Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới





GIỌNG NỮ CAO


JOAN SUTHERLAND

(1926-2010)                     




Giọng nữ cao người Úc Joan Sutherland  đã  đóng góp cho sự phục hưng của lối hát đẹp (bel canto) từ cuối những năm 1950 cho đến những năm 1980. Joan Sutherland sinh ngày 7 tháng 11 năm 1926  ở  Point Piper Sydney , Úc.    

Cha Sutherland là thuỷ thủ viễn dương, còn mẹ Sutherland - bà Muriel Alston Sutherland - là một phụ nữ dịu hiền và rất yêu thích ca hát, bà có chất giọng mezzo đẹp tự nhiên. Cô bé Joan nghe  mẹ hát aria bel canto và cùng hát theo. Mẹ  phát hiện ra giọng hát bẩm sinh của cô con gái cưng  và truyền lại cho con những kỹ thuật căn bản của ca hát như cách lấy hơi, cách phát triển âm khu tự nhiên… Qua đó mẹ đã nhen lên ngọn lửa tình yêu âm nhạc trong trái tim nhỏ bé của cô con gái. Cha Sutherland đột ngột qua đời, mẹ cô đành chuyển hai chị em về quê ngoại ở Woollahra. Sutherland đựoc gửi vào học tại trường nữ sinh của nhà thờ St Catherine tại Waverley.  Sau khi tốt nghiệp trung hoc, Sutherland vào học tại trường đào tạo thư ký. Học xong, cô làm việc văn phòng tại trường đại học địa phương.  Trong  cuộc thi hát nghiệp dư cô giành giải nhất với phần thưởng là suất học bổng của nhạc viện Sydney. Tại đây, dưới sự hướng dẫn của hai giảng viên thanh nhạc John và Aida Dickens, Sutherland chính thức được đào tạo một cách bài bản về thanh nhạc. Giọng hát vang to khác thường của Sutherland luôn nổi trội hơn so với cách thành viên khác, cô được mọi người khuyến khích phát triển sự nghiệp solo. Năm 1947, Sutherland được mời tham gia hát chính trong vở Dido của Purcell và sau đó là một số buổi hoà nhạc thính phòng nhỏ. Năm 1951, Sutherland lại nhận được xuất diễn chính trong vở Judith của Eugene Goossens. Ngay trong năm  1947,  Sutherland mạnh dạn tham gia cuộc thi thanh nhạc nổi tiếng nhất của Australia, Sun Aria Competition  và nhận được phần thưởng là học bổng hai năm tại trường Âm nhạc hoàng gia Royal Covent Garden, London, Anh.  Sutherland học tập dưới sự hướng dẫn của Clive Carey, ông muốn phát triển giọng hát mezzo của Sutherland thành một soprano kịch tính chuyên thể hiện Wagner.  Sutherland được học nhiều hơn về diễn xuất, và tham gia một số vai phụ tại Royal Covent Garden (RCG). Những vai diễn đầu tiên trên sân khấu opera chuyên nghiệp của Sutherland chỉ là những vai rất nhỏ như Tì nữ thứ nhất của Nữ hoàng đêm tối (Die Zauberflöte - Mozart) , Nữ tư tế tối cao (Aida - Verdi), Colottilde (Norma - Bellini). Cô cũng bắt đầu thử sức ở một số vai kịch tính nhẹ như Helmwige trong Die Walküre  của  Wagner. Thời gian học tập và làm việc taị RCG, Sutherland gặp lại pianist Richard Bonynge - người từng nhiều lần đệm đàn cho cô trong các buổi hoà nhạc trước đây tại quê hương Năm 1954, Joan Sutherland kết hôn với Richard Bonynge.  Với kiến thức sâu sắc về thanh nhạc, Richard quả quyết giọng hát của Sutherland là giọng nữ cao mầu sắc (coloratura) chứ không phải là kịch tính (dramatic). Ông đã khuyên bảo Sutherland chuyển sang nghiên cứu, luyện tập những vai coloratura trong opera bel canto và opera thời kì baroque (đặc biệt là những tác phẩm của Handel). Sutherland dần mở rộng âm vực và kỹ thuật hát. cùng với những kỹ xảo phức tạp của opera belcanto. Sutherland đã bắt đầu biểu diễn một số vai màu sắc tại Royal Covent Garden như Emilia di Liverpool  (Donizetti), Alcina (Handel). Ngày 17 tháng 2 năm 1959, dưới đũa chỉ huy của nhạc trưởng Tulio Sarafin, cùng với bàn tay của đạo diễn nổi tiếng Franco Zeffirelli, Giọng nữ cao màu sắc Joan Sutherland với kỹ thuật hoàn hảo và âm sắc đẹp lạ kỳ  đã cuốn hút toàn bộ khán giả trong nhà hát RCG danh tiếng RCG bằng vai diễn huyền thoại Lucia. Với Lucia, Sutherland được đón chào ở khắp các nhà hát danh tiếng trên thế giới, từ Paris, đến La Scala hay Metropolitan. Sutherland cộng tác với nhiều nhạc trưởng nổi danh như Otto Klemperer, John Barbirolli, Vittorio Gui, Erich Kleiber, John Pritchard, Raymond Leppard, Nello Santi, Antonino Votto và rất nhiều ngôi sao opera như:Franco Corelli, Giulietta Simonato, Nicolai Ghiaurov, Fiorenza Cossotto… Giọng nữ cao mầu sắc (coloratura soprano)  của Joan Sutherland trong giới biểu diễn opera được khẳng định. Từ năm 1963, Joan Sutherland chỉ thu âm và biểu diễn dưới đũa chỉ huy của chồng - nhạc trưởng Richard Bonynge. Richard đã xây dựng danh mục biểu diễn cho vợ chủ yếu tập trung vào những vai coloratura đặc biệt là opera baroque và opera belcanto như Elvira (I Puritani - Bellini), Norma (Belini), Amina (La Sonnambula - Bellini), Beatrica di Tenda (Bellini), Violetta (La Traviata - Verdi), Lucia (Lucia di Lammermoor), Cleopatra (Julius Cesare -Handel), Alcina(Handel),  Euridice  (Haydn)…  Năm 1990, Joan Sutherland quyết dịnh từ giã sân khấu opera bằng một buổi biểu diễn đặc biệt tại Royal Covent Garden – nhà hát gắn liền với tên tuổi và sự nghiệp của Sutherland. Bà cùng với Marilyn Horne và Luciano Pavarotti xuất hiện trong vai trò những khách mời đặc biệt biểu diễn ở màn 2 vở operatta Die Fledermaus - J. Strauss.  

Trong suốt sự nghiệp của mình, Sutherland đươc trao tặng nhiều giải thưởng, danh hiệu cao quí. Rời sân khấu, Sutherland là thành viên thường trực của hội đồng giám khảo của cuộc thi thanh nhạc danh tiếng: “BBC Cardiff Singer of the World”. Sutherland cùng với Marilyn Horne giảng dạy các khoá học Master class tại nhiều nhạc viện và trường nghệ thuật nổi tiếng trên khắp thế giới. Bà  mất ngày 10 tháng 10 năm 2010  ở Geneve Thụy Sĩ. 

 

 GIỌNG HÁT VÀ CON NGƯỜI  NGHỆ SĨ SUTHERLAND        

   

Năm 1960, Sutherland cộng tác với Decca thu âm đĩa nhạc “The art of Prima Donna”, album với những trích đoạn nổi tiếng viết cho giọng nữ cao màu sắc. Trung thành với phong cách truyền thống, Sutherland đã gợi lại thời kỳ hoàng kim của những prima donna Grisi, Malbiran nổi tiếng từ thế kỉ 19. Album được coi như một chuẩn mực đối với những giọng nữ cao màu sắc thế hệ sau. Nhà hát La Fenice Italia từng xưng tụng Maria Callas là La Divina. Vai diễn debut trên đất Italia  năm 1960 của Sutherland đã thực sự gây ấn tượng mạnh nhà hát La Fenice.  La Fenice thể hiện sự ngưỡng mộ với kỹ thuật hoàn hảo cũng như âm sắc đẹp tự nhiên của Sutherland biệt hiệu La Stupenda (tuyệt diệu). Với tài năng thiên phú, nhạc cảm xuất sắc cũng như những hiểu biết sâu sắc về nhân vật,  Sutherland có giọng hát dày, khoẻ, vang lớn được đón chào ở khắp các nhà hát danh tiếng trên thế giới. Sutherland luôn cư xử đúng mực và tôn trọng bạn diễn,  chỉ bảo nhiều giọng ca trẻ xuất sắc mà sau đó không ít người trở thành những ca sĩ opera nổi tiếng như Luciano Pavarotti, Jerry Hadley... Pavarotti kể: “Tôi vẫn còn nhớ rõ ràng những ngày đầu sự nghiệp của tôi, bà (Sutherland) đã mời tôi đến Australia cùng cộng tác. Tôi đã học được rất nhiều điều từ người phụ nữ đặc biệt, người ca sĩ tài năng này về giọng hát cũng như về kỹ năng sân khấu Thập niên 70, trên thế giới xuất hiện một ngôi sao opera mới – coloratura soprano người Mỹ kém Sutherland 3 tuổi Beverly Sills. Sự cạnh tranh giữa những người hâm mộ hai soprano tài năng này xảy ra tương tự như giữa Callas với Tebaldi ngày nào. Tuy nhiên cả Sills và Sutherland vẫn luôn cư xử lịch sự, thân thiện và có những nhận xét tốt đẹp về nhau. Cả hai người đều khẳng định mỗi người có một thế mạnh, sở trường riêng. 



Cập nhật theo nguyên bản của tác gỉa chuyển từ SàiGòn ngày 29.11.2013 .