Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới

Rosa Ponselle  (1897 – 1981)





                  GIỌNG NỮ TRUNG MỸ GỐC ITALIA

ROSA PONSELLE                            







Rosa Ponselle không được đào tạo tại châu Âu, cái nôi của nghệ thuật opera, nhưng là giọng hát soprano  Mỹ đầu tiên được thừa nhận tài năng trên phạm vi toàn thế giới.

Rosa Ponselle là con út trong số 3 người con của một gia đình người Italia nhập cư, sinh ngày 22 tháng 1 năm 1897 tại Meriden, Connecticut với tên khai sinh là Rose Melba Ponzillo. Rosa có giọng hát bẩm sinh tuyệt đẹp mang dáng dấp trời biển Italia. Người mẹ chính là giáo viên thanh nhạc đầu tiên. Rosa thường xuyên hát tại những rạp chiếu phim, quán café, nhà thờ tại Meriden và nhanh chóng nổi tiếng khắp địa phương về giọng hát thiên thần của mình. Trong thời gian này, Rosa cũng có những buổi học với Anna Ryan.

Năm 1918, Carmela, chị cả của Rosa  theo học thanh nhạc tại New York với William Thorner, thầy giáo và ông bầu khá nổi tiếng. Thorner cũng đã nghe Rosa hát và ngay lập tức đưa ra lời đề nghị dạy Rosa.  Thorner đã mời Enrico Caruso, khi đó đang là ngôi sao sáng nhất của Metropolitan Opera đến nghe thử 2 chị em hát và Caruso tỏ ra vô cùng kinh ngạc với giọng hát của Rosa và ông quyết định đứng ra dàn xếp với Giulio Gatti-Casazzi, tổng giám đốc của Met để Rosa có buổi ra mắt khán giả Met cũng như ký hợp đồng biểu diễn với nhà hát trong mùa diễn 1918 – 1919.

Ngày 15 tháng 11 năm 1918, Rosa Ponselle đã có buổi ra mắt khán giả Met với vai Leonora trong La forza del destino của Verdi  cùng với Enrico Caruso và Giuseppe de Luca. Buổi diễn  thành công vang dội, chinh phục hoàn toàn công chúng cũng như giới phê bình. Nhà phê bình James Huneker của New York Times đã viết: “Một sự ra mắt đầy hứa hẹn làm sao! Cùng với sự thu hút đặc biệt, cô còn sở hữu chất giọng đẹp tự nhiên. Đó là một giọng hát vàng ròng, trong mọi tình huống, âm khu thấp và trung vẫn ngọt ngào, ấm áp, mềm mại, giàu màu sắc và càng lên cao thì càng rực rỡ”. Cũng chính Huneker là người sau này đã đặt cho Ponselle một biệt danh trìu mến: “Caruso mặc váy”.

Cùng với Leonora, những vai diễn khác của Ponselle trong mùa diễn đầu tiên tại Met là Santuzza (Cavalleria Rusticana), Rezia (Oberon, Weber) và Carmelita trong vở opera lần đầu tiên được công diễn trên thế giới: The Legend của Joseph Breil. Tuy nhiên, The Legend không giành được thành công.

Trong những mùa diễn tiếp theo tại Met, Ponselle đóng những vai nữ chính trong các vở La Juive , Guillaume Tell, Ernani, Il trovatore, Aida, La Gioconda, Don Carlo, L'Africaine, L'amore dei tre re, Andrea Chenier, La vestale và vào ngày 16 tháng 11 năm 1927 là vai diễn mang lại danh tiếng lẫy lừng và là thành tựu cao nhất trong sự nghiệp của Ponselle: Norma trong vở opera cùng tên của Bellini. Khi đã là ngôi sao của Met, Ponselle bắt đầu tham gia trong các chương trình concert.

Năm 1929, cho đến thời điểm này, bà có danh tiếng tại Mỹ và còn vô danh ở châu Âu. Ponselle lần đầu đến châu Âu và hát tại Royal Opera House, Covent Garden. Trong mùa diễn đầu tiên ở đây, Ponselle đã hát 2 vai: Norma và Gionconda và giành được những lời hoan hô vang dội của những khán giả London vốn nổi tiếng trầm tĩnh và kín đáo. Trong năm tiếp theo, bà trở lại đây trong các vởNorma, L'amore dei tre re, và La traviata.  Năm 1931, trong mùa diễn cuối cùng tại Covent Garden, Ponselle đã hát trong La forza del destino, Fedra (vở opera của người quản lí cũng đồng thời là người bạn lâu năm của bà: Romano Romani) và La traviata.  Sau khi chứng kiến sự chế nhạo có phần thái quá của một khán giả Florence với tenor nổi tiếng Giacomo Lauri-Volpi khi ông bị vỡ giọng ở một nốt cao bà đã quyết định không thử sức thêm nữa ở quê hương opera hiển nhiên đầy khó tính tại Italia. Ngoài những buổi biểu diễn tại London và Florence, Ponselle không bao giờ hát tại bên ngoài nước Mỹ nữa.

Mối bất hòa giữa Ponselle và ban giám đốc Metropolitan về danh mục biểu diễn của bà đã dẫn đến việc nhà hát không tiếp tục kí hợp đồng với bà trong mùa diễn 1937 – 1938 nữa. Buổi biểu diễn opera cuối cùng của bà diễn ra vào ngày 22 tháng 4 năm 1937 với vai Carmen trong chuyến lưu diễn của Met tại Cleveland. Khi đó bà mới 40 tuổi, đang ở đỉnh cao của sự nổi tiếng và giọng hát vẫn còn vô cùng quyến rũ.  Sau 19 năm biểu diễn liên tục ở đỉnh cao, một đám cưới vào năm 1936 với “đại gia” Carle Jackson và hơn cả là chính tư tưởng muốn có cuộc sống nhàn hạ, không phải biểu diễn mà bà đang sở hữu. Sau này Ponselle nói lại rằng không bao giờ bà nhớ sân khấu sau khi nghỉ hưu. Bà và Jackson xây một ngôi nhà sang trọng (Villa Pace) ở Baltimore và 2 người sống ở đó. Tuy nhiên, đây là một cuộc hôn nhân không bền vững và 2 người chia tay nhau vào năm 1949. Sự kiện này đã gây ra vết thương lòng rất lớn đối với Ponselle, bà đã vô cùng đau khổ. Trong những năm cuối thập niên 40, bà trở thành người hướng dẫn nghệ thuật cho nhà hát còn non trẻ Baltimore Civic Opera, Ponselle dạy hát cho những ca sĩ trẻ của nhà hát. Trong số những người đã học Ponselle, có rất nhiều ca sĩ đã trở thành những tên tuổi lớn của nền opera thế giới như Beverly Sills, Sherrill Milnes, Raina Kabaivanska, Samuel Ramey, Louis Quilico, Plácido Domingo hay James Morris.

Rosa Ponselle qua đời tại nhà riêng ở Baltimore, Maryland vào ngày 25 tháng 5 năm 1981. Bà được chôn tại nghĩa trang Druid Ridge Cemetery, Baltimore.  

 
                                

    SỰ ĐA DẠNG LUYẾN LÁY CỦA SOPRANO ROSA PONSELLE NGƯỜI ITALIA

 
 

Rosa có giọng hát thiên thần bẩm sinh tuyệt đẹp và cô bé thường xuyên hát véo von trong suốt tuổi thơ của mình. Cô “sở hữu chất giọng đẹp tự nhiên. Đó là một giọng hát vàng ròng, trong mọi tình huống, âm khu thấp và trung vẫn ngọt ngào, ấm áp, mềm mại, giàu màu sắc và càng lên cao thì càng rực rỡ”. Rosa Ponselle có một giọng hát đẹp và khêu gợi một cách kỳ lạ, nhiều màu sắc đến nỗi có người đã so sánh giọng hát của bà với một hỗn hợp gồm rượu vang đỏ (nồng cháy), nhung màu hạt dẻ (mượt mà) và màu nâu của chocolate (ngọt ngào). Hồi trẻ, âm vực của bà lên đến 3 quãng 8 (từ C1 đến c2) và đẹp trên hầu hết âm vực, chủ yếu là âm khu thấp và trung. trong Ponselle cũng sở hữu một kỹ thuật legato hoàn hảo, không một chút gợn. Đồng thời, Ponselle có một khả năng mezza di voce tuyệt vời cũng như có thể thể hiện mọi cung bậc của cảm xúc, từ những đoạn forte mãnh liệt cho đến những làn hơi pianissimo mảnh như tơ nhưng vẫn vang đến mọi ngóc ngách của nhà hát. Giọng hát của Ponselle thực sự có lẽ là nữ cao kịch tính (dramatic soprano) nhưng bà vẫn có thể hát, thậm chí là rất tuyệt vời một vai vốn dành cho giọng nữ cao màu sắc như Norma. Dù rằng không phải là một coloratura soprano như Luisa Tetrazzini hay Amelita Galli-Curci nhưng khả năng linh hoạt trong giọng hát giúp bà dễ dàng điều khiển những đoạn chạy nốt đặc trưng vốn là “đặc quyền” của giọng nữ cao màu sắc. Có lẽ chính sự đa dạng này đã khiến giọng nam trầm Italia Pavarotti phải thừa nhận: “Ponselle là hoàng hậu của các hoàng hậu”.  

 

. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SàiGòn ngày 23.01.2015.