Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới


ÂM NHẠC DÂN TỘC VIỆT NAM

CỦA BA MIỀN

ĐỀU LÀ DI SẢN THẾ GIỚI





Từ BẠC LIÊU… đến NASA

* Cao Văn Lầu sáng tác “Dạ cổ Hoài lang” tại Bạc Liêu

Cao Văn Lầu, thường gọi Sáu Lầu, (22 tháng 12 năm 1890 - 13 tháng 8 năm 1976) là một nhạc sĩ và là tác giả bài "Dạ cổ hoài lang", một bài ca độc đáo và nổi tiếng nhất trong nghệ thuật cải lương Việt Nam.

Cao Văn Lầu sinh ngày 22 tháng 12 năm 1890 tại xóm Cái Cui, làng Chí Mỹ, sau sát nhập với làng Thuận Lễ trở thành xã Thuận Mỹ, huyện Vàm Cỏ, tỉnh Long An. Khi Cao Văn Lầu được sáu tuổi (năm 1896), ông Chín Giỏi (chưa rõ tên thật, cha Cao Văn lầu) vì nghèo, vì bị áp bức nên đã cùng vợ và sáu đứa con nhỏ xuống ghe, tìm đất khác sinh sống.

Buổi đầu, ông Chín Giỏi đến tá túc trên đất của một người bà con ở Gia Hội (Bạc Liêu).

Năm 1908, Cao Văn Lầu nhờ cha dẫn đến thầy Hai Khị để xin học đàn mỗi đêm. Nhờ yêu thích và siêng năng, ông mau chóng sử dụng thành thạo các loại nhạc cụ như đàn tranh, cò, kìm, trống lễ; và trở thành một nhạc sĩ nồng cốt trong ban cổ nhạc của thầy.

Năm 1912, ông bắt đầu đi hát với Sáu Thìn và cô Phấn với bài Tứ đại oán Bùi Kiệm thi rớt.

Khoảng thời gian này, ông sáng tác được một bản ngắn mang tên Bá điểu, sau đổi lại Thu phong, gồm tám câu nhịp bốn. Sau nữa, bản nhạc này được soạn giả Trịnh Thiên Tư đặt thêm lời ca và có tên mới là Mừng khi gặp bạn.

Năm 1917, ông sáng tác thêm một khúc gồm 22 câu, theo một chủ đề của thầy Nhạc Khị đề xướng là "Chinh phụ vọng chinh phu" (chủ đề được rút ra từ bản Nam ai "Tô Huệ chức cẩm hồi văn") nhưng chưa kịp sửa chữa và trình thầy thì gặp nghịch cảnh đau lòng. Vợ ông đã ba năm mà vẫn chưa có dấu hiệu thai nghén, theo tục xưa, cha mẹ buộc ông phải trả vợ về nhà cha mẹ ruột. Khoảng một năm sau, trong tâm trạng nhớ thương vợ, bản nhạc trên được đem ra soạn lại. Nghe bạn đồng môn tên Ba Chột góp ý, ông bỏ bớt 2 câu trùng lắp, bài nhạc còn chẵn 20 câu nhịp đôi. Tết Trung thu năm Mậu Ngọ (năm 1918), ông cùng các bạn đến thăm thầy, luôn tiện trình bày bản nhạc chưa có tên trên. Nghe xong, thầy Nhạc Khị hết sức khen ngợi.

Đêm đó có nhà sư Nguyệt Chiếu cùng tham dự, thầy Nhạc Khị liền nhờ nhà sư đặt tên cho bản nhạc. Nhà sư nói:"... tuy nhạc và lời ca còn vài điểm bất nhất, nhưng cái chung vẫn diễn tả được tâm tư của nàng Tô Huệ . Vậy cứ theo tích này mà đặt tên cho bài là "Dạ cổ hoài lang" (Nghe tiếng trống đêm nhớ chồng). Kể từ đêm đó, bài ca này được loan truyền nhanh chóng.

Năm 1919, ông Lầu làm nhạc công trong gánh hát cải lương của Ba Xú (Bạc Liêu).

Từ 1918 đến năm 1974, ngoài bản "Dạ cổ hoài lang", mà sau này phát triển thành bản "vọng cổ", làm thay đổi một phần bộ mặt cải lương; ông Cao Văn Lầu còn sáng tác thêm 10 bản nữa, nhưng đa phần chỉ lưu hành ở Bạc Liêu.

Ông mất lúc 13 giờ ngày 13 tháng 8 năm 1976 tại Thành phố Hồ Chí Minh, thọ 84 tuổi.

* Ngày 11/2, đón Bằng vinh danh “Đờn ca tài tử” là Di sản văn hóa thế giới

. Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý điều chỉnh thời gian tổ chức Lễ đón Bằng công nhận Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào ngày 11/2/2014 thay cho ngày 22/2/2014.

* Tổ chức Lễ đón Bằng vinh danh "Đờn ca Tài tử Nam Bộ

 Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với UBND Tp Hồ Chí Minh và các địa phương có di sản được tôn vinh tổ chức buổi lễ tai Hội trưòng Thống Nhất, TpHCM.

Trước đó, ngày 5/12/2012, tại Hội nghị Ủy ban liên chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) họp tại thành phố Baku (Azerbaijan), loại hình nghệ thuật "Đờn ca tài tử Nam Bộ của Việt Nam" đã nhận được 100% số phiếu bầu bình chọn là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

* Đờn ca tài tử – Bản sắc văn hóa Nam bộ

Là một dòng nhạc dân tộc của Việt Nam đã hình thành và phát triển từ cuối thế kỉ 19, bắt nguồn từ nhạc lễ,Nhã nhạc cung đình Huế và văn học dân gian.  Đờn ca tài tử là loại hình nghệ thuật dân gian đặc trưng của vùng Nam Bộ. Đờn ca tài tử là nghệ thuật của đàn và ca, do những người bình dân, thanh niên nam nữ nông thôn Nam Bộ hát ca sau những giờ lao động. Đờn ca tài tử xuất hiện hơn 100 năm trước, là loại hình diễn tấu có ban nhạc gồm 4 loại là đàn kìm, đàn cò, đàn tranh và đàn bầu (gọi là tứ tuyệt), sau này, có cách tân bằng cách thay thế độc huyền cầm bằng cây guitar phím lõm. Những người tham gia đờn ca tài tử phần nhiều là bạn bè, chòm xóm với nhau. Họ tập trung lại để cùng chia sẻ thú vui tao nhã nên thường không câu nệ về trang phục.

Theo đó, Nghệ thuật đờn ca tài tử đã đáp ứng được các tiêu chí như: Được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua giáo dục chính thức và không chính thức tại khắp 21 tỉnh phía Nam; liên tục được tái tạo thông qua trao đổi văn hóa với các dân tộc khác nhau, thể hiện sự hoà hợp và tôn trọng lẫn nhau giữa các dân tộc...

-Chơi đờn ca tài tử Nam Bộ phải là nơi có phong cảnh hữu tình, gợi cảm, gần với thiên nhiên, các tài tử thích chơi giữa cảnh cầu tre lắc lẻo - gập ghềnh khó đi, cảnh trời trăng mây nước, rừng xanh nước biếc, đồng ruộng mênh mông hay dưới bóng mát tàng cây cổ thụ, lũy tre làng… Hay trên chiếc thuyền trôi xuôi êm ả theo dòng nước lồng lộng trăng rằm, nên thơ tĩnh mịch, tiếng lá dừa nước hai bên bờ rì rào dịu êm như tiếng nhạc, làm tăng vẻ hữu tình cho buổi đờn ca tài tử trên sông.

Ở nông thôn Cà Mau, từ già, trẻ, bé, lớn… đều biết đờn ca, đó là lẽ đương nhiên. Trên đường đi khai thác gỗ, đi cấy cày, nhổ mạ, gặt lúa, xổ vuông, đi biển, nhất là khi chèo xuồng một mình trên sông, hay chống xuồng ba lá thanh thoát giữa rừng rậm U Minh… Những bài vọng cổ nằm lòng sẽ được ngân lên, thậm chí có bài nội dung không dính dáng gì với hoàn cảnh thực tại cũng ca “chay” (không có đệm đờn), lời ca phóng khoáng có sức truyền cảm lạ lùng. Không ai nghe thì ca “mình ên” nghe cho “đã”. Vì “nghệ sĩ” trước tiên là người thưởng thức sản phẩm của chính mình. 

Đờn ca trong những phút giải lao

- Giáo sư Trần Văn Khê nhận xét: “... Chân phương hoa lá trong bài Vọng cổ đã được áp dụng một cách thần tình. Hoa chẳng những đẹp mà còn thơm. Lá chẳng những xanh mà còn tươi. Thành ra bản Vọng cổ có cái tươi mát, cái đẹp đẽ, có cái phong phú, cái dồi dào mà sức sống, sức đóng góp của tất cả những người nghệ sĩ, từ đứa con của bác Sáu Lầu sáng tạo, nuôi dưỡng cho nó lớn lên mạnh mẽ, nó đẹp đẽ...”.  

   Chơi Đờn ca Tài tử nói chung và ca tài tử trên sông nước nói riêng có sức hấp dẫn, làm say mê lòng người, ai biết qua rồi khó lòng bỏ được. Vì Đờn ca Tài tử là bản sắc văn hóa Nam Bộ, văn hóa Việt Nam.

-Theo số liệu thống kê của Bộ VH-TT-DL trình tổ chức UNESCO năm 2011, cả nước có 2.019 Câu lạc bộ Đờn ca Tài tử với 22.643 thành viên đang hoạt động, trong đó thành viên nhỏ nhất 8 tuổi, lớn nhất khoảng 100 tuổi.

Ngay sau khi đón nhận Bằng của UNESCO vinh danh nghệ thuật Đờn ca tài tử là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, các Tài tử đờn, Tài tử ca của 21 tỉnh thành phố Nam Bộ sẽ hội tụ tại Bạc Liêu trong Festival Đờn ca tài tử lần đầu tiên diễn ra vào tháng 4 tới. Đây là một trong những hoạt động góp phần bảo tồn, tôn vinh, quảng bá và phát huy giá trị di sản đáng quý này trong đời sống.

Festival là hoạt động nhằm tôn vinh và quảng bá nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ - một loại hình nghệ thuật độc đáo của dân tộc Việt Nam nói chung và người dân Nam bộ nói riêng. Thông qua đó nhằm bảo tồn và phát triển nghệ thuật Đờn ca tài tử và phong trào Đờn ca tài tử Nam bộ trong đời sống hiện đại, góp phần giữ gìn, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc; tăng cường quảng bá về đất nước và con người Nam bộ; tạo cơ hội để xúc tiến đầu tư về thương mại, du lịch, góp phần phát triển kinh tế, xã hội của Nam bộ và tỉnh Bạc Liêu.  

* Festival Đờn ca tài tử quốc gia lần thứ nhất – Bạc Liêu 2014 sẽ diễn ra từ ngày 20/4 đến 25/4 

Festival Đờn ca tài tử quốc gia lần thứ nhất – Bạc Liêu 2014 gồm 21 hoạt động chính: Hội chợ Thương mại – Du lịch; Lễ hội ẩm thực Nam bộ; chương trình nghệ thuật tôn vinh soạn giả Trọng Nguyễn, Yên Lang; trình diễn xe cổ; khai mạc triển lãm tranh, ảnh nghệ thuật; tổ chức không gian Đờn ca tài tử - Nam Bộ; triển lãm nhạc cụ dân tộc; khánh thành dự án mở rộng khu lưu niệm nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ và Nhạc sĩ Cao Văn Lầu và chương trình khai mạc Festival…

Festival sẽ được diễn ra từ ngày 20/4 đến ngày 25/4 tại TP Bạc Liêu. Thành phần tham gia Festival gồm 21 tỉnh, thành phố Đông, Tây Nam bộ và tỉnh Ninh Bình kết nghĩa./.

… Đến NASA : 

Cơ Quan Hàng không và Không gian Quốc gia – NASA ( National Aeronautics and Space Administration) là cơ quan của chính phủ Liên bang Hoa Kỳ, thành lập vào năm 1958, có trách nhiệm thực thi chương trình thám hiểm không gian và nghiên cứu ngành hàng không. Cơ quan cũng có nhiệm vụ nghiên cứu dài hạn những hệ thống hàng không quân sự cũng như dân sự.

* Hai Tiến sĩ người Bạc Liêu làm việc và nổi tiếng tại NASA 

. Tiến sĩ Trịnh Hữu Phước chính thức về làm cho NASA năm 1987, chuyên về phát triển động cơ hỏa tiễn “LOX-methan” – sử dụng nhiên liệu oxygen và methan lỏng – cho phi thuyền bay vào mặt trăng.

 -Ông đã đựoc nhận Huy chương cho những đóng góp xuất sắc, lâu dài của ông cho Kỹ thuật Hỏa tiễn và những ứng dụng kỹ thuật mới cho phi thuyền Mặt Trăng và Hỏa Tinh, tháng 5 năm 2010.

Như một sự sắp đặt của số phận, người bạn học ngày nào giúp anh đến Mỹ đã trở thành người bạn đời sau đó của ông. Ðiều đặc biệt, cả 2 người, anh Phước và chị Võ Thị Diệp, tên vợ anh, đều ở trong nhóm kỹ sư của trung tâm phi hành không gian Marshall thuộc NASA ở Huntsville, Alabama.   

-Từ lần thám hiểm mặt trăng lần cuối của Hoa Kỳ vào năm 1972, cho đến nay, Cơ quan Không gian Hoa Kỳ NASA mới lại bắt đầu nghiên cứu những cải tiến kỹ thuật về dụng cụ khoa học cho cuộc thám hiểm cũng như chế tạo phi thuyền một cách hoàn hảo thêm. Nhằm mục đích đến mặt trăng trong thời gian tới để khảo sát địa chất và những dữ kiện thiên nhiên như đo nhiệt độ lòng đất, độ động đất, độ từ trường… NASA chọn đề án chế tạo phi thuyền người máy Robotic Lunar Lander (RLL) để dùng cho cuộc thám hiểm này.

Trong đề án này, Tiến Sĩ Phước, trưởng nhóm chuyên viên kỹ thuật nghiên cứu và chế tạo động cơ hỏa tiễn, chịu trách nhiệm đề án hai loại hỏa tiễn cho phi thuyền RLL. Trong đó, một loại dùng nhiên liệu lỏng điều khiển phi thuyền trong lúc bay và đáp xuống mặt trăng, một loại dùng nhiên liệu đặc để tạo ra phản lực làm giảm tốc độ của phi thuyền trước khi đáp.  

-Hiện nay Nữ Tiến sĩ Diệp là trưởng nhóm trong vấn đề nghiên cứu vật liệu nhẹ và bền để thay thế cho phần kim loại dùng trong các động cơ máy móc để có thể giảm bớt đi rất nhiều trọng lượng trong chương trình trở lại Mặt Trăng, đi lên Hỏa Tinh và nhiều hành tinh khác trong không gian. Thêm vào đó, cô là khoa học trưởng trong phần dùng vật liệu cách ly nhiệt cho phần hỏa tiễn của phi thuyền con thoi và Hỏa Tiễn ARES-I sẽ thay thế cho phi thuyền con thoi vào khoảng năm 2012.   

-Bằng khen thưởng kèm theo tiền thưởng của khoa học và kỹ thuật về phần nghiên cứu tìm ra chất liệu mới chống tia cực tím dùng trong nước sơn hoặc lớp phủ bên ngoài của những con tàu vũ trụ. Cùng với bằng thưởng trên, cô còn có nhiều bằng khen cùng nhóm (group Achievement Award) trong những chương trình như: Hỏa tiễn dùng nhiên liệu đặc (Solid Rocket Booster program), Tổng hợp chất đạm trên không gian (Protein Crystal Growth Furance)…..

Từ Bạc Liêu, với Đờn ca Tài tử Nam Bộ hãnh diện đựoc UNESCO công nhận là Di sản Văn hoá Phi vật thể Nhân loại …hãnh diện với đôi vợ chồng Tiến sĩ Trịnh Hữu Phứoc – Diệp Trịnh (cả hai nguyên quán tại Bạc Liêu) công tác tại NASA. Thế là từ Bạc Liêu - Việt Nam …sự nổi danh… bay sang tận NASA - Hoa K ỳ!  

TÓM TẮT

Âm nhạc dân tộc Việt của cà ba miền Bắc, Trung và Nam đều hãnh diện đựoc UNESCO công nhận là Di sản Văn hoá Phi vật thể của Nhân loại:

-Điệu CA TRÙ tại Miền Bắc

      Lối hát thơ, thính phòng, cung đình

      Điệu CA TRÙ miền Bắc

      Ca phối hợp ngón tay, khổ phách

      Di sản Nhân loại!

-Điệu QUAN HỌ Bắc Ninh

      Lối hát đối đáp Liền anh - chị

      Điệu QUAN HỌ ở Bắc Ninh

      Lời ca hay, trữ tình, giao duyên

      Di sản Nhân loại!

      (Cả hai Di sản này đựoc công nhận cùng vào tháng 9-2009)

-NHÃ NHẠC Cung đình Triều Nguyễn tại Huế

      Nhạc Huế xưa bác học, tao nhã

      Ở Cung đình, dịp tế lễ

      NHÃ NHẠC Cung đình của Triều Nguyễn

      Di sản Nhân loại! ( tháng 11-2003)

-ĐỜN CA TÀI TỬ Nam Bộ

      Từ Văn học dân gian, Nhã nhạc (cung đình Huế)

      21 tỉnh thành Đông, Tây

      Có ĐỜN CA TÀI TỬ Nam Bộ

      Di sản Nhân loại! (tháng 12-2013, đón Bằng vinh danh 11-02-2014)

      (Lời mới bài hát “London Bridge”)

Bài hát Tình Ca của Phạm Duy viết: “…Đất nước tôi! Dẫy Trưòng Sơn ẩn bóng hoàng hôn. Đất miền Tây chờ sức ngưòi vưon, đất ơi! Đất nứoc tôi! Núi rừng cao miền Bắc lửa thiêng. Lúa miền Nam chờ gió mùa lên, lúa ơi! …”

-Chúng ta hãnh diện vì Âm nhạc Dân tộc cả ba miền Bắc, Trung và Nam trải dài trên mảnh đất hình chữ S thân yêu -đều đã đựoc vinh danh là Di sản Thế giới; hãnh diện tưong tự như khi Vịnh Hạ Long của Đất Việt đựoc vinh danh là một trong 7 Tân Kỳ quan Thiên nhiên của Thế giới vào ngày 11-11-2011! Thật là vẻ vang thay cho con Rồng cháu Tiên!

 
(Tham khảo: Tài liệu trong Internet)

. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SàiGòn ngày 22.02.2014.