Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới

Felix Mendelssohn   (1809 – 1847)





FELIX MENDELSSOHN

VÀ ÂM NHẠC LÃNG MẠN                            







Felix Mendelssohn (tên đầy đủ Jacob Ludwig Felix Mendelssohn) là thần đồng âm nhạc, một nghệ sĩ piano xuất sắc, ông là người cổ suý nhiệt thành cho nền âm nhạc lãng mạn đương thời với Chopin, Liszt và Schumann. Ông là người sáng lập ra Nhạc viện Leipzig năm 1842. Ông là nhạc sĩ tiêu biểu của âm nhạc lãng mạn.

Felix Mendelssohn sinh ngày 3 tháng 2 năm 1809 tại Hamburg, Đức, là cháu nội của nhà triết học nổi tiếng thế kỷ XVIII Moses Mendelssohn, Felix được sống trong một gia đình khá giả và có nền giáo dục rất tốt (bố cậu, ông Abraham là chủ ngân hàng miền Bắc nước Đức). Bà Leah Solomon dạy con những bài tập piano đầu tiên khi 6 tuổi. Cậu bé 7 tuổi học thầy giáo Ludwig Berger piano và Karl Zelter sáng tác - cả hai đều là người rất nổi tiếng thời bấy giờ ở Berlin. 9 tuổi cậu bé đã có buổi biểu diễn piano trước công chúng, 11 tuổi đã có những tác phẩm đầu tay. Được sự hậu thuẫn lớn từ gia đình cả về vật chất lẫn tinh thần (điều rất hiếm đối với nhiều nhạc sĩ khác) Mendelssohn hoàn toàn chuyên tâm vào việc biểu diễn piano và sáng tác.

Ngoài học nhạc, Felix Mendelssohn còn học lịch sử và triết học. Mendelssohn giao du rộng, ông có tình cảm gắn bó với nước Anh. Trong suốt cuộc đời mình ông sang Anh tất cả 9 lần. Năm 1842, Mendelssohn được Nữ hoàng Victoria mời đến biểu diễn ở điện Buckingham và đích thân Nữ hoàng đã hát một số bài hát của ông. Ông ngưỡng mộ Hãndel, Bach, Mozart, Beethoven. Mendelssohn là nhạc sĩ theo chủ nghĩa lãng mạn. Nhạc của ông lúc thì bi ai, lúc thì tươi mát- mơ mộng. Ông là người đầu tiên viết giao hưởng tả cảnh.

Những bản nhạc nổi tiếng của ông là “Bản giao hưởng Italia” (Italienische Sinfonie, 1833), “Bản giao hưởng Xcốtlen” (Schottische Sinfonie, 1830-1842), “Giấc mộng đêm hè” (viết cho vở kịch cùng tên của Shakespeare- Ein Sommernachtstraum, 1826-1842).

Tính dân ca trong nhạc của Mendelssohn

Nhạc của Mendelssohn trong sáng, cân đối , hài hòa, ông xa lạ với anh hùng ca. Ông là nhạc sĩ trữ tình đáng yêu bởi tính chân thành, bởi tính uyển chuyển, linh hoạt nhẹ nhàng trong âm nhạc. Schumann nói:

- Mendelssohn là Mozart của thế kỷ XIX.

 

GIẤC MƠ – NGHIỀN NGẪM VÀ SÁNG TÁC


 

Năm 1826, khi mới 17 tuổi, Mendelssohn viết bản Overture “A Midsummer Night's Dream/ Ein Sommernachtstraum” Op. 21 (Giấc mộng đêm hè). Tiếp xúc với Overture này, nhạc sĩ Chopin nhận xét: “Overture A Midsummer Night's Dream có thể khiến bất kỳ nhạc sĩ nào cũng phải kinh hoàng. Tuy kế thừa truyền thống cổ điển nhưng Mendelssohn lại có một tâm hồn lãng mạn. Đây không phải là thế giới vô hình do trí tưởng tượng xây dựng nên, cái thế giới khơi lên những ước mơ này là một thế giới có thật”. Từ giấc mơ thời trai trẻ tới hiện thực là một chặng đường dài. Vào năm 1843, 17 năm sau kể từ ngày sáng tác overture, Mendelssohn thực hiện nốt ước mơ dang dở thời trai trẻ, Mendelssohn hoàn thành phần âm nhạc cho vở kịch Giấc mộng đêm hè của Shakespeare với trích đoạn tuyệt vời nhất: Wedding March (Hành khúc đám cưới) mà ngày nay luôn được vang lên ở bất kỳ đám cưới nào trên khắp thế giới như là một nghi lễ bắt buộc.

 

CẢNH ĐẸP LÀ NGUỒN CẢM HỨNG TRONG SÁNG TÁC


 

Cuộc đời Felix Mendelssohn cũng thanh bình như chính âm nhạc của ông vậy. Âm nhạc của Mendelssohn có nét tương đồng với Mozart trong đó nổi bật lên là sự dịu dàng và trong sáng. Những miền đất ông đã đi qua, những phong cảnh thiên nhiên mà ông yêu thích đều làm cảm xúc trong Mendelssohn tuôn trào và hình thành nên những tác phẩm xuất sắc Tháng 10 năm 1830, nhà soạn nhạc trẻ băng qua dãy núi Alps tiến vào Italia Trong nhật ký Mendelssohn có viết: “Bây giờ tôi đang ở Italia và chắc chắn rằng đây sẽ là chuyến đi tuyệt vời nhất của tôi”. Nền văn hoá Rome to lớn đã thực sự quyến rũ ông. Những công trình kiến trúc vĩ đại, những bức tranh vô cùng nổi tiếng từ thời Phục hưng và cả cuộc sống bình dị của người dân nơi đây đã khiến long Mendelssohntrào dâng. Chính nước Italia tươi đẹp là nguồn cảm hứng để Mendelssohn sáng tác bản giao hưởng số 4 Italian giọng La trưởng, Op. 90 - một trong những tác phẩm tuyệt vời nhất của ông.

Năm 1829 Mendelssohn đi du lịch Xcốtlen. Chàng trai hai mươi tuổi Mendelssohn thấy cảnh đẹp độc đáo của thiên nhiên ở đây cùng cảnh lâu đài hoang tàn của nữ hoàng Maria Stuart. Nhạc sĩ viết ấn tượng của mình cho gia đình:

- Tất cả chung quanh đều đổ nát, tất cả đều điêu tàn. Và chỉ có trời xanh vui tươi đang liếc nhìn vào trong khung cảnh ấy. Khắp mọi nơi, đâu đâu cũng một màu xanh tuyệt vời, nước xanh thẳm, nhưng sao cảnh vật lại nghiệt ngã đến thế, u buồn và hiu quạnh. Tôi nghĩ rằng, hôm nay tôi đã tìm thấy cảm hứng cho giao hưởng nước Xcốtlen.

Năm 1942, mười hai năm sau, Mendelssohn ngồi viết Giao hưởng Xcốtlen.

 

GIAO DU CŨNG TẠO NGUỒN CẢM HỨNG SÁNG TÁC


 

Khi Felix 12 tuổi, cậu bé được Zelter dẫn đến gặp đại văn hào Johann Wolfgang von Goethe. Goethe tỏ ra rất mến Mendelssohn và cậu bé ở nhà ông trong hơn 2 tuần lễ. Sau một lần nghe Mendelssohn biểu diễn, Goethe, khi đó đã 72 tuổi nói: “Khi tôi buồn, tôi nghe Mendelssohn đàn và tìm thấy niềm vui”. Cuộc tiếp xúc này rất quan trọng đối với sự nghiệp của Mendelssohn. Sau này, Mendelssohn đã sáng tác bản Piano quartet giọng Si thứ để tặng Goethe

Năm 1829, ông đến Anh - nơi có nhiều điểm tương đồng về văn hoá với nước Đức thời kỳ đó. Mendelssohn được giới âm nhạc Anh đón chào nồng nhiệt. Trong thời gian này ông có đến thăm Scotland và Hebrides, chính nơi đây đã tạo cho Mendelssohn nguồn cảm hứng viết nên tác phẩm nổi tiếng overture “The Hebrides” Op. 26 (còn có tên khác là “Động Fingal”) - và những ý tưởng ban đầu về bản giao hưởng số 3 Scottish giọng La thứ, Op. 56 cũng bắt đầu được hình thành. Trong lần gặp gỡ Goethe lần cuối cùng tại Weimar vào tháng 5 năm 1830, một bài thơ của Goethe đã truyền cảm hứng cho Mendelssohn sáng tác nên bản cantata thế tục First Walpurgis-Night.    



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SàiGòn ngày 07.02.2015.