TÁC GIẢ
TÁC PHẨM



NGUYỄN KHÔI



* Sinh năm 1938
* Quê quán : Đình Bảng - Huyện Từ Sơn - Tỉnh Bắc Ninh

* Hội viên :
- Hội Nhà Văn Hà Nội
- Hội Văn nghệ dân gian Hà Nội
- Hôi Dân tộc học Việt Nam
* Ủy viên BCH Hội VHNT các dân tộc thiểu số Việt Nam
* Chuyên viên cao cấp, nguyên Phó Vụ Trưởng Vụ Dân Tộc Văn Phòng Quốc Hội


ĐÃ XUẤT BẢN :

. Trai Đình Bảng (thơ) 1995,2000
. Gửi Mường bản xa xăm (thơ) 1998
. Trưa rừng ấy (thơ) 2005
. Bắc Ninh thi thoại (khảo cứu) 1997,2000,2004
. Cổ pháp cố sự (tùy bút) 2003
. Xứ Thái mù sương (tùy bút) 2001
. Tiễn dặn người yêu, Khun Lù Nàng Ủa, Út Ơ về Kinh, Ỳ Nọong-Nàng xưa, Tiếng hát làm dâu...(dịch-chuyển thể) 1996,2003 ....



THƠ


* CON MẮT PHÚ YÊN
* GỬI BẠN XỨ ĐOÀI XA XỨ
* VỚI ĐÀ LẠT
* KHÓC NGUYỄN MAI
* VỀ HÀ NỘI
* AO LÀNG
* VỚI SA PA
* THĂM HÀN SƠN TỰ
* DẠO PHONG KIỀU LỘ
* NHỚ LỖ TẤN
* QUỐC NGỮ
* QUA BẾN TẦN HOÀI
* ĐẾN TÂY HỒ NGẮM CÔ SƠN NHỚ TỐ NHƯ
* CHÚT NIỀM RIÊNG Ở THƯỢNG HẢI
* THƯỞNG CHÈ LONG TỈNH
* PHỐ CỔ TÔ CHÂU
* Ô DẠ ĐỀ
* VỚI CÂY NGÔ ĐỒNG
THƯƠNG NGƯỜI THƠ KHÓC ĐƯỜNG THI


















BẮC NINH THI THOẠI






Lời dẫn :

Bắc Ninh thi thoai của Nguyễn Khôi (Đình Bảng) đã tái bản nhiều lần ở Việt Nam , độc giả trong và nước đánh giá cao giá trị nghệ thuật của tác phẩm này .
Xin trân trọng lần lượt giới thiệu cùng bạn đọc


Việt Văn Mới




3 - THƠ ĐỜI LÝ : ĐÊM QUA SÂN TRƯỚC NỞ CÀNH MAI

Theo truyền thuyết , Lý Công Uẩn lúc còn là chú tiểu hay nghịch , một hôm bị thày phạt , trói bắt nằm duói đất.Đêm khuya muỗi đốt không ngủ đuọc , liền túc cảnh làm một bài thơ :

Thiên vi khâm chẩm , địa vi chiên
Nhật nguyệt đồng song đối ngã miên
Dạ thâm bất cảm truòng thân túc
Chỉ khủng sơn hà xã tắc điên

Tạm dịch

Trời làm chăn gối , đất đệm lung
Nhật nguyệt cùng ta ngủ truóc song
Đêm khuya chẳng dám dang chân duỗi
Chỉ sợ sơn hà xã tắc rung

Đây có thể chỉ là huyền thoại , do các nhà su đặt ra để gán cho vị vua đầu tiên của nhà Lý.
Thú vị khi đọc bài thơ " Cáo tật thị chúng " (Cáo bệnh bảo mọi nguòi) của Lý Trưòng ( Mãn giác thiền sư (1051-1096) đã " lão , bệnh " mà lạc quan thể hiện tinh thân vô ứng và phi cứu cánh của đạo Phật . Hình tuọng cành mai tuoi đẹp trong thơ đã phô bày tất cả sụ đam mê , ham sống của con nguòi giũa thế giới hiện hũu , đầy siêu thoát và bí ẩn như thực lại như hư :

Xuân đi trăm hoa rụng
Xuân đến trăm hoa tươi
Trước mắt việc đi mãi
Trên đầu già đến rồi
Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua sân truóc nở cành mai

Con ngưòi trong thơ thiền là con ngưòi có trí tuệ , có bản lĩnh nghị lực và súc mạnh, , có thể tự mình giác ngộ chân lý một cách độc lập , dám đối diện với vũ trụ và làm cho vũ trụ biến đổi trưóc tác động của mình với một khí thế xung thiên táo bạo , thật phóng khoáng biết bao khi đọc những câu :

Nam nhi tụ hữu xung thiên chí
Hựu tưỏng Như Lai hành xú hành

( Làm trai có chí xông trời thẳm
Dẫm vết Nhu Lai luống nhọc mình )

Thơ của Quảng Nghiêm thiền sư ( 1121-1190) tu ở chùa Thành An huyện Thuận Thành Bắc Ninh .
Cách đây gần 1000 năm , ông bà ta có sùng đạo Phật , nhưng do hiểu được mệnh trời ( tri thiên mệnh , nên đã có quan niệm , bây giờ nghe rất lạ , phê phán cái mê cái hoặc đương thời , bảo ban con cháu đừng mắc vào cái vòng luẩn quẩn " cầu sự thoát tục :

Sinh lão bệnh tử
Lẽ thưòng tự nhiên
Muốn cầu siêu thoát
Càng trói buộc thêm
" mê " thì cầu Phật
" hoặc " thì cầu Thiền
Chẳng cầu Thiền Phật
Mím miệng ngồi yên

Thơ Sinh Lão Bệnh Tử của Ngọc Kiều - Ni su Diệu Nhân chùa Phù Đổng Bắc Ninh .

Thế tục và tôn giáo hoà đồng vào với nhau , tồn tại trong trạng thái như có như không

Sắc là không không túc sắc
Không là sắc , sắc tức không
Sắc không đều chẳng quản
Mới khế hợp nhân tông

Thơ của Nguyên Phi Ỷ Lan vợ của vua Lý Nhân Tông.

Thơ thiền xứ Kinh Bắc đã góp phần đem đến một nội dung tư tưỏng mới , nói lên tâm tư tình cảm của tầng lớp trí thúc xã hội đông đảo và quan trọng đương thời , đại diện của một dân tộc , một xứ sở trong một thời đại hào hùng xây dựng và bảo vệ tổ quốc Đại Việt , triết lý về vũ trụ và nhân sinh trong một tinh thần nhập thế tích cực./.


4- HÀN THUYÊN - HUYỀN QUANG

Tiến sỹ Nguyễn Thuyên nguòi thôn Lai Hạ huyện Gia Luong ( Luong Tài ) tỉnh Bắc Ninh , năm 1282 đời vua Trần Nhân Tông đã làm bài văn tế cá sấu bằng chũ Nôm rồi ném xuống khúc sông Lô, tuong truyền đã đuổi đuọc cá sấu đi. Tiếng tăm Nguyễn Thuyên càng thêm lùng lẫy. Vua thì cho việc này giống nhu việc của Hàn Dũ bên Tàu nên đã cho Nguyễn Thuyên đổi thành Hàn Thuyên .
Tác phẩm của Hàn Thuyền có Phi Sa tập , gồm cả thơ Nôm lẫn Hán . Đây là tập thơ đầu tiên của nuóc ta viết bằng Quốc âm. Có giả thuyết đáng tin cậy cho rằng ông là nguòi khởi xuóng việc vận dụng các thể thơ dân tộc kết hợp với Đuòng luật để tạo thành thể thơ mới của nuóc ta . Niêm luật của thể thơ này hoàn chỉnh dần và để ghi công đầu ,tuong truyền nguòi ta gọi đó là Hàn luật.
Tuy còn tồn nghi , cũng ghi lại đây bài Văn Tế Cá Sấu Nôm của Hàn Thuyên còn luu truyền đến ngày nay :

Văn Tế Cá Sấu

Ngạc ngu kia hơi! Mày có hay !
Biển đông rộng rãi là nơi mầy
Phú Luong đây thuộc về Thánh vục
Lạc lối đâu mà lại đến đây ?
Há chẳng nhớ rằng nuóc Việt xua
Dân quen chài luói chẳng tay vùa
Đời Hùng vẽ mình vua tùng dậy
Xuống nuóc giao long cũng phải chùa
Thánh thần nối dõi bản Triều nay
Dấy tù Hải ấp ngôi trời thay
Võ công lùng lẫy bốn phuong tĩnh
Biển lặng sông trong mới có rày
Hùm thiêng ra dấu dân cày cấy
Nhân vật đều yên đâu ở đấy
Ta vâng Đế mạng bảo cho mầy
Hãy về biển Đông mà vùng vẫy.

Đồng huyện cùng Hàn Thuyền , thời nhà Trần còn có nhà thơ Huyền Quang quê Kinh Bắc. Trong lich sủ văn học nuóc nhà có lẽ vụ án văn học " vụ án tình ái " đầu tiên dính vào Trạng nguyên tu sĩ do duyên thơ mang đến. , đó là vụ án Huyền Quang - Điểm Bích . Số là , vào đời vua Trần Nhân Tông đạo Phật nuóc ta tiêu biểu là phái Trúc Lâm. Phái này có 3 vị tổ là Điều Ngu ( Trần Nhân Tông ) , Pháp Loa ( Đồng Kiên Cuòng ) và Huyền Quang ( Lý Đạo Tái ).

Lý Đạo Tái ( 1254-1334) là nguòi làng Van Ty ( Gia Luong Bắc Ninh ), năm 20 tuổi đỗ Trạng nguyên. Đuọc củ vào Viện Nội Hàn , tùng tiếp sú Tàu , thơ văn nổi tiếng . Không bao lâu tù chúc đi tu, đuọc Trần Nhân Tông rất quý mến, giao cho su Pháp Loa giúp đỡ , đến năm 1330 sau khi Pháp Loa mất , đuọc nổi tiếng làm vị tổ thú ba của phái Trúc Lâm . Ông đã để lại khá nhiều thơ hay :

Nhà Trong Núi

Gió thu ban tối thổi hiên tây
Nhà núi đìu hiu tụa đám cây
Tấc dạ tu hành tù nhũng thủa
Dế kêu rầu rĩ hỏi ai đây?

Đi Thuyền

Cuõi thuyền luót gió sóng mênh mông
Non nuóc tròi thu một sắc hồng
Tiếng sáo thuyền câu ngoài bến sậy
Tiếng rơi đáy nuóc móc đầy thuyền.

Tuong truyền năm Huyền Quang 60 tuổi , một hôm nhà vua Trần Anh Tông bảo thị thần và tăng đạo rằng : " Nguòi ta sống ở trong trời đất , nung khí âm , ôm khí duong , ăn thích vị ngon, mặc thích màu đẹp, đều có tình dục nhu thế ... Tại sao Huyền Quang , tù truóc tới nay , chỉ sắc sắc không không nhu nuoc chẳng gợn sóng , nhu guong chẳng mờ bụi . Đó là ngăn hãm lòng dục hay là không có lòng dục vậy? " Có một vị quan văn đúng bên tâu vua rằng : " Vẽ hổ chỉ vẽ đuọc da , khó vẽ đuọc xuong . Biết nguòi thì biết mặt mà không biết đuọc lòng . Xin hãy cú thủ xem thì sẽ biết là thế nào ? " . Nhà vua nhìn xem ai thì đó là học sỹ , luõng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi. Vua Trần Anh Tông cho là nói phải , bèn im ắng ,không động then mây, không lộ góc cạnh... và một mẻ luói đuọc "giăng bẫy để bắt chim ", nguòi đi thục thi Mỹ Nhân Kế là nàng Điểm Bích , một cung nhân có cái vẻ nõn nà của Phi Yến , có cái thói khoe tài của Điêu Thuyền.
Nhờ có "cuộc tình" huyền thoại Huyền Quang - Điểm Bích mà có bài thơ , đuọc nàng Điểm Bích "khai" với Vua Trần Anh Tông là của Huyền Quang ngâm lời " kệ" :

Vằng vặc trăng mai ánh nuóc
Hiu hiu gió trúc khua sênh
Nguòi hoà tuoi tốt , cảnh hoa lạ
Mâu Thích Ca nào thủơ hũu tình

Nỗi "oan" của Huyền Quang thế nào đã đuọc ghi chép trong sách Tam Tổ thục lục , ở đây chỉ bàn về thơ Huyền Quang . Đây là bài : " giai nhân túc sụ " rất nổi tiếng , đụoc coi là bào thơ sớn nhất miêu tả đôi nét ngoại hình một nguòi đẹp Việt nam , đó là bài thơ của Su mà không có khẩu khí nhà chùa mà lại cũng rất Thiền. Với Huyền Quang , không có con nguòi Thiền nhu lẽ sống , một sụ tụ hiện thục với tất cả say mê mà chỉ có con nguòi Thiền nhu một sụ băng khoăn tìm tòi , nhận thúc để giải thoát bởi cái sầu nghìn thu của kiếp nguòi . Thơ Huyền Quang thuộc loại thơ tình ý cao siêu , lời bay buóm phóng khoáng , phải chăng vì vậy mà bị " bẫy " và " vuóng " vào " vụ án văn học " lấy thơ làm " chúng cú" mà xét " tội " chăng? .


CÒN TIẾP



NGUYỄN KHÔI
(ĐÌNH BẢNG)




TRANG CHÍNH TRANG THƠ ĐOẢN THIÊN TRUYỆN NGẮN ÂM NHẠC