Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới



Bài Thơ Tết Cuối Cùng

Của Nguyễn Bính   








Tháng cuối đông năm 1965. Sau lễ Noel. Tiết đại hàn buốt giá. Chiến tranh. Tuy ở nơi sơ tán vùng nông thôn hẻo lánh thuộc xã Nhân Nghĩa, huyện Lý Nhân, nhưng Ty Văn hóa Nam Hà vẫn giữ cái nếp làm báo tết. Gọi là báo nhưng thực ra nó chỉ là một tờ tập san khổ 19/27, trên dưới 40 trang, ra 3 tháng một kỳ. Tuy vậy, người viết nào được in một bài vào số tết cũng là một vinh hạnh, vui lâng lâng, chộn rộn hàng tháng.

    Dịp ấy lại có lễ kỷ niệm 200 năm ngày sinh thi hào Nguyễn Du. Dự định của lãnh đạo Ty là sẽ phải có những bài viết thật trang trọng về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn tiên sinh. Họ lập hẳn một ban làm báo tết và một hội đồng duyệt hẳn hoi.
    Những ngày này, không hiểu có điều gì thôi thúc mà tinh thần Nguyễn Bính rất phấn chấn, ông viết đam mê như kẻ nhập đồng. Chỉ trong vòng dăm bảy ngày gì đó, ông viết xong hai bài thơ, mà sau này trở thành những tác phẩm “để đời”, như cách nói của chúng ta hôm nay. Bài trước có tên là Bài thơ quê hương, với những câu chữ bay bổng mà cuốn quyện như keo mật:
Quê hương tôi có cây bầu cây nhị
Tiếng đàn kêu tích tịch tình tang
Có cô Tấm náu mình trong quả thị
Có người em may túi đúng ba gang
Quê hương tôi có ca dao tục ngữ
Ông trăng tròn thường xuống mọi nhà chơi
Một đĩa muối cũng mặn tình chồng vợ
Một dây trầu cũng nhắc chuyện lứa đôi...

    Bài thứ hai có tên Kính gửi Nguyễn Du và Truyện Kiều. Ai trong cơ quan cũng biết Nguyễn Bính coi Nguyễn Du là thần tượng số một. Nguyễn Bính thuộc Truyện Kiều làu làu. Ông viết xong bài thơ cứ úp úp mở mở khoe với anh em trong cơ quan, nhưng lại không cho ai đọc trước, muốn gây bất ngờ ở “phút 89”. Hôm đọc duyệt, ông Trưởng ty Chu Văn, chủ tịch hội đồng, cứ nhướng nhướng đôi mục kỉnh về phía Nguyễn Bính, rồi nói:
    - Nghe anh em xì xào rằng anh Bính có bài thơ về Nguyễn Du hay lắm, mời anh đọc lên cho hội đồng cùng nghe!
    Nguyễn Bính cười, chờ lúc ra hội đồng đủ mặt mới trịnh trọng giở trang giấy viết công phu – chữ đẹp như xếp rồi hắng giọng ngâm nga:

Kính tặng Nguyễn Du và Truyện Kiều

Cảo thơm lần dở trước đèn
Là nhiều vàng đá, phải tìm trăng hoa
Trăm năm trong cõi người ta
Một thiên tuyệt bút, gọi là để sau
Khen tài nhả ngọc phun châu
Mười lăm năm ấy, biết bao nhiêu tình.
Mấy lời kỳ cựu đinh ninh
Rằng tài nên trọng mà tình nên thương
Khen rằng giá đáng Thịnh Đường
Thì trao giải nhất, chi nhường cho ai
Gẫm âu người ấy, báu này
Nghe ra ngậm đắng nuốt cay thế nào.
Nặng vì chút nghĩa xưa sau
Mà cho thiên hạ trông vào cũng hay
Thương vui bởi tại lòng này
Tan sương đầu ngõ, vén mây cuối trời
Lòng thơ lai láng bồi hồi
Tưởng người nên lại thấy người về đây...

    Khác với âm hưởng rộn ràng vui tươi trong Bài thơ quê hương, bài Kính tặng Nguyễn Du và Truyện Kiều hay thì hay thật, hay đến độ cả hội đồng lặng đi một lát, nhưng cảm hứng chủ đạo toàn bài, có gì đó như vận vào số phận long đong, ghềnh thác của Nguyễn Bính.
    Một thành viên trong hội đồng nói:
          - Có mấy câu sai sái anh Bính ạ.
    Nguyễn Bính đã ngồi xuống lại đứng lên phẩy tay một cái:
        - Các ông đừng duy tâm quá. Thơ hay là được. Tôi chính thức nộp bài này cho báo tết. Một câu một chữ không được sửa!
    Mọi người nhìn nhau đắn đo, suy tính. Đăng thì hơi ngần ngại, nhưng bỏ thì tiếc. Cuối cùng thì quyết định đăng. Cũng là muốn có thêm mấy đồng nhuận bút để Nguyễn Bính tiêu tết nữa. Lúc nào Nguyễn Bính cũng thiếu tiền.
    Câu chuyện qua đi… và mọi người chuẩn bị cho một cái tết bận rộn… riêng Nguyễn Bính, muốn tạo một xuân tha hương nữa, lại chọn ngày giáp tết đến nhà người bạn, bị một luồng gió lạnh, ông rùng mình thổ huyết và ngất xỉu. Gia đình chủ nhà hết lòng chạy chữa nhưng không kịp nữa rồi…

Tân thanh đáo để vị thùy dương
(Tân thanh sau hết ngậm ngùi vì ai)

    Có lẽ cái khoảnh khắc con tim ông bắt đầu ngừng đập, vong hồn cụ Nguyễn Tiên Điền đã về đón ông thật nên đã “linh báo” khiến ông thốt ra lời thơ “tưởng người nên lại thấy người về đây”? Cái buổi sáng người ta đưa ông ra đồng cũng hệt như khung cảnh “tan sương đầu ngõ, vén mây cuối trời”. Và bài thơ Kính gửi Nguyễn Du và Truyện Kiều đã trở thành “Một thiên tuyệt bút, gọi là để sau” đúng như trong bài thơ ông viết.

    (Nguyễn Bính mất ngay ngày hôm đó tức là 30 tết (20 tháng 1 năm 1966) khi sắp bước sang tuổi 49)

Đăng tải theo nguyên bản của tác gỉa từ SàiGòn ngày 07.02.2015 .

Quay Lên Đầu Trang