Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới





  NHÀ SOẠN NHẠC BA LAN


KAROL SZYMANOWSKI 

                   (1882-1937)




Nhà soạn nhạc Ba Lan, nghệ sĩ piano, giáo viên và nhà phê bình âm nhạc Karol Szymanowski và Frederic Chopin được coi là những nhà soạn nhạc vĩ đại của đất nước Ba Lan.

Karol Szymanowski sinh ngày 6 tháng 10 năm 1882 tại Tymoszówka, Ukraine trong một gia đình tầng lớp quý tộc có truyền thống âm nhạc. Cha ông là người Ba Lan chơi đàn piano và cello, còn mẹ ông lại mang dòng máu Thụy Điển. Karol học nhạc dưới sự hướng dẫn của cha mình, và năm 1892 là giáo viên âm nhạc địa phương Gustav Neuhaus, Cả cha và mẹ ông đều hướng các con theo đuổi con đường nghệ thuật. Chị gái Stanislawa của ông là một ca sĩ còn anh trai Feliks là một nghệ sĩ piano. Karol học nhạc trong ngôi trường của người hàng xóm Gustav Neuhaus. Năm lên 9 tuổi, Szymanowski lên Warsaw để tiếp tục học nhạc. Cậu học đối vị và sáng tác với nhà soạn nhạc Zygmunt Noskowski và học hòa âm với Kawirski. Để thúc đẩy âm nhạc đương đại của Ba Lan lúc bấy giờ, ông cùng các nghệ sĩ nổi tiếng khác như Pawel Kochanski, Artur Rubinstein, Grzegorz Fitelberg... lập nên nhóm “Ba Lan Mới” ở Warsawa. 1905 ông sang Đức tìm hiểu âm nhạc của hai nhà soạn nhạc lớn của Đức là Richard Strauss và Richard Wagner. Bản giao hưởng số 1 (1907) của ông chịu ảnh hưởng của hai nhà soạn nhạc này. Ông chu du qua nhiều nước như Ý, Ukraina cũng như Ba Lan và đến Viên năm 1912. Ở Viên, Szymanowski tiếp xúc với âm nhạc của Debussy, Ravel, Stravinsky. Tháng 3 năm1914 ông đi Italia, Nam Phi, Pháp và dừng chân tại Luân Đôn, nước Anh. Cách mạng Tháng Mười nổ ra tại Nga, năm 1919 gia đình ông chuyển đến định cư tại Ba Lan, sở dĩ Szymanowski quyết định ở tại Ba Lan trong khi các bạn mình là Kochanski và Rubinstein đã di cư sang Mỹ bởi ông muốn có điều kiện tìm hiểu sâu hơn nữa văn hóa cũng như âm nhạc Ba Lan quê hương mình. Danh tiếng của ông lúc này giúp ông nhận được lời mời làm giám đốc nhạc viện Warsawa. Cải cách hoàn toàn phương pháp dạy học lúc bấy giờ với mong muốn tạo ra những thế hệ nghệ nghệ sĩ tài năng mới cho Ba Lan không thực hiện được nên năm 1932 ông quyết định từ chức và kiếm sống bằng sáng tác và biểu diễn các tác phẩm của mình. Những năm tháng cuối đời của Szymanowski trải qua trong sự dày vò của bệnh lao, ông mất ngày 29 tháng 3 năm 1937 tại Lausanne, Thụy Sĩ.

 
     CUỘC ĐỜI VÀ PHONG CÁCH SÁNG TÁC        
 

Gia đình Szymanowski sống tại Naddnieprzańskiej Ukraine từ thế kỷ thứ mười tám. Làng Tymoszowka thừa hưởng từ ông nội của ông Felix Szyma Từ khi còn nhỏ ông đã được tiếp xúc với những tác phẩm kinh điển của văn hóa phương Tây: các nhạc phẩm của Bach , Mozart và Chopin . Thành phố Tymoszówka , nơi ông lớn lên, nằm ở rìa phía đông của Ba Lan trước khi phân vùng. Đây là vùng giao thoa giữa các văn hóa của các dân tộc Ba Lan , Nga , Do Thái, Armenia , Cossacks , Tartar , Đức Trong những năm 1906-1912, Szymanowski đi du lịch thường xuyên, chủ yếu là tới Leipzig , Berlin và Vienna. Hai yếu tố này giúp hình thành nhạc cảm của nhà soạn nhạc.

Phong cách sáng tác của Karol Szymanowski thay đổi theo thời gian từ chỗ chịu ảnh hưởng của Đức: Richard Strauuss và Richard Wagner ở giao hưởng số 1. Szymanowski sống 1910-1914 tại Vienna, nơi ông theo trường phái ấn tượng, chịu ảnh hưởng của Stravinsky Tác động to lớn đến nhà soạn nhạc là chuyến đi đến Italia , đến Sicily và Bắc Phi. Đây là thời gian xác định định hướng cho những năm 1920-1937. Trong thời gian này, Szymanowski chuyển sang văn hóa dân gian , đặc biệt là Tatra. Sau chiến tranh, Ba Lan giành lại độc lập, Szymanowski như một người yêu nước vĩ đại, đã nhận ra giá trị lớn của nghệ thuật. Tác phẩm của ông bao gồm các công trình Hậu ấn tượng (Spätimpressionismus) piano, violin và piano concerto, nhạc thính phòng, bốn bản giao hưởng, các bài hát, nhạc kịch, ballet, và các tác phẩm hợp xướng Litania.

Những tác phẩm nổi tiếng của Szymanowski là bản giao hưởng số 2 giọng Si giáng trưởng gồm 3 chương. “Chương 1 với quy mô lớn, chương 2 là chủ đề với 9 biến tấu tiết tấu chậm và kết thúc bằng chương 3 viết theo thể fugue”. Đây cũng là tác phẩm cho thấy một Szymanowski định hình về phong cách sáng tác sau này với âm nhạc mang nhiều mà sắc âm nhạc dân gian Ba Lan với phần hòa âm đầy cá tính. Bản giao hưởng này được biểu diễn lần đầu ngày 7 tháng 4 năm 1911 dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Grzegorz Fitelberg, nhận được sự khen ngợi từ phía công chúng yêu nhạc cũng như giới phê bình cả trong và ngoài nước.

Ballet Harnasie dựa trên huyền thoại cũng như âm nhạc dân gian vùng núi Tatra, thành công vang dội tại Prague năm 1935, là tác phẩm chuẩn mực của nền ballet Ba Lan. Stabat Mater” là hợp xướng hoành tráng đậm chất tôn giáo, viết trong giai đoạn 1925-1926 cho soprano, alto, baritone, dàn hợp xướng và dàn nhạc gồm 6 phần viết theo yêu cầu của quận chúa Edmond vùng Polignac và sau này là nhà tư bản Bronisław Krystall. Tác phẩm nổi bật với màu sắc âm nhạc Ba Lan, đặc biệt là vùng núi Tatra.

Giống như Chopin, Szymanowski viết 20 mazurka được nhiều nghệ sĩ piano tên tuổi của Ba Lan biểu diễn và thu âm như Arthur Rubinstein, Piotr Anderszewski…



Cập nhật theo nguyên bản của tác gỉa chuyển từ SàiGòn ngày 20.12.2013 .