Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới





CLAUDE DEBUSSY

NHẠC SĨ TRƯỜNG PHÁI ẤN TƯỢNG PHÁP

  (1862-1918)





Nhạc sĩ Pháp Claude Debussy sinh ở St. Germain. Claude đến với âm nhạc là từ chuyến đi Riviera, ở đó cậu được học piano từ Giovanni Cerutti, một giáo viên người Ý. Được trao học bổng nhà nước, cậu vào học ở Nhạc viện Paris, ở đây, thầy giáo piano Marmontel đã nhanh chóng nhận ra tài năng âm nhạc đặc biệt của cậu. Ngoài giờ học, Claude làm gia sư piano và đệm đàn cho những những người nghiệp dư giàu có. Quá trình làm việc trong các gia đình giàu có đã thường xuyên đưa cậu đi xa. Chuyến đi Italy và Nga đã có một ảnh hưởng đặc biệt sâu sắc đến trí tuệ và cảm xúc của cậu. Năm 1880, ở tuổi 18, Debussy làm việc ba mùa hè (1880 - 1882) cho gia đình Nadia von Meck: chơi piano cho gia đình và dạy nhạc cho nhiều đứa con của bà cho Nadia von Meck, người bảo trợ nổi tiếng của Tchaikovsky, và đã cùng với bà đi vòng quanh châu Âu. Chuyến đi Nga đã quyết định đến sự phát triển tài năng nghệ thuật của Debussy qua việc tiếp xúc với âm nhạc của Mussorgsky

Claude Debussy là đại biểu xuất sắc của Trường phái Ấn tượng Pháp. Sau khi học xong ở Nhạc viện Paris, ông sang sống ở Italien, Nga. Năm 1884 ông được giải thưởng lớn Rome với bản cantát “L’Entfan prodigue” (Đứa trẻ lang bạt).

Debussy sáng tác ca khúc, dạ khúc (nocturne), nhạc cho ca vũ kịch (opera). Giống như hội họa Ấn tượng, nhạc của Debussy tinh tế và khó hiểu.

Những tác phẩm tiêu biểu của ông là vở ca vũ kịch “Pelléas et Mélisande”, Giao hưởng “Biển” (La Mer, 1903-1905), Khúc dạo đầu “Buổi chiều của thần điền dã” (Prélude à l après-midi d un faune, 1902), tổ khúc giao hưởng “Mùa xuân” (Printemps), bản cantat “L Enfant prodigue” (1884), những dạ khúc (nocturne) “Những đám mây”, “Những ngày hội”, “Những nàng tiên cá” v.v…

Claude Debussy là tên tuổi lớn trong nền âm nhạc châu Âu vào cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20. Ông đã để lại nhiều tác phẩm kinh điển cho âm nhạc Pháp thời kỳ này.

Kế thừa và phát huy âm nhạc dân gian Pháp và phương Đông

Debussy sống và sáng tác trong giai đoạn nước Pháp khó khăn, đình trệ về chính trị và văn nghệ, nhưng ông luôn tìm tòi, ông tìm những âm thanh mới, hình thức mới, những phương tiện biểu hiện mới. Ông dựa vào truyền thống của âm nhạc cổ điển Pháp, biết hút nhựa sống của âm nhạc dân gian Pháp, biết sử dụng những họa tiết đầy mầu sắc của âm nhạc phương Đông, vì vậy âm nhạc của ông mảnh dẻ huyền ảo, tinh tế, đầy mầu sắc. Về âm nhạc của Debussy, nhà văn có năng khiếu âm nhạc Romain Rolland nhận xét:

- Debussy đã làm cho âm nhạc Pháp nhớ đến bản chất thật sự của nó, đến lý tưởng đã bị lãng quên: tính chất rõ ràng , sự mộc mạc đáng yêu, tính chất tự nhiên, nét duyên dáng và sự uyển chuyển nhịp nhàng của nó.

Chủ nghĩa ấn tượng trong âm nhạc

Tính chất của Những đám mây, Những ngày hội, “Những nàng tiên cá” hoàn toàn khác nhau, nhưng nó tạo thành một liên khúc về thiên nhiên và cuộc sống con người (không khí hội hè).

Âm nhạc của Những đám mây là bản phác họa tinh tế mầu sắc mùa thu êm dịu thuộc chủ nghĩa ấn tượng.

Những ngày hội vẽ lên toàn cảnh tưng bừng với “ đèn hoa rực rỡ và đông người”. Âm thanh tràn đầy ánh sáng và mầu sắc.

Những nàng tiên cá thì thầm kín, huyền ảo, xúc động và hào hứng đầy thi vị.

Về liên khúc này, Debussy giải thích:

- Toàn bộ bao hàm ấn tượng và cảm giác ánh sáng. Đó là bầu trời với những đám mây xám mỏng đang chậm rãi và buồn bã trôi. Đó là những chuyển động theo nhịp của điệu nhảy trong không khí hội hè. Đó là nhịp điệu muôn màu muôn vẻ của biển dưới ánh trăng cùng tiếng cười, tiếng hát huyền bí của các nàng tiên cá.

ÂM NHẠC GỢI TẢ TINH TẾ

Prélude à l’après-midi d’une faune (Khúc dạo đầu Giấc nghỉ trưa của thần Điền dã, 1894). là tác phẩm điển hình cho phong cách âm nhạc gợi tả tinh tế của Debussy. Ông lấy cảm hứng từ bài thơ Prélude à l’après-midi d’une faune của nhà thơ Mallarmé để viết nên một tuyệt tác đầu tiên, Bài thơ của Mallarmé là hình ảnh về những người phụ nữ trong một buổi trưa mùa hè nóng như thiêu như đốt, và âm nhạc của Debussy là một sự diễn dịch tài tình bầu không khí đầy ảo giác và mang tính gợi tả của bài thơ. Nghe nhạc của Debussy, Mallarmé thích thú, ông viết cho Debussy: "Ngài đã dịch ngôn từ của tôi thành những hòa âm hoàn hảo, ngoại trừ một điều là tác phẩm của ngài còn đi xa hơn thế, nó đã xuyên sâu vào tận cùng của sự luyến tiếc quá khứ, nó chứa đựng sự cảm nhận phong phú và sâu sắc về những thứ ánh sáng mơ hồ".

BIỂN

Debussy viết cho nhà soạn nhạc André Messager vào năm 1903: "Có lẽ ngài không biết rằng, tôi luôn luôn hướng đến cuộc sống thú vị của một thủy thủ, và rằng, chỉ vì những thăng trầm của cuộc đời đã ngăn cản tôi theo đuổi cái thiên hướng nghề nghiệp thực sự của mình". Chủ đề về nước, một trong những biểu tượng yêu thích của Debussy, được tìm thấy trong rất nhiều tác phẩm của ông. Debussy bị ám ảnh bởi cái bản chất biến đổi của nước, bởi những vòng xoáy, cuộn lại hay tan ra, trong suốt hay mờ đục – nhìn vào những chiều sâu của nó, với sự hiện hữu đầy sức mạnh và thậm chí là đau đớn của những cảm nhận và tư duy vô thức. Debussy khởi thảo La Mer (Biển) năm 1903 tại Pháp và hoàn thành tháng 3 năm 1905 bên eo biển Manche tại thị trấn Eastbourne miền nam nước Anh.Tác phẩm gồm 3 chương:

Chương 1 giọng Si thứ - Trên biển từ bình minh minh đến giữa trưa

Chương 2 giọng Đô thăng thứ - Trò chơi của sóng

Chương 3 giọng Đô thăng thứ - Đối thoại giữa gió và biển

La Mer (Biển cả) đã tiến xa hơn hẳn bất cứ tác phẩm nào trước đó của Debussy trong việc nắm bắt cái bản chất nguyên sơ gợi nhiều liên tưởng nhất trong số các diện mạo của tự nhiên. La Mer khắc họa cảnh vật bằng âm nhạc, miêu tả bằng âm thanh về vô số những suy nghĩ, tâm trạng và phản ứng bản năng mà biển cả rút ra được từ tâm hồn một con người cụ thể. La Mer đã mau chóng trở thành một trong những tác phẩm dàn nhạc của Debussy được yêu thích nhất và trình diễn thường xuyên nhất. Sviatoslav Richter viết trong sách Các ghi chép và đàm luận (B. Monsaingeon, 1998), “Lại là La Mer , liệu sẽ có lúc nào tôi chán nghe nó, chán thưởng ngoạn nó và chán hít thở bầu không khí của nó không nhỉ? Và lần nào cũng như lần nghe đầu tiên! Một bí ẩn, một huyền diệu trong việc tái tạo tự nhiên; không, thậm chí còn hơn thế, hết sức ma mị!” Richter còn nhắc tới hai người Soviet khác cũng hâm mộ tác phẩm này: “Một hôm, sau khi nghe bản nhạc này, Anna Ivanovna giải thích, “với tôi, nó là điều huyền diệu giống hệt như bản thân biển cả.” Richter kể lại rằng La Mer là tác phẩm được thầy của ông, huyền thoại Heinrich Neuhaus, yêu thích nhất trong số các tác phẩm của Debussy. Hầu như lần nào ghé chơi thầy cũng bảo: “Slava, bật La Mer lên!” Và lần nào Richter cũng bật đĩa của Désormière, bản thu mà ông coi là “đẹp nhất trong toàn bộ lịch sử của hãng Gramophone.”

Cấu trúc của La Mer đặt tác phẩm ra ngoài cả hai thuật ngữ “âm nhạc tuyệt đối” và “âm nhạc chương trình” như nghĩa vốn có của hai thuật ngữ này vào những năm đầu thế kỷ 20, Debussy rõ ràng đã sử dụng thủ pháp miêu tả để gợi lên hình tượng gió, sóng và bầu không khí biển cả. Song việc cấu trúc tác phẩm quanh một chủ thể tự nhiên mà không có yếu tố văn học hay yếu tố con người – không có người, thần thoại hay tàu bè nào được gợi ra trong tác phẩm – cũng là điều rất bất thường vào thời đó.



Cập nhật theo nguyên bản của tác gỉa chuyền từ SàiGòn ngày 31.8.2013 .