẰNG EM ĐÃ CÓ CHỒNG?




 Kho tàng ca dao dân ca Việt Nam xưa nay luôn gắn liền và phản ánh tâm hồn người Việt Nam : vừa sâu sắc, thâm thúy lại vừa nôm na, phóng khoáng, vừa thông minh, hóm hỉnh, lại vừa nhuần nhị, tinh tế. Tình yêu trong ca dao cũng đầy những sắc thái, cung bậc cảm xúc phong phú khác nhau.  Bên cạnh những câu ca dao ca ngợi tình cảm vợ chồng đằm thắm, son sắt là những câu ca dao nói về tình yêu trai gái với đầy đủ những vui buồn, hờn giận, tán tỉnh, phân bua...hết sức trong sáng, giàu hình ảnh và thú vị.  Bài ca dao:

"Mùa xuân em đi chợ Hạ

Mua cá thu về chợ hãy còn đông

Ai bảo với anh là em đã có chồng

Bực mình em đổ cá xuống sông, em về"

cũng là một trong những bài ca dao thú vị như thế.

         Bài ca dao bắt đầu bằng biện pháp chơi chữ rất ấn tượng: "Mùa xuân em đi chợ Hạ / Mua cá thu về chợ hãy còn đông" . Hai câu đơn giản như một lời kể chuyện bình thường nhưng đã nhắc được đến cả 4 mùa. Nếu chỉ dừng lại ở 2 câu này thôi, bài ca dao sẽ không có gì thật đặc sắc và người đọc sẽ chỉ cảm thấy thú vị, hay hay ở cách chơi chữ ngộ nghĩnh, mà xét ở góc độ gieo vần, xuôi tai thì có khi nó cũng chưa hấp dẫn bằng các câu tương tự như: "Chị Xuân đi chợ mùa hè/ Mua cá thu về chợ hãy còn đông", hay "Anh Hươu đi chợ Đồng Nai/ Bước qua Bến Nghé, ngồi nhai thịt bò". Thế nhưng không dừng lại ở đó, khi đọc hai câu tiếp theo, người đọc mới vỡ lẽ ra rằng hai câu đầu này cũng chỉ là cái cớ, là cách "kiếm chuyện", là lời nói lòng vòng để dẫn dắt vào ý chính của bài: "Ai nói với anh rằng em đã có chồng / Bực mình em đổ cá xuống sông, em về". Đến đây, chúng ta có thể nhận ra một biện pháp rất hay dùng trong ca dao Việt Nam, đó là nói nôm na, vu vơ chuyện mây trời, hoa lá, làm cớ khơi mào trước khi nói vào ý chính, kiểu như một chàng trai muốn thổ lộ tình cảm của mình trước một cô gái, nhưng xấu hổ phải nói vòng vèo rồi mới vào vấn đề: "Trên trời có đám mây xanh/ Chính giữa mây trắng, xung quanh mây vàng/ Ước gì anh cưới được nàng". Trong bài ca dao này cũng vậy, người ta nhận thấy cô gái trong bài hết sức thông mình, dí dỏm khi chọn cách "nói lòng vòng" vừa thể hiện được cái thông minh hài hước của mình khi chơi chữ gom được cả 4 mùa vào 2 câu, vừa ngầm khoe được sự đảm đang, nữ tính, tươi mát trẻ trung của mình khi chọn đề tài đi chợ mùa xuânVà cuối cùng thì cô mới dí dỏm thắc mắc rằng: "Ai nói với anh rằng em đã có chồng", rồi ngúng nguẩy: “Bực mình em đổ cá xuống sông, em về”. Rõ ràng, nhân vật “anh” trong bài ca dao này là một chàng trai đang có tình ý với nàng, nhưng đang phân vân, không rõ là nàng đã có chồng hay chưa, cũng không biết tình cảm, ý tứ của nàng như thế nào, nhưng lại ngại ngùng chưa dám hỏi, vì thế mà chưa dám tiến tới, chưa dám bộc bạch nỗi lòng với nàng. Câu hỏi “Ai nói với anh rằng em đã có chồng” có thể đem đến nhiều cách hiểu khác nhau. Nếu chỉ bám sát nghĩa đen của câu hỏi này thì có thể hiểu tình huống theo kiểu rất đơn giản, rất “thật thà” rằng thì là chàng trai “nghe lời đồn thổi” nên tưởng nàng đã có chồng rồi mà buông lời tiếc nuối, trách móc kiểu như: ”Anh đến với hoa thì hoa đã nở/ Anh đến với đò thì đò đã sang sông/ Anh đến với em thì em đã có chồng…” (Ca dao), khiến nàng phải mượn chuyện để giải thích rõ ràng. Thế nhưng ca dao Việt Nam-tấm gương phản ánh tâm hồn người Việt- không bao giờ thiếu tinh tế và hẹp nghĩa như vậy. Ở đây, người đọc hoàn toàn có thể nhìn ra được câu hỏi tu từ với đại từ phiếm chỉ “ai” trong câu "Ai nói với anh là em đã có chồng" đi cùng với câu tiếp theo đã cho thấy thật ra là chẳng có “ai” đi nói với anh về nàng,  lại càng chẳng có chuyện chàng trai nói thẳng với cô gái rằng “tôi thích cô, nhưng có người nói với tôi rằng cô có chồng rồi nhé”, mà rõ ràng người đọc chỉ thấy sự thông minh, khéo léo của cô gái khi giả vờ tự dựng ra tình huống mình bị đơm đặt, rồi lấy cớ trách móc thiên hạ vu vơ "ai nói với anh..." để mà giải đáp thắc mắc riêng cho chàng trai nhút nhát mãi chưa dám tiến tới, chưa dám bày tỏ tình cảm với cô kia biết rằng “vườn hồng có lối, nhưng chưa ai vào”. Câu cuối cùng là câu bộc lộ rõ nhất cảm tình riêng của cô gái đối với chàng trai: “Bực mình/ em đổ cá xuống sông,/ em về”. Chuỗi trạng thái “bực mình”, “đổ cá xuống sông”, “về” được ngắt nhịp trong câu diễn tả hết sức sinh động thái độ dấm dẳng, ngúng nguẩy hết sức con gái, rất rõ ràng và thú vị của cô gái trong bài ca dao. Chưa chắc cô gái trong bài ca dao đã đổ cá đi thật mà chẳng qua việc “đổ cá xuống sông” chỉ là lời ngúng nguẩy vừa phù hợp với hoàn cảnh “đi chợ mua cá” mà cô dẫn dắt lòng vòng ở trên, vừa thể hiện thái độ dứt khoát, chắc chắn của mình khi khẳng định rằng mình chưa có chồng, để cho chàng trai đang để ý mình biết rằng anh ấy vẫn còn có cơ hội. Thái độ “bực mình” đến mức độ ấy của cô gái chẳng phải đã là một sự thú nhận hết sức hóm hỉnh và cũng rất duyên về tình ý của cô đối với chàng trai hay sao? Toàn bộ bài ca dao chẳng phải là sự tìm cớ hết sức thông minh của cô gái để mở đường cho chàng trai đang “thập thò”, phân vân chưa dám ngỏ lời với mình hay sao?

     Bài ca dao chỉ kết thúc ở đó nhưng người đọc hẳn đều tủm tỉm tưởng tượng ra diễn biến tiếp theo của câu chuyện: Chàng trai còn đang "đông giá" kia sực tỉnh trước "đèn xanh, mắt xanh" của nàng mà  chạy theo “người ơi, người ở đừng về…”



trích đăng lại bài vở đăng tải trong việt văn mới - newvietart.com xin vui lòng ghi rõ nguồn