Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới



TRUYỀN THUYẾT VÀ LỊCH SỬ

CHÙA ĐỐNG LÂN





Chùa Đống Lân nằm trên gò Đống Lân, ở km 9 đường từ Thị xã – Nước Hai (Hòa An), trước thuộc xã Vu Thủy, nay là xã Hưng Đạo (Thị xã). Chùa thờ Phật Thích Ca, Phật Bà Quan Âm, cửa trông ra hướng Đông, được xây dựng từ thời Lê – Mạc. Năm Tân Hợi niên hiệu Càn Thống 19 nhà Mạc, hoàng hậu nhà Mạc cho xây chùa, sau chùa là Ly cung của nhà Mạc. Vua Mạc Kính Cung cho xây chùa để hoàng hậu, công chúa có nơi tụng kinh niệm Phật. Cảnh trí chùa quang đãng, trước chùa có cây đa cổ thụ (nay đã bị chặt phá). Trong nội cung thờ Phật, có tượng La Hán, Thánh mẫu, tiên đồng, ngọc nữ, cửa chùa có tượng ông Thiện, ông Ác và đôi câu đối:

 

Nhất niệm từ bi tác cửu thiện
  Thiên thu công đức truyền tam bảo

Dịch nghĩa:

 

Một câu niệm từ bi vọng chín tầng mây
Ngàn năm công đức truyền lại trước đàn tam bảo.

Năm 1925, cụ đồ Nho tên là Tuệ, quê ở Nam Định đã quyên góp tu bổ lại chùa. Các vị sư viên tịch ở đây đều có bia ghi tạc cạnh chùa (gọi là am).

Cạnh chùa Đống Lân còn có đền “Song tử đường” thờ anh em Trần Quý, Trần Kiên. Đền xây từ thế kỷ X thời kỳ thập đạo sứ quân. Tương truyền, Trần Quý và Trần Kiên là con trai của Trần Triệu, mẹ họ Hoàng. Ông Trần Triệu vào rừng săn bắn biến thành hươu, khi về nhà bị chó đuổi gẫy một sừng, ông dặn lại con: Sừng rơi chỗ nào thì cắm chỗ ấy làm ruộng, lúa sẽ xanh tốt. Mẹ Trần Quý và Trần Kiên là tiên nữ giáng trần bị Ngọc Hoàng gọi về Thiên đình, cho hai con đi theo để học văn – võ, học xong cưỡi con ngỗng với thanh bảo kiếm và con chó chín đuôi xuống trần. Với thanh bảo kiếm nhà trời, Trần Kiên diệt được ba loài yêu quái hại dân lành, diệt được hai bà cháu bà Bà Trắn và loài yêu quái ở Giản Dỉn, Ngườm Món (nay là xã Vinh Quang), gọi là động Nhâm Muốn, trú. Diệt được con rắn quái xà ở huyện Long Kiến (nay là Phia Gào – Đức Long) và con ác điểu phá hoại mùa màng, sinh linh. Nhớ công đức hai chàng trai trẻ, nhân dân lập đền thờ, trải qua các triều vua đều có sắc phong: Trần Kiên làm cai Công Đại vương, Trung đẳng thần, Quốc lễ xuân thu nhị kỳ. Ở Dốc Hoàng, xã Cù Sơn (nay là xã Vinh Quang) lập đền thờ Trần Triệu. Đền Song tử đường ở Đống Lân được phong tặng mỹ tự: Đống Lân diệu Linh, phân dũng ninh biên, thùy khanh từ hỗ, ảnh quả hùng đoán đại vương. Gò Đống Lân gắn với nhiều sự tích lịch sử qua nhiều thời kỳ như: Sự tích Thục Phán tổ chức cuộc thi “Chín chúa tranh vua”, hiện nay có nhiều địa danh ghi chín chúa tranh tài như: Cánh đồng Tổng Chúp, cây đa Cao Bình, đôi guốc đá ở Bản Thảnh, thuyền úp ở Khau Lừa. Đống Lân là nơi chúa đi lấy trống đồng về đến đây mệt ngủ say, chuột cắn dây trống, trống lăn xuống đồi kêu vang cả một vùng, các chúa khác tưởng chúa đi lấy trống đã thắng nên bỏ dở cuộc thi không ai thắng. Tổng Lằn ở trống lăn, gọi chệch là Đống Lân, có giả thiết Đống Lân là chùa nằm trên gò con Lân.

Hiện nay, đền Song tử đường bị phá đi, thờ Thạch Sanh. Thực ra, truyện Thạch Sanh do một nhà thơ khuyết danh sáng tác để răn đời giữa cái thiện và cái ác. Thạch Sanh tiêu biểu cho cái thiện, Lý Thông là nhân vật làm điều ác. Thạch Sanh tiêu biểu cho cái thiện, Lý Thông là nhân vật làm điều ác.

Về mặt lịch sử, gò Đống Lân là nơi diễn ra nhiều sự kiện. Năm 1406, nhà Minh xâm lược nước ta, đến năm 1414 – 1427 vua Lê Lợi khởi nghĩa đánh tan quân Minh, ngày 3 – 1 – 1428, giặc Minh bị quét khỏi nước ta. Năm 1407 – 1414, tù trưởng Bế Khắc Thiệu, Nông Đắc Thái khởi nghĩa chống quân Minh, đóng ở thành Na Lữ và gò Đống Lân. Giặc Minh tiến đánh vào Phúc Tăng (xã Hồng Việt) bị nỏ liên hoàn của Nông Đắc Thái bắn chết trên bốn nghìn tên ở Nà Khuổi, phải rút về cố thủ ở Đống Lân. Bế Khắc Thiệu cử một nữ tướng nhan sắc, mưu trí vào trại giặc làm nội gián. Nhờ biết được cách phòng ngự của giặc, Bế Khắc Thiệu bao vây tiêu diệt quân Minh ở gò này, buộc toàn bộ quân giặc phải rút chạy về nước.

Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, năm 1947 – 1950, từ Vò Đuổn – Đống Lân – Sông Mãng, quân ta đã đánh 28 trận, diệt 101 tên địch. Năm 1949, Đại đội công binh, Trung đoàn 246 và quân dân xã Bế Triều, xã Hưng Đạo đánh địch ở ngã ba Đống Lân, tiêu diệt gần 100 tên, có 5 đồng chí đã hi sinh trong trận đánh này. Năm 1950, máy bay Pháp ném một quả bom xuống chùa, chùa bị hư hại nặng.

Hiện nay, chùa Đống Lân được xây dựng lại, có bổ sung nhiều tượng Phật, có người trông coi chùa, các tín đồ Phật giáo thường đến lễ Phật vào ngày mùng một, ngày rằm hàng tháng. Hằng năm vào ngày mùng 8 tháng Giêng âm lịch mở hội chùa, thu hút đông khách thập phương đến trẩy hội.


Nguồn: Vương triều Mạc một thời hưng thịnh

. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả ngày 31.1.2015.