Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới






RICHARD WAGNER

       (1813-1883)





Nhà soạn nhạc kiêm nhạc trưởng, đạo diễn kịch và nhà lý luận âm nhạc người Đức Richard Wagner sinh ngày 22 tháng 5 năm 1813 ở  khu buôn bán “Zum roten und weißen Löwen”  ở thành phố hội chợ Leipzig. Richard là con thứ chín trong gia đình, bố là   Carl Friedrich Wagner (1770–1813) và mẹ tên thời con gái là Johanna Rosine Pätz (1778–1848).  Khi  Richard Wagner mới 6 tháng tuổi thì  cha ông qua đời   Ngày 28. tháng 8 năm 1814 , mẹ ông lấy nhà thơ, kiêm diễn viên  Ludwig Geyer (1778–1821).  Khi bố dượng mất năm 1821 ở Dresden,  cậu bé Richard được bà con phía bố dượng nuôi đến năm 1827.  1822-1827, Richard học Trường  Kreuzschule ở thành phố văn hóa  Dresden. 1828-1830, Richard học Trường Nikolaischule , rồi Trường Thomasschule  ở thành phố Leipzig.  Richard sống trong cảnh mồ côi cha nên ngỗ ngược, khó bảo, bị bạn cùng học gọi  là “der Kosak” (dân  Cô-dắc).  Trong thời gian 1828-1830, Richard coi người người bác  Adolph Wagner như một thần tượng.Ông là nhà ngôn ngữ có quan hệ thư từ với đại văn hào Goethe và là dịch giả,   dịch các kịch của Sophokle.  Richard  đọc sách trong thư viện của người bác các tác phẩm của Shakespeare  và các nhà văn lãng mạn, trong số đó có  E. T. A. Hoffmann.  Richard  viết vở kich 5 hồi Leubald theo phong cách Shakespeares khi đang còn là học sinh.

Richard Wagner học nhạc ở Đại học Leipzig. Cuộc đời Richard Wagner đầy sôi động với những thăng trầm.  Ông là người tiên phong dùng  kỹ thuật chất nửa cung  (chromatism), cấu trúc đối âm (contrapuntal).  Điều đó đã tạo ảnh hưởng sâu rộng đến sự phát triển của nền âm nhạc  châu Âu.Richard Wagner là một trong những nghệ sĩ tiêu biểu của âm nhạc lãng mạn thế kỷ XIX ở châu Âu.  Vấn đề đánh giá tài năng của Wagner tới nay vẫn đang được bàn cãi sôi nổi: hoặc ca ngợi hết lời hoặc là phủ nhận tất cả những gì ông sáng tác.

  NGƯỢC XUÔI

 Rossini chơi đàn piano với bản tổng phổ vở Tannhãuser của Richard Wagner.  Ông nghe không chút hứng thú.  Một học sinh của ông nói:

-    Thưa thầy, bản tổng phổ để ngược ạ.

Rossini đáp:

-   Khi trước tôi để xuôi, nhưng nghe cũng không lọt tai.

  MỘT NHẠC SĨ TÀI BA

Khác với nhạc sĩ Rossini và nhà phê bình Hansblick -  những người không thíoch âm nhạc của Wagner.  Roland hết lời ca ngợi Wagner.  Ông nói:

-    Đó là một nhạc sĩ tài ba, có năng khiếu tuyệt vời về thi ca với sức sáng tạo mãnh liệt.  Tâm hồn của ông tràn đầy nhiệt tình của vũ trụ.

   

    WAGNER CÓ GÌ KHÔNG ỔN !?  

Đề tài những vở nhạc kịch của Wagner không liên quan tới thời sự.  Chúng nảy sinh từ kho tàng văn học dân gian Đức, ví dụ từ câu chuyện cổ tích về người thủy thủ như trong vở ” Người Hà Lan phiêu bạt” (Der fliegende Hollander) năm 1852,  hay từ những truyền thuyết Đức như các vở nhạc kịch cùng tên “Tannhãuser”năm 1845,  “Lohengrin”năm 1850,  “Chiếc vòng Nibelungen”năm 1874, “Walkũre”năm 1869,  “Hoàng hôn của các thần linh”năm 1876, .v.v…

Âm nhạc của Wagner huyền bí như chính các câu chuyện cổ tích và truyền thuyết. “Wagner là một nhà Lãng mạn , vì âm nhạc của ông tất cả đều hướng về tự nhiên và tình yêu.” Vaughan Williams thì diễn tả rằng, tác phẩm Wagner mang lại “một cảm giác về sự cảm thông, cũng như khi gặp một người bạn cũ”, Puccini thậm chí còn thừa nhận: “… chúng ta chỉ như tiếng mandolin phụ họa, tô vẽ thêm xung quanh Wagner.” Ngay từ thời kỳ sơ khai của điện ảnh, thì những sáng tác nhạc cho phim đều chịu ảnh hưởng trực tiếp mạnh mẽ từ Wagner, nên  nhiều người thấy nhạc Wagner gần với nhạc phim

Lý do nào đó khiến Wagner trở thành một kẻ bị ghét bỏ, gây ác cảm? Nguyên nhân chính chủ yếu do “thói Đức”: cuồng nhiệt, vượt rào tình cảm đến tình yêu, vợ chồng với Những mối quan hệ giông bão: Wagner sáng tác chương đầu đặc biệt gợi tình của vở opera “Die Walküre” khi đang mê đắm Mathilde – vợ  Otto Wesendonck (1815-1896)- người bảo trợ Wagner.   Nhạc trưởng Hans von Bülow là một trong những cộng sự thân thiết nhất của Wagner,  chồng hợp pháp của Cosima. Wagner và Cosima đã trở thành một cặp tình nhân và thành vợ chồng

Otto Wesendonck đã hết sức tức giận khi biết hành động ngông cuồng và phô trương của Wagner. Sự căng thẳng ở Đồi Xanh đã trở nên không thể chịu đựng nổi khi Wagner ngày càng công khai tình cảm dành cho Mathilde, dẫn đến sự tan vỡ mối quan hệ giữa hai gia đình. Gia đình Wesendonck cuối cùng đã bán căn biệt thự ở ngoại ô Zürich và ngôi nhà thôn dã gần đó trên Đồi Xanh vào năm 1871 rồi chuyển đến nước Đức. Trong lịch sử opera, các nhà văn viết lời, các nhạc sĩ viết nhạc, rất ít khi nhạc sĩ viết lời. Richard Wagner là nhạc sĩ sáng lập ra trường phái mới trong lịch sử opera với từ Gesamtkunstwerk (nghĩa là “toàn bộ tác phẩm nghệ thuật”) với  sự nhất quán giữa kịch bản, nhạc, diễn suất  trên sân khấu để làm tăng giá trị của nội dung kịch. Wagner tin rằng ngôn từ và âm nhạc luôn cần phải được viết bởi một đầu óc độc lập, đó là lý do vì sao ông luôn cố gắng tự viết lời cho opera của mình.

Hằng năm, kể từ năm 1876, tại Bayreuth diễn ra một festival âm nhạc dành riêng cho các vở opera của Wagner. Wagner chính là người khởi xướng và thúc đẩy ý tưởng tổ chức festival này. Các buổi biểu diễn diễn ra trong một nhà hát - Bayreuth Festspielhaus. Festival trở thành điểm hành hương của những người hâm mộ Wagner.  

         LUDWIG II -  VUA TRUYỆN CỔ TÍCH  

Ludwig II (Louis II)  sinh ngày 25 tháng 8 năm 1845 tại lâu đài Nymphenburg ở München, là con cả của vua  Maximilian và hoàng hậu Marie. Khi rửa tội ông được đặt tên là Otto Friedrich Wilhelm Ludwig. Năm 1861 Ludwig được xem lần đầu tiên vở nhạc kịch Tannhäuser und Lohengrin của Richard Wagner. Từ đó ông bắt đầu yêu thích nhạc kịch của Wagner và cái thế giới huyền thoại  của truyền thuyết và cổ tích  Đức. Cha ông Maximilian băng hà vào ngày mười tháng ba năm 1864, cùng ngày thái tử Ludwig  18 tuổi cao 1,93 m được tuyên bố làm vua. Ngay từ ban đầu Ludwig II bỏ công sức để hỗ trợ văn hóa, đặc biệt là nhà soạn nhạc Richard Wagner, người mà ông lần đầu tiên đích thân gặp vào ngày 4 tháng năm 1864. Giữa năm 1864 và 1865 ông đã cung cấp cho Wagner 170.000 Gulden (đồng tiền vàng).  Tháng 12 năm 1865 Ludwig II vấp  phải sự chống đối của chính phủ, người dân München cùng cả gia đình ông, đòi hỏi Wagner hãy rời khỏi Bayern. Tuy nhiên, nhạc kịch của Wagner Tristan und Isolde (10 tháng 6 năm 1865), Die Meistersinger von Nürnberg (21 tháng 6 năm 1868), Das Rheingold (22 tháng 9 năm 1869) và Die Walküre (26 tháng 6 năm 1870) vẫn khai mạc tại Kịch viện quốc gia München. Từ năm 1872 Ludwig II  xem các vở nhạc kịch của Wagner chỉ với Wagner (2 người là vua và nhạc sĩ) trong nhà . Là vua, nhưng  Ludwig II thực hiện những công việc chính quyền bằng những sứ giả của mình. Ông  để thì giờ cho những tư tưởng lãng mạn tại những lâu đài của mình. Ludwig thường vắng mặt tại München (thủ phủ Bavaria) nhưng vẫn điều hành công việc nước cho tới khi mất rất có lương tâm. Vào những năm cuối cùng nhà vua tránh né xuất hiện trước công chúng. Ngày 8 tháng 6 năm 1886 với sự sắp đặt của chính quyền , một bản chứng nhận của 3 vị bác sĩ  (không có khám xét tình trạng sức khỏe con bệnh), Ludwig bị đánh giá là "tâm thần rối loạn" cũng như "căn bệnh bất trị". Ngày 9 tháng 6 năm 1886 Ludwig bị chính quyền tước quyền.  Ludwig Luitpold với tư cách nhiếp chính đã lên nắm quyền vào ngày hôm đó.  Một ủy ban khác đã tới bắt ông đi và nhốt tại lâu đài Berg nằm ở bờ hồ Starnberger See. Nhà vua tự trầm với viên y sĩ riêng, Bernhard von Gudden , ở hồ Starnberg.  Cái chết này được coi như kết thúc của "một sự điên rồ lãng mạn"

Ludwig II được tưởng nhớ trong lịch sử của Bayern là một người đam mê xây lâu đài, trong số đó phải kể tới lâu đài Neuschwanstein. Vì thế trong dân gian người ta gọi ông là Vua truyện cổ tích (Märchenkönig).

 
Cập nhật theo nguyên bản của tác gỉa chuyền từ SàiGòn ngày 18.10.2013 .