Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới

Đinh Gia Khánh (1924-2003)





NHÀ VĂN HÓA DÂN GIAN

ĐINH GIA KHÁNH                            







Giáo Sư Đinh Gia Khánh sinh ngày 25.12.1924, tại Thái Bình, nhưng quê gốc ông là xã Lạc Khoái, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình. Ông giỏi tiếng Anh, tiếng Pháp và sau này còn tự học thêm tiếng Nga, tiếng Đức ở một mức độ nhất định để đọc sách, nghiên cứu văn hóa nhân loại. Vốn Hán học của ông, dù là tự học, nhưng thuộc lớp những người uyên thâm Năm 1980 ông được phong học hàm Giáo sư ngành Văn học dân gian. Ông nghỉ hưu năm 1999 Trong sự nghiệp của ông, ẩn đằng sau những trước tác đồ sộ và giá trị, là cả một tình yêu sâu sắc đối với di sản văn học - văn hoá mà người xưa để lại. Trong suốt những năm tháng GS. Đinh Gia Khánh giảng dạy và nghiên cứu dưới mái trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, ấn tượng sâu sắc ông để lại trong bao thế hệ học trò là vóc người cao gầy, mảnh khảnh, giọng nói nhanh và dáng đi vội vã như chạy đua với thời gian và công việc Ông nghiêm khắc với bản thân và là một người "khổ học". Ông luôn bên bàn mải mê đọc, ghi chép và viết. Trước năm 1945 ông học tại Ninh Bình, Hà Nội, sau đó dạy các trường trung học Chu Văn An (Hà Nội), Hàn Thuyên (Bắc Ninh), Trường sư phạm thuộc khu học xá Trung ương (tại Quảng Tây, Trung Quốc).

Sau hiệp định Genève đến năm 1956 ông về dạy tại khoa Ngữ văn Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Trường Tuyên huấn Trung ương cho đến ngày hưu trí (1999) Ông từng đảm nhiệm các chức vụ: Viện trưởng Viện Văn hóa dân gian, Tổng thư ký Hội văn nghệ dân gian, Tổng biên tập tạp chí Văn hóa dân gian, chuyên viên nghiên cứu thuộc Trung tâm khoa học xã hội và Nhân văn, được Nhà nước Việt Nam phong tặng chức danh Giáo sư và tặng thưởng Giải thường Hồ Chí Minh năm 1996.

 
                                

    NGƯỜI THẦY CỦA NHỮNG KHỞI ĐẦU

  

Với kiến thức uyên bác bao trùm nhiều lĩnh vực, Đinh Gia Khánh giữ vai trò quy tụ, chỉ đạo bằng uy tín khoa học và khả năng tập hợp đội ngũ của mình. Ông là Tổng chủ biên "Tổng tập văn học Việt Nam" và sau gần 25 năm làm việc miệt mài trong điều kiện khó khăn, thiếu thốn, cách đây 5 năm bộ sách đã được xuất bản trọn bộ 42 tập (ôm trùm suốt 10 thế kỷ văn học viết nước ta cho đến năm 1945). Ông có nguyên tắc: ”Đối với việc nghiên cứu di sản văn học quá khứ của dân tộc, tính hiện đại trước hết là dựa vào phương pháp duy vật lịch sử (…), đặt hiện tượng vào hoàn cảnh lịch sử của nó mà phân tích đánh giá (...), không sa vào lối phân tích (...)lấy những tiêu chuẩn chính trị và xã hội ngày nay để đánh giá con người và sự việc ngày xưa". Đinh Gia Khánh luôn mang phong cách một người thầy tôn trọng nguyên tắc và đạo lý của chữ tín, chữ lễ, chữ nghĩa của người xưa. Ai đã từng tiếp xúc với bậc thầy đầu ngành của nền giáo dục Việt Nam này mới thấy hết chất trí tuệ, minh triết phương Đông trong con người ông. Là lớp giáo sư đầu ngành và đầu đàn) ông phải xuất phát gần như từ con số không, nâng mình lên ngang tầm nhiệm vụ để biên soạn các bộ giáo trình lịch sử văn học cơ bản. Ông và cộng sự đã phải mày mò vừa làm vừa rút kinh nghiệm "lấy căn rễ văn hoá từng thời đại làm điểm tựa lý giải vấn đề" để có được 2 bộ giáo trình "Văn học dân gian Việt Nam" và "Văn học Việt Nam từ thế kỷ X đến nửa đầu thế kỷ XVIII" dày dặn, mỗi bộ trên dưới 2.000 trang. GS. Nguyễn Xuân Kính đánh giá "đây là một thành tựu khó vượt qua về tính chất hoàn chỉnh và tính toàn diện (...) thể hiện ở hệ thống các vấn đề, các chương mục và trong việc phân tích, lý giải từng vấn đề". Ở con người ông, sự nhạy cảm và sự uyên bác như hoà vào làm một. Chính điều này đã làm nên vai trò kiến tạo nổi bật trong sự nghiệp của ông. Cuốn "Trên đường tìm hiểu văn hoá dân gian" là công trình đạt tới sự khái quát cao, đặt ra các vấn đề lý thuyết và phương pháp luận cho bộ môn này, là sách gối đầu giường cho các nhà nghiên cứu về văn hoá. Công trình "Văn hoá dân gian Việt Nam trong bối cảnh khu vực Đông Nam Á" (1993) có lẽ là công trình đầu tiên ở nước ta đi sâu nghiên cứu vấn đề này

Những công trình khoa học trên của Gs Đinh Gia Khánh là những khởi đầu, mang tính định hướng trong nghiên cứu văn học dân gian Việt Nam.



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SàiGòn ngày 07.02.2015.