Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới




 Sviatoslav Richter (1915-1997)


NGHỆ SĨ PIANO NGA THẾ KỶ 20

    SVIATOSLAV RICHTER                                                                            




 

Nhà sư phạm nổi tiếng *Heinrich Neuhaus nghe Richter chơi đàn và thốt lên: "Đây là người học sinh mà tôi đã chờ đợi suốt cả cuộc đời. Với tôi cậu ấy là một thiên tài.”.

Sviatoslav Richter  sinh ngày 20 tháng 3 năm 1915 tại Zhitomir, Ukraine. Cha của ông, Theophile Richter là một thầy giáo dạy piano và organ tại nhạc viện Odessa.  ( Theophil Richter xuất thân từ một gia đình thương gia Đức  ở Zhitomir Ukraina , mẹ ông là con gái của một thương gia Nga.) Ông dạy con trai  những bài học âm nhạc đầu tiên. Từ bé Richter đã có khuynh hướng tự học và phát triển kỹ thuật khác thường của mình bằng cách chơi đàn tất cả những gì mà cậu yêu thích. Richter có khả năng thuộc lòng khi nhìn vào bất cứ bản nhạc nào. Richter lần đầu tiên công diễn với tư cách độc tấu ngày 19 tháng 2 năm 1934 tại Nhà hát công nhân Odessa. Buổi biểu diễn thành công rực rỡ và sự nghiệp của Richter thăng hoa từ đây. Ở  Odessa còn có Emil Gilels và David Oistrakh , hững người mà sau này thường chơi hoà tấu thính phòng với Richter. 

Năm 1937, Richter rời Odessa lên Moscow để xin học với nghệ sĩ piano và nhà sư phạm nổi tiếng Heinrich Neuhaus (gốc Đức).  Ông khuyên Richter  nên thi vào nhạc viện. Ngày 26 tháng 11 năm 1940 Richter đã có buổi biểu diễn bản Piano Sonata số 6 của Prokofiev  tại nhạc viện.  Richter đã gây ấn tượng mạnh với khán giả và cả với chính bản thân tác giả. Khi Prokofiev hoàn thành Piano Sonata số 7 vào năm 1942, ông cũng muốn Richter là người đầu tiên biểu diễn tác phẩm này. Nghiên cứu tác phẩm trong 4 ngày và Richter biểu diễn vào tháng 1 năm 1943. Richter cũng là người đầu tiên chơi các Piano Sonata số 8 và 9 của Prokofiev trong đó bản số 9 được chính nhà soạn nhạc đề tặng Richter

Richter không nắm giữ một cương vị nào tại nhạc viện và luôn tìm tòi học hỏi. . Ông nói: "Tôi có thể dạy gì khi mà tôi vẫn đang học?" Richter là người bạn gần gũi với nhiều nghệ sĩ Piano trẻ tuổi như Lazar Berman, Andrei Gavrilov hay Zoltan Kocsis. Gavrilov công nhận tầm ảnh hưởng của Richter đến thẩm mỹ âm nhạc của mình: "Richter không chỉ đơn thuần là một trường học lớn".

Sviatoslav Richter  qua đời ngày 1 tháng 8 năm 1997 tại Moscow. Ông được chôn tại nghĩa trang Novodevichy - cũng là nơi yên nghỉ của nhiều nhà soạn nhạc Nga vĩ đại như Alexander Scriabin, Sergei Prokofiev và Dmitri Shostakovich.

  CON NGƯỜI NGHỆ SĨ SVIATOSLAV RICHTER 

  Richter thích theo đuổi cảm hứng và khám phá những tác phẩm mới. Richter có 7 buổi biểu diễn trong 10 ngày tại Carnegie Hall vào tháng 10 năm 1960. Giảng viên Piano hàng đầu tại Julliard School, Rosina Lhevinne tán dương: "Richter là nhà thơ của âm nhạc... một hiện tượng phi thường của thế kỷ XX". Arthur Rubinstein - người cũng có mặt trong một buổi biểu diễn của Richter tại Carnegie Hall cho biết: "Tôi tò mò khi thấy quảng cáo “Richter vĩ đại” nên đến xem buổi biểu diễn của ông: “Một âm thanh đẹp diệu kỳ, trước đó chưa bao giờ tôi được nghe một tiếng đàn piano hay như vậy. Đó dường như là một loại nhạc cụ khác. Tôi đã khóc!  Richter chơi piano và piano đối thoại lại với Richter. Richter đã hát với cây đàn của mình."  

Gần như trong toàn bộ cuộc đời mình, Richter chơi thị tấu rất tuyệt vời, ông có thể chơi ngay lập tức những bài mà ông chưa bao giờ thấy hoặc nghe trước đó.  Danh mục các tác phẩm biểu diễn của Richter từ Bach cho đến Stravinsky và Gershwin.   Glenn Gould nhận xét về Richter: "Đối với tôi, có hai hạng nghệ sĩ diễn tấu: những người tìm cách khai thác nhạc cụ của mình và những người còn lại. Ở hạng thứ nhất, ta có những nhân vật huyền thoại như Liszt, Paganini và những nghệ sĩ điêu luyện khác sống gần đây hơn. Có những người mà mối bận tâm chính là đặt mối quan hệ giữa họ và nhạc cụ lên đầu. Ngược lại, ta thấy có những nghệ sĩ cố gắng tạo ra nơi thính giả cảm giác về mối liên hệ trực tiếp giữa họ với âm nhạc và giúp thính giả tự cuốn mình không phải vào cách diễn tấu mà vào trong tự bản thân âm nhạc. Ngày nay, theo ý kiến của tôi, chẳng có ai làm đại diện cho hạng nghệ sĩ này tốt hơn Richter. Sviatoslav Richter  gần gũi tự nhiên với sự ứng tấu. Vậy là tôi hiểu rằng mình ở trước mặt một trong những “truyền đạt viên” có thế lực nhất của thời đại chúng ta":  Ở Bach la sự mát mẻ và kín đáo trong khi Liszt là rực rỡ và bốc lửa. Cảm nghĩ của ông về âm nhạc của Schumann là tràn đầy cảm xúc còn với Stravinsky là sống động và vui vẻ. Khi nghe ông chơi có thể dễ dàng nhận ra đó là sự thanh lịch, thông minh và kỹ thuật. Trong âm nhạc của Beethoven, Brahms, Scriabin hay Shostakovich, khi nghe Richter biểu diễn thì đó là âm thanh của chính tác giả. Không một nghệ sĩ nào khác có thể truyền tải cái hồn của mỗi bản nhạc một cách sinh động đến như vậy. Sviatoslav Richter được cả một thế hệ người nghe nhạc biết đến bằng phong cách biểu diễn cũng như sự lựa chọn các tác phẩm của ông.  

*/Heinrich Neuhaus  (1888-1964)  sinh  ở Elisavetgrad (  Kirovohrad ), ngày nay là Ukraina.  Ông dạy ở Nhạc viện Moscow những năm 1922-1964. Ông viết sách, báo về âm nhạc.  Tác phẩm nổi tiếng của ông  The Art of Piano Playing (1958) (Nghệ thuật chơi Piano)
     
Cập nhật theo nguyên bản của tác gỉa chuyển từ SàiGòn ngày 29.03.2014 .