Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới





Đêm Qua Sân Trước Một Cành Mai






Đinh tiền tạc dạ Nhất Chi Mai (Đêm qua sân trước một cành mai). Là câu kết của bài thơ Cáo Tật Thị Chúng (Lời nói của một người bệnh tật viết ra để khuyên bảo mọi người) của Thìền sư Mãn Giác.
    Thiền sư Mãn Giác (1052 - 1096) đời Lý để lại cho đời duy nhất một bài thơ. Một bài kệ, làm trước lúc tịch. Một bài thơ Thiền về Mùa Xuân & Đời người trong vòng quay biến dịch, luân hồi, vô thường, huyền diệu, sinh hóa, hóa sinh. An nhiên. Tự tại. Vượt lên sinh tử.


Cáo Tật Thị Chúng

Xuân khứ bách hoa lạc
Xuân đáo bách hoa khai
Sự trục nhãn tiền quá
Lão tòng đầu thượng lai
Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai.
Thiền sư Thích Thanh Từ dịch:

Xuân đi trăm hoa rụng
Xuân đến trăm hoa nở
Trước mắt việc đi mãi
Trên đầu, già đến rồi
Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua sân trước một cành mai.

    Đọc bản dịch của Ngô Tất Tố. Cụ dịch trăm hoa cưởi. Cụ yêu hoa, yêu đời, yêu Chị Dậu nên nhìn Xuân đến trăm hoa cười:

Xuân đi trăm hoa rụng
Xuân đến trăm hoa cười
Trước mắt việc đi mãi
Trên đầu già đến rồi
Ðừng bảo xuân tàn hoa rụng
Ðêm qua sân trước một cành mai


    Thiền sư Mãn Giác nhìn hoa Mai nở mùa Xuân, thấu lẽ hiển nhiên của sinh diệt mà thoát ra ngoài sinh tử.
    Nhờ hình tượng thơ Ðêm qua sân trước một cành mai bí ẩn, diệu huyền, thiêng liêng, trang trọng, thấm đẫm Triết lý Nhân sinh Phật giáo Lý- Trần, của Thiền sư Mãn Giác mà Hoa Mai trở thành biểu tượng Tinh thần của văn nhân, kẻ sĩ Thăng Long- Hà Nội.
    Nguyễn Trãi viết ba bài thơ Hoa Mai ngợi ca Hoa Mai Thăng Long đứng đầu bảng Hoa mùa Xuân bởi Hoa Mai thanh sạch, màu trắng mong manh, trinh trắng đến nao lòng, chỉ kết giao với bậc hiền nhân, ẩn sĩ.
    Nhà thơ Sái Thuận, tiến sĩ thời vua Lê Thánh Tông, là người giỏi văn thơ, yêu hoa cỏ. Mùa Xuân trăm hoa nở ông yêu thích nhất Mai Trắng: "Phong tư như băng tuyết chẳng nhuốm bụi hồng/ Phẩm chất trong trẻo, hàm chứa vẻ thẹn của viên ngọc trắng".
    Cao Bá Quát viết câu đối thần phục Hoa Mai, biểu cảm khí phách của mình:

Thập tải luân giao cầu cổ kiếm
Nhất sinh đê thủ bái mai hoa

(Mười năm giao thiệp tìm gươm báu
Một đời chỉ cúi trước hoa mai)

Hoa Mai có nhiều loại khác nhau. Những người yêu Hoa Mai nhận biết trên thế giới có hai m
ươ i bốn loài Mai.
    Việt Nam có mười chín loại Hoa Mai:Hoàng Mai, Nhị Độ Mai, Mai tứ Qúý, Nhất Chi Mai, Mai Trắng Thăng Long- Hà Nội, Mai Vàng Nam Bộ

Mai Vàng nắng ấm Đào Thăng Long

    Xuân đến trăm hoa cười. Thăng Long- Hà Nội Xuân rực rỡ một Trời hoa. Hoa Mai Vàng Nam Bộ và Hoa Đào Thăng Long trải gấm hoa, tô thắm sắc Xuân Hà Nội cuộn uốn hình chữ S. Dưới mưa Xuân lất phất. Trong gió lạnh mờ sương, sắc Mai Vàng rực nắng sưởi ấm lòng người Hà Nội.
    Ngắm Mai Vàng trong phố nhỏ Hà Nội Xuân, trên con đường Đào Quất Nhật Tân, tôi như lạc vào rừng nắng ban mai. Hương thơm ngập tràn và nỗi nhớ mênh mang.
    Nhớ Cha Rồng Mẹ Tiên chia nhau, mang con lên rừng xuống biển, mang Trống Đồng đi mở nước và giữ nước. Nhớ Tổ Tiên Việt xây Tháp Chàm trên đỉnh núi, thờ các vị Thần trông giữ Đảo Biển Núi Sông. Nhớ Huyền Trân dâng Tình yêu hàn gắn Tình Mẹ Việt. Nhớ chàng vượt sóng lớn, bão giông vùng vẫy Biển Đông…

Hoa Mai Trắng Thăng Long- Hà Nội
    Mai Trắng miền Bắc và Thăng Long- Hà Nội, còn gọi là Chi Mai, cùng họ với đào, mơ, mận. Lúc chưa nở, nụ Mai màu hồng, khi nở dần chuyển màu trắng trong. Vài ngày sau màu trinh trắng chuyển sang phớt hồng rồi tàn. Cánh hoa trắng mong manh tan trong gió Xuân lành lạnh. Để lại lòng ta nỗi nhớ xôn xao.
    Nhìn những cánh Mai Trắng bay tan, văn nhân, kẻ sĩ, thì thầm đọc thơ Mãn Giác Thiền sư:
Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua sân trước một cành mai.
    Hoa Mai trong thơ Mãn Giác Thiền sư là loài Mai Trắng miền Bắc (Chi Mai)
    Ngày nay có nhiều loại cây hoa chơi Tết. Nhưng thẳm sâu trong lòng Thăng Long- Hà Nội, ẩn sĩ vẫn say mê loài hoa Mai Trắng đẹp bậc nhất trong "thập đại danh hoa" xưa.
    Nay làng Nhật Tân- Hà Nội, có nhiều nhà trồng giống Mai Trắng quý này. Người yêu vẻ đẹp tinh tế của loài hoa Mai Trắng luôn tìm cho mình một cây Mai Trắng, lặng thầm tận hưởng vẻ đẹp cao sang của mùa Xuân Thăng Long- Hà Nội.
    Theo nhà mỹ học, chuyên gia sinh vật cảnh Trịnh Thuận Đức, sử sách còn ghi về hoa Mai Trắng: "Đời nào người An Nam cũng cống hoa Mai. Nhờ có món cống phẩm ấy mà người Trung Quốc mới biết được vẻ đẹp đó".
    Ông Đức, một người yêu Mai Trắng sành điệu của Hà Thành nói: "Mai Trắng đẹp nhất khi hàm tiếu. Lúc đó, trên cây có vài bông bắt đầu nở trắng, vài nụ phớt hồng he hé, lộc mơn mởn phía sau. Màu lá xanh non, hoa trắng muốt, đặt trên một bàn ghế gỗ, phía dưới lót một tấm lụa màu hay đặt một thau nước để cánh hoa rụng xuống rất đỗi nên thơ. Trong cái tiết trời mùa xuân, cùng với bạn tâm giao ngắm hoa thưởng trà là tuyệt nhất”.
    Mai Trắng kén người thưởng thức, dành cho người đồng điệu, tâm hồn tinh tế, cao thượng, thường là các cụ có tuổi, văn nghệ sĩ hay gia đình Hà Nội truyền thống. Ở Hà Nội, những bậc học giả, người trí thức, văn nghệ sĩ hay người có tuổi rất thích bày một chậu Mai Trắng ngày Tết. Mai Trắng đẹp là cây già, gốc đen bóng và các dăm nhỏ, được uốn tỉa tạo dáng hình, chở tâm tư, nhân cách người trồng, người thưởng hoa.
    Hơn hai thập kỷ chơi hoa Mai Trắng, ông Lê Xuân Thủy ở Đông Anh- Hà Nội tâm sự : "Chơi nhiều cây cảnh nhưng mình vẫn thích nhất hoa Mai Trắng. Lúc thì nó mang cốt cách người quân tử ngay thẳng, kiên cường, khi lại như bóng dáng thiếu nữ mình hạc xương mai, cốt cách, thanh tao".
    Người chơi Mai Trắng thường chăm chút cho bộ gốc rễ thật đẹp, cổ kính, phong sương, tán hoa đẹp và bông trắng muốt.
    Ông Hiệp, người trồng Mai Trắng có nghề bảo: "Mai Trắng đẹp, quý ở bộ rễ, thân cành của nó. Nở điểm vài bông hoa thật to, thật trắng cũng đủ làm sáng bừng cả không gian. Cây Mai duyên dáng biết nhường nào khi có cả nụ, cả hoa thấy cả cái dáng phong sương, yêu kiều của nó".
Cội Mai Thăng Long

    Tôi nhớ lại niềm hạnh phúc bất ngờ, in sâu trong ký ức tôi về Cội Mai Thăng Long mùa Xuân năm 2012. Cội Mai Thăng Long do một ẩn sĩ, nghệ sĩ, kẻ sĩ Hà Thành bỗng nhiên tặng tôi. Không xưng danh người tặng.
    Trong cuộc đời cầm bút của mình Cội Mai Thăng Long là phần thưởng Tinh thần vô giá đối với tôi. Vô giá bởi vẻ Đẹp Thánh Thiện của Cội Mai Thăng Long. Vẻ Đẹp Thánh Thiện của đôi tay người trồng, người chăm sóc Cội Mai Thăng Long. Vẻ Đẹp Thánh Thiện trong cách mà người ẩn sĩ đã tặng tôi Cội Mai Thăng Long.
    Ký ức Cội Mai Thăng Long còn tươi mới trên Mai Thục Blog:
    “Cảm ơn Cháu Hằng Nga (sáng nay 16- 2- 2012) đã chuyển chậu Mai cổ kính, nhỏ xinh đến nhà tặng cô, đặt nơi bàn viết. Cội Mai thế trực, thế hoành, được một bàn tay, một tâm hồn tinh khiết chăm sóc, trong một không gian tinh khiết. Cội Mai đẹp Thánh Thiện với những bông hoa trắng trinh đậu bồng bênh, những nụ hoa chúm chím sắc hồng, những cánh lá lộc xanh và nâu hồng bật lên từ bộ rễ chùm, và những nụ xanh nhỏ xíu ấp mầm hoa trắng xiu xíu nảy từ những cành nhỏ, vươn cao. Vẻ đẹp Thiên Thần ấy ngự trên cội Mai mơn man màu nâu đất, đã qua bao mùa Đông giá buốt, lại nở hoa.

Chớ bảo Xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua sân trước, một cành mai”
(Thiền sư Mãn Giác)

Cội Mai Thăng Long

Trận gió hàn, tràn khung cửa sổ
Cháu ùa vào “Ai tặng cây Mai”
Thân Mai nâu già trong chậu cổ
Nụ chúm chím hồng, hoa trắng trinh
Lộc non nhú, lá bồng tơ nhện
Cành giao cành, nâng nụ đơm hoa
Những lớp rễ chông chênh quấn quyện
Bám đất nâu, thắm máu Mẹ hiền
Say lòng tôi, chiêm ngắm miên man
Cái Đẹp hiển hiện, vòng tay ấm
Hồn Thăng Long- Hà Nội là đây!
Mong manh, cánh Mai nhỏ bông bênh
Qua nghìn mùa Đông, chở Xuân lành
Khối Tình chôn chặt, nảy mầm xanh
Âm thầm trỗi dậy trong trinh trắng
Lạnh giao mùa, Mai ấp hồn tôi
Thánh thiện làn Mây Trắng Tình Yêu
Tình tôi gieo mỗi sớm mỗi chiều
Để Xuân này “Ai tặng Cây Mai”
Như trong mơ, tôi chờ, tôi đợi
Áng mây chiều Mây Trắng Tình Yêu
Người tôi yêu, tâm hồn trong trắng
Thăng hoa từ cay đắng buồn đau
Như bông Mai trắng trong trinh tiết
Tôi tôn thờ mảnh hồn tiết trinh
Một đời tôi đi tìm Hà Nội
Hà Nội tìm tôi tặng Hoa Mai
Mưa Đông rơi nhoà Hoa Mai rụng
Còn đây cội Mai nảy tơ lòng
Hà Nội & Tôi nặng ân tình
Gọi mình về Cội Mai Thăng Long.

    Xuân Ất Mùi 2015 đang về Hà Nội Phố. Cội Mai Thăng Long ùa tràn trong tôi nỗi nhớ bâng khuâng. Đêm Xuân Thiền định, Thiền sư Mãn Giác tỏa hào quang đưa tôi về miền tĩnh lặng, an nhiên:

Chớ bảo Xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua sân trước, một cành mai”

Hồ Gươm Xuân Ất Mùi 2015.

. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ HàNội ngày 10.3.2015.
Trang Trước
Trang Tiếp Theo

TÁC PHẨM CỦA MAI THỤC TRONG VIỆT VĂN MỚI

trích đăng lại bài vở đăng tải trong việt văn mới - newvietart.com xin vui lòng ghi rõ nguồn