Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới




Rudolf Serkin (1903-1991)   



                         THẦN ĐỒNG PIANO MỸ GỐC NGA  DO THÁI              


                       RUDOLF SERKIN                                             





 

Rudolf Serkin sinh ngày 28 tháng 3 năm 1903 tại Cheb (Eger), Bohemia (nay là Cộng hoà Czech)  trong một  gia đình gốc Nga - Do Thái. Cậu bé bốn  tuổi Rudolf  nổi danh là thần đồng : cậu bé có thể đọc bản nhạc và chơi piano. Cha cậu, ông Mordko Serkin - vốn là một ca sĩ giọng bass, đã dạy cậu học nhạc trước khi học chữ. Mới hơn 5 tuổi Rudolf  biểu diễn  Impromptu số 2 giọng Mi giáng trưởng, D. 899 của Franz Schubert. 9 tuổi, cậu cùng gia đình chuyển đến sinh sống tại Vienna, Áo. Rudolf đến học piano với  Richard Robert. Cậu theo học sáng tác với Joseph Marx và Arnold Schoenberg. 12 tuổi, cậu đã có được buổi ra mắt đầu tiên của mình cùng với Vienna Symphony Orchestra trong Piano concerto số 1 giọng Son thứ, Op. 25 của Felix Mendelssohn.  Vào cuối giai đoạn học với Robert,  Rudolf  mong muốn được theo học Busoni, Busoni từ chối dạy nhưng ông khuyên cậu hãy biểu diễn nhiều nhất có thể.  Rudolf gặp nghệ sĩ violin danh tiếng Adolf Busch. Ông ngỏ ý mời cậu cộng tác và chuyển đến sống với gia đình ông. Rudolf ngay lập tức nhận lời và cùng với Busch cũng như Busch Quartet - nhóm nhạc do Busch thành lập gồm Busch (violin), Gösta Andreasson (violin), Karl Doktor (viola) và Paul Grümmer (cello), Rudolf dấn thân vào con đường biểu diễn chuyên nghiệp. Busch Quartet đổi tên thành Busch Chamber Players. Họ đã có buổi biểu diễn đầu tiên với nhau tại Berlin vào năm 1921 với Brandenburg Concerto số 5 giọng Rê trưởng, BWV 1050 của Johann Sebastian Bach. Trong khoảng mười năm sau đó, Serkin đã biểu diễn tại hầu hết những nhà hát quan trọng tại châu Âu và gây được ấn tượng tốt đẹp tới khán giả bằng một phong cách mãnh liệt và dữ dội. Nhà phê bình âm nhạc Hubert F. Peyser năm 1931 đã nhận xét về Serkin: “Serkin không phải là một nghệ sĩ thiên về cảm xúc, tuy nhiên ông có thể tạo ra tiếng sấm và ánh sáng chói loà một cách tuyệt vời nhất”.  Năm 1927,  Serkin và gia đình Busch chuyển đến sinh sống tại Basel và nhập quốc tịch Thuỵ Sĩ. Rudolf Cũng trong năm 1936, ông kết hôn với Irene, con gái của Adolf Busch. Ngày 11 tháng 1 năm 1937, Serkin có recital đầu tiên của mình tại Carnegie Hall, New York. Chủ nghĩa phát xít leo thang, Serkin chuyển đến Philadelphia Mỹ và trở thành giảng viên rồi sau đó là trưởng khoa piano tại Curtis Institute of Music. Hàng năm ông vẫn thường xuyên tổ chức các chuyến lưu diễn trên khắp nước Mỹ, chủ yếu với các tác phẩm của Beethoven và Schubert. Năm 1939, ông nhập quốc tịch Mỹ. Hồi tưởng lại quãng đường đã qua của mình, Serkin thú nhận 3 người có ảnh hưởng lớn nhất cho sự phát triển của mình là Adolf Busch, Arnold Schoenberg và Arturo Toscanini.

Chiến tranh thế giới thứ 2 kết thúc, Serkin không quay trở về Đức mà ở lại Mỹ để tiếp tục công việc giảng dạy và biểu diễn, các tác phẩm của Johannes Brahms, Robert Schumann và Mozart. Năm 1951, cùng với những đồng nghiệp của mình là Adolf Busch, Herman Busch, Blanche Moyse, Louis Moyse và Marcel Moyse thành lập Marlboro Music Festival tại Vermont. Serkin đảm nhận cương vị giám đốc nghệ thuật của Marlboro Music Festival cho đến khi ông qua đời. Ông đã tổ chức Marlboro thành một trong những lễ hội âm nhạc uy tín nhất. Ông không nề hà bất cứ việc gì để giúp đỡ họ, kể cả việc giở trang nhạc trong các buổi biểu diễn. Serkin luôn được bạn bè nhớ tới như là một con người chân thành, nhiệt tình và không hề tỏ ra là một người nổi tiếng. Một đồng nghiệp lâu năm nhận xét về Serkin: “Không thể nói về bất kì ai là thánh thiện trong thời đại này, nhưng Serkin là một người như vậy”.

Serkin vẫn đều đặn thực hiện các chuyến lưu diễn tại châu Âu và Bắc Mỹ. Theo năm tháng, phong cách chơi piano của ông ngày càng được định hình và khắc hoạ rõ nét. Trái ngược với một nền tảng kĩ thuật gây choáng ngợp của Horowitz hay sự ngọt ngào lãng mạn toát ra từ tiếng đàn của Rubinstein. Lắng nghe ông chơi đàn, người nghe chắc chắn sẽ trải qua cảm giác căng thẳng và dữ dội nhưng khi kết thúc thì đọng lại sự hân hoan và hứng khởi. Serkin luôn có sự tìm tòi, nghiên cứu vô cùng sâu sắc trong mọi bản nhạc ông chơi. Với Serkin, không gì quan trọng hơn đối với một buổi biểu diễn là sự thoả mãn của khán giả. Ông  tâm sự: “Tôi tin vào sự hoà hợp trong âm nhạc. Tôi không tin quá nhiều vào phong cách. Nếu buổi biểu diễn không tạo cho bạn sự xúc động, đó là một buổi biểu diễn tồi”.

Serkin luôn tìm được nguồn cảm hứng khác thường trong các piano sonata của Beethoven. Cách diễn giải âm nhạc Beethoven của Serkin không phải là mang đến cho người nghe vẻ đẹp hời hợt bên ngoài, mà đó là sự truyền tải một hỗn hợp nhất quán của tính logic, sự dữ dội và những cảm nhận siêu việt của ông về bản chất thực sự của chính những tác phẩm đó.

 Trong năm 1972, ông trở thành thành viên danh dự của New York Philharmonic - dàn nhạc lâu đời nhất nước Mĩ, bên cạnh những cái tên như Igor Stravinsky, Paul Hindemith hay Aaron Copland.

Khi đã ở độ tuổi ngoài 80, các hoạt động nghệ thuật của Serkin không hề giảm sút. Ông cùng nhạc trưởng Claudio Abbado và London Symphony Orchestra đã tiến hành thu âm nhiều piano concerto của Mozart. Năm 1986, một buổi lễ long trọng được tổ chức để kỉ niệm 50 năm ngày ông biểu diễn lần đầu tiên cùng New York Philharmonic. Serkin qua đời ngày 8 tháng 5 năm 1991 tại Vermont vì căn bệnh ung thư. Cương vị giám đốc nghệ thuật của Marlboro Music Festival được trao lại cho Richard Goode và Mitsuko Uchida.    

LUÔN TOÁT RA SỰ CAO QUÝ VÀ BỘC LỘ NHỮNG CẢM XÚC MẠNH MẼ

 

Rudolf Serkin luôn ở vị trí nổi bật trong số những nghệ sĩ piano - pianist -  của thế kỷ 20: Nghệ sĩ có thể kết hợp được tới tận cùng giữa tâm hồn và trí tuệ, Serkin luôn tin tưởng vào tâm hồn và trí tuệ của mình và ông đã theo đuổi con đường mình đã chọn trong suốt cuộc đời. Serkin thực sự gây được ấn tượng mạnh mẽ tại đây khi ông xuất hiện cùng Arturo Toscanini và New York Philharmonic vào ngày 20 tháng 2 năm 1936 với 2 tác phẩm Piano concerto số 4 giọng Son trưởng, Op. 58 của Ludwig van Beethoven và Piano concerto số 27 giọng Si giáng trưởng, K. 595 của Wolfgang Amadeus Mozart. Các nhà phê bình đã miêu tả ông: “Một nghệ sĩ với tài năng khác thường, những tiếng đàn trong vắt như pha lê, một sức mạnh tràn đầy, sự duyên dáng và tinh khiết”. Nhà phê bình Olin Downes nhận xét: “Một sức mạnh đầy kích thích toát ra ngay khi ông bước đến bên piano. Ông chơi đàn thật đặc biệt, luôn luôn toát ra sự cao quý và bộc lộ những cảm xúc mạnh mẽ nhất”.

Năm 1972, Serkin có buổi biểu diễn lần thứ 100 cùng New York Philharmonic piano concerto số 1 giọng Rê thứ, Op. 15 của Brahms. Với bản thu âm cùng Szell và Cleveland Orchestra, Serkin đã trình diễn chương 1 với sự rõ ràng và lộng lẫy của các nốt kép thật hoản hảo. Ông tập trung tối đa vào những xung đột nội tâm sâu sắc của chương nhạc. Chương 2 - với vẻ lãng mạn và tràn đầy nhiệt tình đã được Serkin kiểm soát với sự tỉnh táo và lạnh lùng đầy khác biệt với đa số các nghệ sĩ piano khác. Còn chương 3 lại đem đến cho chúng ta niềm hứng khởi rạo rực của tuổi thanh xuân đầy nhiệt tình và đam mê. Trên sân khấu, cảm xúc và cấu trúc của tác phẩm được Rudolf Serkin thể hiện cân bằng khi ông đặt tay lên dãy bàn phím piano, người nghe ngay lập tức bắt gặp những nốt nhạc ấm áp trong khoảnh khắc để rồi sau đó bất chợt một cơn bão âm thanh bùng nổ dẫn dắt chúng ta vào cơn mê hoặc kỳ lạ, những sự giằng xé mãnh liệt, cháy bỏng để rồi lắng đọng và nhường chỗ cho niềm hạnh phúc trào dâng.  



Cập nhật theo nguyên bản của tác gỉa chuyển từ SàiGòn ngày 10.5.2014 .