TÁC GIẢ
TÁC PHẨM





NGUYỄN VĂN HOA

Sinh ngày 8 tháng 9 năm 1946 tại Thôn Tháp Dương, xã Trung Kênh, huyện Lương Tài , Bắc Ninh.

. Tiến sĩ Kinh tế. ( bảo vệ tại CHDC ĐỨC 28-2-1987)
. Hội viên Hội Nhà văn Hà Nội
. Hội Văn nghệ dân gian Hà Nội.

TÁC PHẨM XUẤT BẢN :

- Sếu Đầu Đỏ (tập thơ), 1998.
- Mưa Trong Thơ Việt (sưu tầm, tuyển chọn), 1996.
- Miền Quê Kinh Bắc: tuyển thơ cổ và kim (sưu tầm, tuyển chọn), 1997
-Tuyển Tập Thơ Văn Xuôi Việt Nam và Nước Ngoài ( biên soạn cùng PGS. TS Nguyễn Ngọc Thiện, Viện Văn học).
- Chân Dung Các Nhà Kinh Doanh Nổi Tiếng Thế Giới ( biên soạn cùng Nguyễn Hữu Viêm, Thư viện Quốc gia).






ĐOẢN VĂN & TRUYỆN

. BÀN THIÊN NAM BỘ
. QUÊ NGOẠI TUỔI THƠ
. EM Ở ĐÂU ?
. CHUYỆN MẸ KỂ
. ĐÁM MA CON CHÓ TRẮNG
CỦA CỤ TỔNG DOÃN

. CÂY GẠO VỚI
NGÔI MIẾU CỔ LỤC ĐẦU GIANG

. VỚT CỦI TRÊN LỤC ĐẦU GIANG
. NÀNG LÀ AI ?
. CÂY VỐI LỤC ĐẦU GIANG
. NÀNG TỰ TỬ Ở LỤC ĐẦU GIANG ?
. CU KIẾM Ở LỤC ĐẦU GIANG
. KẺ GIẦU Ở LỤC ĐẦU GIANG
ĐÊ BIỂN
NGÔI CHÙA LỢP CÓI VEN BIỂN




BIÊN KHẢO


. VŨ VĂN KÍNH :
NGƯỜI ĐÃ XUẤT BẢN
. NHIỀU ĐẦU SÁCH VỀ NÔM NHẤT TẠI VIỆT NAM

. GIẢI MÃ NGHỀ BUÔN QUA
CA DAO TỤC NGỮ THÀNH NGỮ VIỆT NAM

- PHẦN THỨ I -
. THẬT ÁM ẢNH KHI ĐỌC
100 BÀI THƠ TỨ TUYỆT CỦA NGUYỄN KHÔI ( KINH BẮC )

. QUAN HỌ BẮC NINH ĐI VỀ ĐÂU
THỜI HỘI NHẬP QUỐC TẾ !

. THI SỸ ĐÔNG HỒ
. GIẢI MÃ NGHỀ BUÔN QUA
CA DAO TỤC NGỮ THÀNH NGỮ VIỆT NAM

- PHẦN THỨ 2 -
. VĂN BIA CŨNG CHÍNH LÀ MỘT CUỐN GIA PHẢ BẰNG ĐÁ
. GIẢI MÃ NGHỀ BUÔN QUA
CA DAO TỤC NGỮ THÀNH NGỮ VIỆT NAM

- PHẦN THỨ 3 -
. GIẢI MÃ NGHỀ BUÔN QUA
CA DAO TỤC NGỮ THÀNH NGỮ VIỆT NAM

- PHẦN THỨ 4 -
. BÀN VỀ NHÀ THỜ HỌ Ở HÀ NỘI VIỆT NAM
. SAU KHI VIỆT NAM HỘI NHẬP WTO VỀ VĂN HOÁ NGƯỜI VIỆT NAM KHÔNG BỊ ĐỒNG HOÁ
. TỤC NGỮ DÂN TỘC MƯỜNG
. NÉT ĐẸP VỀ TẾT QUÊ TÔI LỤC ĐẦU GIANG
. TẾT NGUYÊN ĐÁN VỚI CÁC TRÒ CHƠI DÂN GIAN
. TRANH TẾT ĐÔNG HỒ (KINH BẮC) MANG HỒN THUẦN KHIẾT VIỆT NAM
. TẾT NGUYÊN ĐÁN VỚI HOA VÀ CÂY CẢNH Ở NHÀ QUÊ VIỆT NAM
. LỄ HỘI Ở KINH BẮC
. BẬP BẸ ĐÁNH VẦN TÊN LÀNG KINH BẮC
. TẬP TỤC ĐẸP LỄ THƯỢNG THỌ Ở KINH BẮC
. Nguyễn Khôi (Đình Bảng) Người "tái sinh" thể thơ Song Thất Lục Bát ...
. MỘT VÀI LỜI VỀ MÚA RỐI NƯỚC Ở KINH BẮC























Chú Tếu





MỘT VÀI LỜI VỀ
MÚA RỐI NƯỚC Ở KINH BẮC




1- Đặt vấn đề :

Múa rối nước vốn gôc của những vùng lúa nước của người chân lấm tay bùn ở vùng đồng bằng Bắc Bộ , nhưng đến nay lại trụ lai ở thu đô Hà Nội. Một nhà múa rối ở Bờ Hồ , một nhà múa rối nước ở gần Ngã Tư Sở . Khách du lịch nước ngoài rất thích thú khi xem trò rối nước Việt nam . Vì rối nước là độc nhất vô nhị trên trái đất này .
Ngược lại quê hương của múa rối nước ở nhà quê , thời đô thị hoá , không gian diễn xướng của múa rối nước đã thu hep! Nghê nhân càng già yếu , thanh niên thì bận mưu sinh .Vậy rối nước sẽ về đâu ?

2- Quê hương rối nước ở đâu ?

Theo nhà nghiên cứu rối nước Việt nam Nguyễn Huy Hồng thì rối nước có ở các vùng sản xuất nông nghiệp , ngoài Kinh Bắc , còn ở Thái Bình ,Hà Tây , Nam Định, Hải Phòng, Hải Dương, Hưng Yên,Ninh Bình,Vĩnh Phú, Thanh Hoá và Nghệ Tĩnh.v.v...
Thống kê có đến hơn 30 Phường rối nước ở Việt nam ( theo Nguyễn Huy Hồng trong Rối nước Việt nam năm 1996 ) hoặc 50 ( theo Đặng Văn Lung trong Địa chí Hà Bắc 1982) . Trong đó Kinh Bắc xưa có đến 8 Phường .

3- Các tiết mục rối nước :

Thống kê chưa đầy đủ thì có các trò xưa chủ yếu sau đây , ví dụ Bật cờ, Múa Từu, Trò đu, sư tử hí cầu, Tứ Linh , múa bát tiên, leo dây, rồng hành mã, chạy đàn ngũ phượng, đi Thần về Phật , trò chém Tá rơi đầu , Tá cầm đầu chạy, Tào Tháo cắt râu cởi áo, đeấu mã, trọi trâu, đấu vật, múa cá, đánh cá,nhi đồng hý thuỷ thuỷ, chăn vịt đánh cáo , dệt cửi-trao con, Trưng Trắc Trưng Nhị.
 Riêng các phường múa rối nước Kinh bắc có các trò , ví dụ như Tiên hái hoa,bật câu đối, bật cờ, trồng chuối,đánh đu , nhào lộn, tứ linh, múa ba ba, múa cá, úp nơm, kéo vó, đicâu bị rắn đuổi, hai rồng phun nước,cầy- bừa-cấy-xay thóc-giã gạo , khiêng kiệu, các cụ hpọ bàn, cắm cờ, bê tượng lên kiệu- rướcđi-hạ tượng vào đình, thui bò tế thần,tiên hátnhà trò, tô tượng đúc chuông, rước tượng lên chùa, lập đàn phù thuỷ,chạy đàn ngũ phương,gọi hồn đồng cốt ( tam phủ công đồng) ,chăn viẹt tiên cưỡi rồng, chọi gà , đấu vật, chèo thuyền, nhảy vòng, sư chạy đàn , đánh hổ , tô tượng đúc chuông, chèo thuyền, hát nhà trò, , con rối ra mở lọng, pháo chuột đốt đền nhang, sắn bắn phù thuỷ,thằng ngô ghẹo cô bán hàng, pháo thăng thiên.

4- Chủ đề trò rối :

Ngoài nhà hát rối nước quốc doanh ở cạnh Hồ Hoàn Kiếm và Ngã Tư sở , hiện nay những người nghiên cứu văn hoá  dân gian trong và ngoài nước còn có thể đề nghị Cụ Nguyễn Huy Hồng 83 tuổi . vùa đựoc giải thưởng nhà nước ( cùng Lê Đạt -Hoàng Cầm -Phùng Quán - Trần Dần về văn học nghệ thuật) về nghiên cứu rối nước Việt Nam- có thể huy động các Phường rối nước các tỉnh tổ chức các trò rối nước tại Hai nhà hát rồi nước tư nhân của ông ở Đồng Vàng Phú Xuyên Hà Tây hoặc tại Xóm Cầu Khương Đình Thanh Xuân Hà Nội . Đây là hai cơ sở tư nhân của cụ Hồng. NHưng cụ đã 83 tuổi rồi , mà không có người " chạy tiếp sức"?

Chúng tôi thấy chủ đề biểu diễn của múa rối nước thượng là :

- Về lao đồng sản xuất như chăn vịt, tuói nuóc cho lúa, đánh cá kéo cá, cấy cầy, xay thóc giã gạo, săn hùm , dệt vải,chèo đò., câu ếch,
- về đời sống tâm linh ( đuc chuông tô tượng , tứ linh , rồng phun nước, rước kiệu, rước tượng lên chùa ,hạ tượng vào đình, sư chạy đàn, Đường Tăng thỉnh kinh ..
- về chuyện cổ tích : Thị mầu lên chùa , Quan âm thị kính , Thạch Sanh , .Từ Thức
- về vui chơi thể thao thể dục : đấu vật , đu , chém chuối, thi gà chọi, nhẩy vòng, - về đả kích như thằng Ngô ghẹo cô bán hàng
- Ca ngợi các anh hùng dân tộc ví dụ như Trưng vuong dụng nuóc, Đinh Tiên Hoàng cờ lau tập trận, Trần Hưng Đạo bình Nguyên, Lam Sơn khởi nghĩa,
 - Để đáp úng thị hiếu mới của khán giả , các nghệ nhân rối nuóc cũng đã sáng tạo nhiều chủ đề mơqí , ví dụ như Công đồn phá bốt, Cu Tý đánh Tây, chia ruộng( CCRĐ), chiến thắng sông Lô, bình dân học vụ,hợp tác xã mua bán, bộ đôị hành quân , rước ảnh Bác Hồ ( Nguyễn Huy Hồng ) .

5- Ban nhạc rối nước :

Múa rối nước thường gắn liền với lời hát và âm nhạc .
Nhạc cụ thuòng thấy Não bạt, chiêng , trống , mõ, tù và, nhị sáo , đàn bàu. Tuỳ theo tiết mục mà có lời hát và âm nhạc thích hợp. Nhạc công cũng chính là những người có khả năng điều khiển các con rối nuóc.. Tôi đã đuóc trục tiếp nghe nghệ sy chèo Thanh Ngoan hát trong hôm diễn múa rối tại sân khấu tu nhân của Cu Nguyễn Huy Hồng. Tiếng hát , âm nhạc phụhoạ làm cho các tiếtmục rối nuóc thêm hấp dẫn ( Quan âm thị kính mà có tiếng trống chèo , hoặc tiếng hát chèo cùng con rối bồng bềnh trên sóng nuóc thì thật hút hồn khán giả).

6- Sân khấu rối nuóc :

Tại nhà quê sân rối nuóc thuòng ở ao đình, nhà rối thuòng 3 gian , kích thuóc 5 x 5 mét.Khung bằng tre gỗ lắp vào và tháo ra đơn giản nhất. Truóc mành sát hai đầu nhà , mỗi bên có một lầu nhỏ kiểu đình miếu , diện tích 1 mét vuông có cửa dùng làm nơi quân rối ra vào khi điều khiển. Diễn viên đứng dưới nước điều khiển các con rối. Mỗi phuòng đều có bí quyết độc đáo riêng.
Khẩu truyền thì ở Tam Sơn ( Kinh Bắc ) nhà rối nuóc cố định là lớn và đệp nhaqát . Nhưng đền nay không còn nữa!

7- Kết Luận :

Không gian diễn xuóng của rối nước ở nhà quê càng thu hẹp, khán giả ngày càng ít, nghệ nhân già tài ba ngày càng mất dần , nhà tài trợ thì hiếm hoi, hoạ hằn ngày lễ hội hoặc ngày Tết ,may ra các Phuòng rối nuóc mới diễn  xuóng một lần trong năm. Oái oăm là diẹp xuân nuóc ao còn lạnh. Số thanh niên trẻ , nay cũng com lê cá la vat , xe máy, uống ruọc ngày Tết ngày Hội , do vậy rất ngại lội xuống nuóc điều khiển con rối " xả thân " " vì nhân dân quên mình ". Mặt khác bây giờ có nhiều trò chơi điện tửi hấp dẫn cánh trẻ hơn.. Giả dụ có đào tạo đuọc diễn viên trẻ , sau đó lại đi học hoặc đi làm xa hoặc đi nghĩa vụ quân sự. Trước nguy cơ trên rối nước rất dễ bị mai một trên chính quê huong làng xã của mình. Vớt vát lại hiện nay Viện bảo tàng dân tộc học hoạ hoằn có mời một vài phường rối các tỉnh về thủ đô biểu diễn để quay phim chụp ảnh làm tư liệu .
Hoặc hai nhà hát quốc doanh ở Hà Nội và một số nhà hát rối ví dụ ở Thảo Cầm viên Sài gòn . Từ không gian ao của đình làng với các nông dân nghệ sỹ chân lấm tay bùn , nay làg các nghệ sỹ chuyên nghiệp mặc áo mưa chống lạnh hoặc dùng nuóc ấm để biểu diễn , cố níu kéo duy trì nghệ thuật này. Rất may các đoàn rối nước này còn được đi biểu diễn nhiêưù nước trên thế giới .
Điều đáng mừng là nhà nuóc đang cho nâng cấp nhà hát múa rồi gần nGã Tu sở ( Hà Nôi ), nhà hát cũ cũng chỉ bé nhỏ như một ao đình , nhưng nếu mưa gió thì số lượng khán giả chứa được không nhiều. Nay " thương mại hoá " như kiểu nhà hát múa rối Bờ Hồ trong nhà bê tông cốt thép. Du khách Tây không về được chính nhà quê, chỉ xem ở Hà Nội cũng đã mê tít .
Còn những khán giả quen biết nuối tiếc biết bao khi các phuòng rối nuóc ccứ teo tóp đi dần ! Theo chúng tôi cần có thiết chế ưu đãi loại hình nghệ thuật " độc nhất vô nhị" này . Nhưng nghệ nhân dân gian sống chết với nghề ơqr các phường rối nước trên 70 tuổi phải có lương hưu . Tất nhiên họ " chơi " rối nước là cái " nghiệp " chứ không ai vì tiên. Nhưng để cho cánh trẻ nhìn thấy sự tôn vinh của xã hội , họ sẽ tự hào để học hỏi và lăn lộn với nghề.
Nếu có lớp nghệ nhân " tre già măng mọc " ở ngay chính nơi canh tác lúa nứoc , thì nghệ thuật rối nước sẽ trường tồn../.



Tiến Sĩ NGUYỄN VĂN HOA



TRANG CHÍNH TRANG THƠ ĐOẢN THIÊN TRUYỆN NGẮN ÂM NHẠC