DMITRI DMITRIJEWITSCHSCHOSTAKOWISCH
(1906-1975)



LƯƠNG VĂN HỒNG


Quý vị đang nghe Waltz N°2 của Shostakovich

Dmitri Shostakovich sinh ngày 25 tháng 9 năm 1906 tại St Peterburg. Cha là nhà hoá học, mẹ là một nghệ sĩ piano tài năng. Dmitri và hai chị học piano với mẹ là bà Sophia Vassilevnam, và cậu bé mau chóng chuyển sang tập sáng tác. Năm 1918, khi Dmitri đang học trong trường nhạc St Peterburg, nhà soạn nhạc nổi tiếng Alexander Glazunov (1865 – 1936) lúc đó là hiệu trưởng đã rất để ý và quan tâm đến những tiến bộ trong học tập của Shostakovich.

Dmitri Shostakovich được giải nhì đứng sau Lev Oborin trong cuộc thi piano Chopin lần đầu tiên tại Warsaw. Cùng lúc đó ông tốt nghiệp môn sáng tác ở nhạc viện và nhanh chóng hoàn tất Giao hưởng số 1. Ở buổi diễn ra mắt tại đại sảnh giao hưởng của Leningrad vào 12 – 5 – 1926, thành công của bản giao hưởng đã vượt ra ngoài biên giới nước Nga, tác phẩm đã trở thành một phần trong các chương trình biểu diễn của Toscanini, Stokowski và Bruno Walter ở bên kia bán cầu. Giao hưởng số 1 kết hợp giữa truyền thống âm nhạc Nga phổ biến với truyền thống giao hưởng phương Tây. Trong chiều hướng này, Shostakovich đã chứng tỏ mình là một người kế thừa vị trí của Tchaikovsky trong thế kỷ hai mươi. Trật tự ổn định của xã hội thế kỷ XIX và cùng với nó là thị hiếu âm nhạc chuộng hình thức sang trọng và hoà âm đẹp đã bị đảo lộn, trong âm nhạc là sự nổi lên của âm nhạc Vô điệu thức. Shostakovich đã đồng nhất mình một cách rất bản năng với Chủ nghĩa lãng mạn của thời đại mới mà ông đang sống. Ông sang tác Giao hưởng số 11 (1957), Giao hưởng số 12 (1961) gợi hứng từ Cách mạng tháng 10, Giao hưởng số 13 (1962) tặng những người Do Thái trong cuộc thảm sát ở Kiev, một cuộc thử nghiệm với Giao hưởng số 14 (1969) và giao hưởng cuối cùng số 15 (1971). 15 bản giao hưởng của ông tạo thành một thế giới của những hình tượng và phản ánh rõ nét tính bi kịch nghiệt ngã và tinh thần anh dũng của nước Nga. Nhạc của ông chân thật, gây ấn tượng mạnh bởi nó kết hợp nhuần nhuyễn tính hùng tráng với tính thanh tao cao cả, bởi sự tương phản của hai đặc tính ấy.

AI LÀ THÍNH GIẢ CỦA NHẠC SCHOSTAKOWISCH

Vẻ đẹp và khoái cảm do âm nhạc của Schostakowisch có sức hấp dẫn, làm cho người nghe hân hoan vui mừng, cùng rung cảm với âm nhạc như đứng trước những bức họa của những nghệ sĩ lớn của nhân loại như Michelangelo, Rembrandt. Những người lười suy nghĩ và nghèo tưởng tượng, những người muốn nghỉ ngơi và tiêu khiển bằng âm nhạc - bằng những âm thanh êm tai sẽ không phải là thính giả của nhạc Schostakowisch. Nhạc giao hưởng của Schostakowisch mang tính triết học sâu sắc, phản ánh những tương phản cùng tư tưởng lớn của thời đại ông. Kuschewitschki nhận xét:

- Tôi tin chắc rằng từ thời Beethoven đến nay chưa có nhạc sĩ nào có thể giao tiếp với quần chúng bằng sức mạnh to lớn đến như thế.

TÍNH CHÂN THỰC VÀ NHIỆT THÀNH CỦA CẢM XÚC.

Sau khi Dmitri Shostakovich qua đời, người ta ngày càng thấy Âm nhạc của ông đã khắc họa nên một phần lịch sử thế kỷ 20 qua 15 BẢN GIAO HƯỞNG. Khi những xáo trộn chính trị đã lùi vào quá khứ, thì di sản âm nhạc của Shostakovich- một chuẩn mực của sáng tạo nghệ thuật - thực sự là di sản văn hóa của nhân loại

Shostakovich thường xuyên dựa trên cơ sở âm điệu truyền thống và chối bỏ trường phái 12 âm của Arnold Schonberg nhưng các tác phẩm của ông vẫn hoàn toàn chứa đựng tính chất nhạy cảm của thế kỷ 20. Người ta có thể nhận ra trong tác phẩm của Shostakovich cái vẻ u buồn, giàu nội tâm và sâu sắc cảm xúc của âm nhạc Mahler cũng như những yếu tố châm biếm, thậm chí là kỳ cục của âm nhạc Stravinsky. Nhưng tất cả những điều đó lại được thể hiện theo phong cách và ngôn ngữ âm nhạc chỉ của riêng Shostakovich.

Trong những năm sau Cách Mạng, chàng trai 19 tuổi Shostakovich đã hoàn thành bản giao hưởng đầu tiên. Shostakovich đã đạt đến sự trưởng thành trong xu hướng sáng tác của riêng mình. Ông ngày càng thuần thục hơn trong sự kết hợp những kỹ thuật hiện đại và vẻ đẹp truyền thống. Shostakovich đã tìm ra cách để sáng tạo âm nhạc, một thứ âm nhạc mà không cần thiết phải quy cho một hệ thống tư tưởng nào mà vẫn giữ được sự độc lập của mình như một nghệ sỹ tự do sáng tạo, ông đã tập trung vào tính chân thực và nhiệt thành của cảm xúc. Nhà soạn nhạc Shostakovich đã nhận ra rằng, việc hướng đến đông đảo thính giả không những không làm giảm giá trị của các tác phẩm mà còn làm tăng niềm say mê, sự tinh tế và chiều sâu cảm xúc. Shostakovich là một nhà soạn nhạc, một nghệ sỹ theo đúng cái ý nghĩa tuyệt vời của từ này chứ không phải chỉ là một cỗ máy biết tạo ra âm thanh theo ý muốn của người khác. Nhà âm nhạc học Joseph Horowitz viết rằng: “Giống như Beethoven về tư tưởng ngợi ca tự do, Shostakovich là một người bảo vệ trung thành của đạo đức”. Âm nhạc trở nên trong sáng khi nó biết ca ngợi những gì đáng được ca ngợi. Âm nhạc của ông có lẽ là một chuẩn mực để dựa vào đó người ta có thể phân biệt được đâu là giá trị sáng tạo nghệ thuật thực sự.



© Tác giả giữ bản quyền .
. Cập nhật trên Newvietart.com ngày 08.06.2013 theo bản gởi của tác giả từ Sài Gòn.
. Đăng tải lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com