Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới




Van Cliburn  (1934 - 2013)



NGHỆ SĨ PIANO MỸ

                                          VAN CLIBURN                      




 

Trong cuộc thi Piano quốc tế lần thứ nhất mang tên Tchaikovsky tại Moscow vào năm 1958, năm đỉnh cao của cuộc chiến tranh lạnh mà nghệ sĩ Mỹ Van Cliburn lại giật  giải nhất.  Đó là thành tích đáng kinh ngạc  trong bối cảnh chính trị nhạy cảm thời điểm đó. Van Cliburn (Harvey Lavan, Jr.) sinh ngày 12 tháng 7 năm 1934 tại Lousiana là con trai của Harvey Lavan Cliburn và Rildia Bee O'Bryan Cliburn. Bà Rildia Bee O'Bryan đã dạy con trai những bài học piano đầu tiên khi Van chỉ mới lên 3 tuổi. Van có buổi trình diễn đầu tiên khi lên 4 và khi 12 tuổi, cậu có buổi biểu diễn đầu tiên cùng dàn nhạc Houston Symphony với tác phẩm Concerto số 1 cho piano và dàn nhạc cung Si giáng thứ của Tchaikovsky và giành giải nhất trong một cuộc thi dành cho các nghệ sĩ piano trẻ tại Texas. 17 tuổi, Cluburn vào học tại Julliard Scholl dưới sự hướng dẫn của Rosina Lhevinne, giảng viên piano hàng đầu ở Mĩ. Và Lhevinne cùng với mẹ của Cliburn là những người thầy giáo duy nhất của chàng trai trẻ. Lhevinne là một cô giáo gốc Nga và chính bà đã đưa chất lãng mạn của Nga vào trong tiếng đàn của Cliburn Vào năm 1954, Cliburn có buổi biểu diễn tại phòng nhạc nổi tiếng Carnegie Hall với tác phẩm quen thuộc: Concerto số 1 cho piano và dàn nhạc cung Si giáng thứ của Tchaikovsky dưới sự chỉ huy của Dmitri Mitropolous cùng New York Philharmonic. Buổi biểu diễn thành công rực rỡ. 

Tháng 3 năm 1958, 50 nghệ sĩ piano trẻ đến từ 19 quốc gia tập trung tại Moscow để tham gia cuộc thi Piano quốc tế mang tên Tchaikovsky lần thứ nhất. Cliburn ngây ngất với những bông tuyết rơi nhẹ trên Quảng trường Đỏ và kiến trúc mái vòm tuyệt đẹp của thánh đường St.Basil Cliburn tâm sự: “Đối với tôi, đó đã trở thành một trong những kỷ niệm đáng nhớ nhất trong cuộc đời”. ban giám khảo là đều là những tên tuổi đáng kính nhất tại thời điểm đó: Sviatoslav Richter, Emil Gilels, Lev Oborin, Dmitri Kabalevsky, Sir Arthur Bliss …Trưởng ban giám khảo không phải ai khác mà chính là nhà soạn nhạc lỗi lạc Dmitri Shostakovich. Thời ấy, mầu cờ sắc áo là trên hết, trước khi cuộc thi diễn ra, những người tổ chức cuộc thi đều muốn một người Liên Xô giành được giải nhất. Và người được mọi người hy vọng là Lev Vlasenko. Richter và những thành viên khác trong ban giám khảo nhận ra âm mưu này và họ trả lại sự công bằng cho Cliburn bằng cách cho Cliburn điểm cao nhất có thể, thậm chí là điểm tuyệt đối 25. Cliburn đã tiến thẳng vào vòng 3 và cũng là vòng chung kết. Buổi biểu diễn của Cliburn tại vòng này đã bán hết sạch vé và khán phòng không còn chỗ dù chỉ để đứng. Cliburn chọn 2 tác phẩm: Concerto số 1 cho piano và dàn nhạc cung Si giáng thứ của Tchaikovsky và Concerto số 3 cho piano và dàn nhạc cung Rê thứ của Rachmaninov. Chỉ huy cho Cliburn là Kiril Kondrashin, người mà Cliburn đánh giá rất cao: "Ông là một trong những nhạc trưởng lỗi lạc nhất mà nước Nga đã sản sinh ra". Sau khi Cliburn kết thúc phần thi của mình,  những tràng vỗ tay,  sự tung hô kéo dài đến hơn 8 phút. Ban giáo khảo quyết định Cliburn giành giải nhất, tuy nhiên quyền quyết định cuối cùng thuộc về Khruschev. Ban giám khảo cử Gilels đi cùng với Bộ trưởng bộ Văn hóa Ekaterina Furtsava đến hỏi ý kiến Khruschev. Khruschev hỏi: "Sao, các nhà chuyên nghiệp nghĩ gì? Cliburn có đúng là người giỏi nhất không?". Hai người đều khẳng đinh: “Trên thực tế đúng là như vậy". "Vậy thì hãy trao giải nhất cho anh ta!" Cliburn được đón tiếp ở Mỹ như một vị anh hùng. Trên trang bìa của tạp chí Time số ra ngày 19 tháng 5 năm 1958 đăng ảnh Cliburn trên trang bìa với dòng: "Người Texas đã chinh phục nước Nga!" Lần đầu tiên trong lịch sử thành phố New York tổ chức một diễu hành có ném băng giấy dành cho một nghệ sĩ (vốn chỉ được dùng khi đón chào những vị nguyên thủ quốc gia, những nhà du hành vũ trụ hay các người hùng thể thao)  dành cho một nghệ sĩ piano mới 24 tuổi. Cliburn được mời biểu diễn liên tục tại các thành phố lớn như New York, Boston, Philadelphia, London và Paris. Bản ghi âm Concerto số 1 cho piano và dàn nhạc cung Si giáng thứ của Tchaikovsky cho hãng RCA nhanh chóng bán được hơn 1 triệu bản và trở thành bản ghi âm đầu tiên đạt tới con số này, đến tận bây giờ tổng số là vào khoảng 3 triệu bản. Cliburn gắn bó với đất nước Liên Xô, trở lại nơi đây tất cả 5 lần: 1960, 62, 65, 72 và 89.

 Cuộc thi Tchaikovsky đem lại bước đột phá cho Cliburn thể hiện rõ mặt trái của thành công sớm:  sự phát triển của ông bị đóng khung bởi thành công ban đầu. Khán giả ở khắp mọi nơi đều muốn nghe ông chơi những tác phẩm đã giúp ông giành chiến thắng, bản piano concerto số 1 của Tchaikovsky và bản piano concerto số 3 của Rachmaninoff.  

Van Cliburn bắt đầu cảm thấy mệt mỏi, năm 1974 ông tuyên bố sau khi hoàn thành các hợp đồng, ông sẽ hoãn biểu diễn trên sân khấu một thời gian. Và sau tháng 9 năm 1978 thì ông không tham gia biểu diễn nữa cho đến tận năm 1989 (11 năm), ông mới bắt đầu xuất hiện trở lại tuy nhiên, số lượng cũng rất hạn chế.

Trong cuộc đời hoạt động nghệ thuật của mình, Cliburn đã đưa âm nhạc thành sự an bình thế giới.  Ông giành được rất nhiều danh hiệu. Rất nhiều trường đại học trao tặng ông học vị danh dự Tháng 12 năm 2001, Van Cliburn được đích thân Tổng thống George Bush tôn vinh tại trung tâm Kennedy vì những đóng góp của ông cho sự phát triển của văn hóa Mỹ. Van Cliburn qua đời năm 2013 tại nhà của ông ở Fort Worth , Texas Mỹ, do bệnh ung thư xương.  

    TÀI NĂNG VÀ NHẬN THỨC THIÊN CHỨC CỦA ÂM NHẠC

Sau khi đoạt giải 4 năm, vào năm 1962, Cliburn đứng ra tổ chức cuộc thi Piano quốc tế mang tên mình tại Fort Worth, Texas (nơi ông sinh sống) và cuộc thi nhanh chóng trở thành một trong những cuộc thi uy tín nhất trên thế giới. Nhiều thí sinh đoạt giải sau này đã trở thành những tên tuổi lớn như Radu Lupu, Christian Zacharias hay Alexei Sultanov Van Cliburn còn là người luôn quan tâm đến việc giáo dục âm nhạc cho thế hệ trẻ.  Ông bảo:” Chúng tôi cần những nhà giáo dục, các nhà chính trị nhận ra rằng thế hệ trẻ của chúng ta cần sự phát triển về tinh thần, mà điều này sẽ đến từ những kích thích của âm nhạc. Từ năm 385 trước Công nguyên, nhà triết học Platon đã nói: "Hình thái cao nhất của toán học là âm nhạc. Âm nhạc còn mang tính tâm linh, vì vậy âm nhạc làm con người ta cao thượng hơn. Trẻ em cần phải học nhạc như là một ngôn ngữ. 3 thành phần cấu tạo nên âm nhạc là giai điệu, hòa thanh và nhịp điệu." .

 Những người yêu âm nhạc cổ điển luôn kính trọng và quí mến Van Cliburn ở sự cống hiến hết mình cho cây đàn piano, cho tài năng trẻ phát triển và cho sự an bình thế giới.


       
Cập nhật theo nguyên bản của tác gỉa chuyển từ SàiGòn ngày 22.03.2014 .