Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới



ĐÀI TƯỞNG NIỆM

CÁC ANH HÙNG LIỆT SĨ BẮC NINH,

MỘT HÌNH TƯỢNG KIẾN TRÚC ĐỘC ĐÁO




Đài tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ (AHLS) tỉnh Bắc Ninh ngoài giá trị về thẩm mỹ, nó còn mang một ý nghĩa nhân văn và tâm linh sâu sắc.

Ngay chỉ nói về việc chọn địa điểm cũng đã phải được cân nhắc kỹ lưỡng: Núi Điều (phía sau bệnh viện Đông y hiện nay) là một địa điểm đẹp, đài tựa lưng vào vách núi, nhìn về hướng tây nam là hướng của tượng đài vua Lý Thái Tổ. Nhưng nhược điểm là đài sẽ nằm trệch khỏi trục đường trung tâm của thành phố là đường Lý Thái tổ, kinh phí xây dựng lại rất tốn kém bởi phải san lấp nhiều, phải mở đường lên ở phía sau bệnh viện…Địa điểm trên đỉnh đồi Ba Huyện (nơi có trại tạm giam) cũng là địa điểm đẹp. Đài làm ở đây sẽ tạo được điểm nhìn tốt cho cả một vùng rộng lớn (ba huyện), đi lại thuận lợi, song việc di chuyển trại tạm giam không thể ngày một, ngày hai mà xây dựng được, trong khi công trình đang là yêu cầu cấp thiết của tỉnh.

Cuối cùng địa điểm xây dựng đ¬ược chọn nằm ở ngay trung tâm thành phố Bắc Ninh, bên cạnh đư¬ờng Lý Thái Tổ, có không gian giao tiếp gần gũi, cùng với Công viên Nguyễn Văn Cừ - Văn Miếu Bắc Ninh- thành cổ Bắc Ninh- tượng đài Lý Thái Tổ sẽ tạo thành một trục văn hoá tâm linh gắn bó của đô thị Bắc Ninh. Đài tưởng niệm xây lên sẽ là một vật thể văn hoá được nhiều ngư¬ời chiêm ngư¬ỡng nhất, tạo lợi thế cho bản thân nó để khơi gợi những cảm xúc về cái đẹp và cái cao thư¬ợng của con người, dễ dàng làm nơi giáo dục truyền thống, nơi giao lư¬u các thế hệ, và nơi dâng hương những ngày kỷ niệm vv...

Về hình tượng kiến trúc đài tưởng niệm mới là điều gây nhiều trăn trở nhất cho giới kiến trúc sư.Với một đất n¬ước chiến thắng chồng chất chiến thắng, nỗi đau bồi lắng nỗi đau như¬ Việt Nam, để khắc ghi vào không gian cho hậu thế không quên lãng những công ơn của lớp lớp AHLS thật không đơn giản chút nào. Thực tế dùng kiến trúc để nói lên sự chết- sống, âm- dương... đâu có dễ. Ngay cả một số đài đã xây dựng ở các tỉnh, thành phố trong toàn quốc, không phải tất cả đã ư¬ng ý, phần lớn là nghiên cứu vội vã, sơ l¬ược nên nhiều công trình mà thật ít tác phẩm !

Với Đài t¬ưởng niệm các AHLS của tỉnh Bắc Ninh cũng đã qua nhiều năm với nhiều lần tuyển chọn và đ¬ược nhiều ng¬ười quan tâm .

Kiến trúc sư Lê Hiệp – là tác giả đài Tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì Độc lập-Tự do của Tổ quốc (ở quảng trường Ba Đình) mang lại cho ông vinh quang: Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật, Giải thưởng Quốc gia về Kiến trúc... đã được chọn là tác giả thiết kế Đài Tưởng niệm các AHLS tỉnh Bắc Ninh .

Riêng với Bắc Ninh, KTS Lê Hiệp trong nhiều lần chuyện trò tâm sự với tôi (bạn học cũ) đã trăn trở nhiều với mảnh đất ngàn năm văn hiến này, nó đậm đặc những nét văn hoá tiêu biểu, vô cùng đặc sắc. Ông nhận thức sâu sắc việc khai thác phông văn hóa tạo nền cho cảm xúc sáng tạo, thổi hồn vào tác phẩm. Ông từng giãi bày: “Mỗi vùng đất đều có những dấu hiệu văn hóa bản địa; để chắt lọc được tính bản sắc đặc trưng, người sáng tác phải có thái độ trân trọng tìm hiểu vùng đất đó. Hình tượng nghệ thuật của công trình kiến trúc phải mang bản sắc nơi đặt nó…”. Ông tìm tòi cố thoát khỏi những dáng dấp quen thuộc, song thực không đơn giản chút nào. Đài Tổ quốc ghi công tỉnh Thuận Hải theo hình tượng một mái nhà rông quen thuộc của địa phư¬ơng. Tỉnh Ninh Thuận là hai bàn tay ôm lấy ngôi sao 5 cánh. Tỉnh Tuyên Quang hình cây đa huyền diệu làm liên tưởng đến địa danh một tỉnh vốn là căn cứ cách mạng…vậy thì ở Bắc ninh là hình tượng gì? Và thế là, sau nhiều năm trăn trở, kiến trúc Đài tưởng niệm các AHLS tỉnh Bắc Ninh đã ra đời, sau nhiều lần thông qua, chỉnh sửa.

Đài t¬ưởng niệm các AHLS tỉnh Bắc Ninh được toạ lạc trên một miếng đất bằng phẳng ở trung tâm thành phố Bắc Ninh, ấm cúng và thân mật. Thân đài dựa lưng vào sườn đồi thông xanh (gợi lại dáng dấp các ngọn đồi- núi sót là một cảnh quan thiên nhiên cực kỳ quý giá của Bắc Ninh) làm bức tường thành vững chắc cho chỗ tựa của đài, với vi vu tiếng lá thông reo như lời ru êm đềm của đất Mẹ cho giấc ngủ yên lành của các AHLS. Trước mặt đài là tam quan với hồ bán nguyệt nước trong veo như quang cảnh thân quen của làng quê vùng quan họ, cùng với rặng cau xanh bốn mùa thơm nức hương quê. Xa xa là vùng đất rộng với cây xanh hoa trái trải dài tới ngọn Lãm Sơn (núi Dạm)- nơi có bàn cờ Tiên và đền bà Tấm còn sừng sững cột đá ngót nghìn năm tuổi, xa nữa là dòng sông Thiên Đức huyền thoại và đồng ruộng phì nhiêu, xóm làng trù phú, tạo nên một không gian thơ mộng và hoành tráng. Sơn thủy xanh tươi và trong sáng dường như đã minh định "kiến thức phong thủy" trong quá trình lựa chọn vị trí và hình dáng công trình. Đang đi giữa phố xá ồn ã, du khách đến đây bỗng dưng lòng thấy thư thái và cảm nhận được sự bình an trong tâm hồn. Nhờ thiên nhiên đẹp đẽ và khu vực Đài mang đậm bản sắc văn hóa tâm linh, dường như cảm giác đau buồn về sự mất mát đang dần được xoa dịu lại.

Đài t¬ưởng niệm các AHLS tỉnh Bắc Ninh thực sự là một công trình mang tính cách mạng trong ngôn ngữ biểu hiện, vư¬ợt ra khỏi hình dáng thường thấy của thể loại đài t¬ưởng niệm để tìm đến sự cô đọng, khái quát có tính t¬ư tư¬ởng nghệ thuật, vừa hoành tráng, vừa giầu chất thơ.

Ý tư¬ởng kiến trúc của công trình Đài t¬ưởng niệm các AHLS tỉnh Bắc Ninh đ¬ược chắt lọc từ những tinh hoa của vùng đất và con ng¬ười Bắc Ninh đó là truyền thống văn hoá khoa bảng, truyền thống văn hoá quan họ, vùng đất với sự đậm đặc của các di tích kiến trúc cổ và danh nhân văn hoá lịch sử, cái nôi của tín ngư¬ỡng Phật giáo Việt Nam. Tất cả những điều đó đã đư¬ợc khắc hoạ vào công trình Đài tưởng niệm với ý t¬ưởng chủ đạo về hình khối của Đài là hình t-ượng Bút - Nghiên, là bông sen đang hé nở, một hình ảnh đẹp của tín ng¬ưỡng ph¬ương đông. Khối đài đậm chất điêu khắc được tạo hình mềm mại như bung tỏa ra rất động. Ba cây chụm lại, như nhắc lại tâm tưởng của triết lý cha ông về sự đoàn kết, về sức mạnh. Cũng có thể cho ta thấy hình ảnh một bó đuốc bùng lên thắp sáng vĩnh hằng, ngợi ca sự hy sinh vinh quang của các liệt sỹ….Phần trổ thủng gợi lại dáng dấp công trình kiến trúc văn hoá cổ tiêu biểu của Bắc Ninh. Tất cả đều có thể hình dung ra từ khả năng biểu hiện đa nghĩa của công trình này.

Công trình đã thành công khi tạo dựng đ¬ược trong lòng ng¬ười xem một cảm xúc mạnh, một bầu không khí cách mạng hào hùng …Tất cả tạo thành một công trình văn hoá rất Bắc Ninh không thể nhầm lẫn đ¬ược. Tuy có phần lãng mạn, giầu chất nhân văn như¬ng nó sẽ cung cấp cho quảng đại quần chúng đầy đủ tín hiệu để minh xác đây là một mảnh đất địa linh nhân kiệt...Hình t¬ượng nghệ thuật kiến trúc Đài t¬ưởng niệm các AHLS Bắc Ninh được hoàn thành, nó sẽ góp phần phản ảnh diện mạo tinh thần của đô thị Bắc Ninh ngày một phát triển bền vững ở thế kỷ XXI và mãi sau này./.



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ BắcNinh ngày 16.03.2014.

trích đăng lại bài vở đăng tải trong việt văn mới - newvietart.com xin vui lòng ghi rõ nguồn