Vườn Thiệu Phương





















20 THẮNG CẢNH ĐẤT THẦN KINH
THẦN KINH THẬP NHỊ CẢNH




Quý vị đang nghe Hương Xưa và Hoài Cảm của nhạc sĩ Cung Tiến

Thần kinh nhị thập cảnh, tức 20 thắng cảnh của đất Huế đã từng được vua Thiệu Trị xếp hạng và vịnh thơ hồi giữa thế kỷ XIX. Trải qua bao cuộc dâu bể, đến nay cả 20 thắng cảnh này hầu như đều đã không còn, hoặc giả còn thì cũng đã biến đổi rất nhiều. Trong công cuộc bảo tồn và phát huy giá trị di sản của tiền nhân, nhóm nghiên cứu của Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã có nỗ lực đáng kể qua việc sưu tầm, dịch thuật và giới thiệu về 20 thắng cảnh này qua công trình Thần kinh nhị thập cảnh - Thơ vua Thiệu Trị (Nxb Thuận Hóa, Huế-1997). Tuy nhiên, sự giới thiệu về Thần kinh nhị thập cảnh trong công trình trên chủ yếu mới nằm ở khâu khai thác tư liệu và phần bình thơ; những thông tin về tình trạng hiện nay của 20 thắng cảnh ấy cùng những dấu ấn còn lại vẫn còn thiếu khá nhiều. Đây cũng chính là phần mà chúng tôi muốn bổ khuyết trong bài viết nhỏ này.

Theo sự bình chọn, sắp xếp của vua Thiệu Trị, 20 thắng cảnh của đất Thần kinh gồm những cảnh được sắp xếp theo thứ tự sau:

1-Trùng Minh Viễn Chiếu (cảnh lầu Minh Viễn trong Tử Cấm Thành)

2-Vĩnh Thiệu Phương Văn (cảnh vườn Thiệu Phương- trong Tử Cấm Thành)

3-Tịnh Hồ Hạ Hứng (cảnh hồ Tịnh Tâm-Trong Kinh Thành)

4-Thư Uyển Xuân Quang (cảnh vườn Thư Quang- Trong Kinh Thành)

5-Ngự Viên Đắc Nguyệt (cảnh vườn Ngự -trong Tử Cấm Thành)

6-Cao Các Sinh Lương (cảnh hồ Nội Kim thủy -trong Hoàng thành)

7-Trường Ninh Thùy Điếu (cảnh cung Trường Ninh-trong Hoàng thành)

8-Thường Mậu Quan Canh (cảnh vườn Thường Mậu-trong Kinh thành)

9-Vân Sơn Thắng Tích (cảnh chùa Thánh Duyên trên núi Thúy Vân)

10. Thuận Hải Qui Phàm (cảnh biển Thuận An)

11. Hương Giang Hiểu Phiếm (cảnh sông Hương)

12. Bình Lãnh Đăng Cao (cảnh núi Ngự Bình)

13. Linh Quán Khánh Vận (cảnh quán Linh Hựu-trong Kinh thành)

14. Thiên Mụ Chung Thanh (cảnh chùa Thiên Mụ)

15. Trạch Nguyên Tao Lộc (cảnh đầu nguồn sông Hương)

16. Hải Nhi Quan Ngư (cảnh phá Hà Trung)

17. Giác Hoàng Phạm Ngữ (cảnh chùa Gíac Hoàng-trong Kinh thành)

18. Huỳnh Tự Thư Thanh (cảnh trường Quốc Tử Gíam)

19. Đông Lâm Dực Điểu (cảnh rừng Đông Lâm-huyện Hương Thủy)

20. Tây Lãnh Thang Hoằng (cảnh suối nước nóng-huyện Hương Trà

Trong 20 cảnh trên có 7 thắng cảnh tự nhiên và 13 thắng cảnh nhân tạo hoặc là sự kết hợp giữa nhân tạo với tự nhiên. Và để tôn vinh Thần kinh nhị thập cảnh, năm Thiệu Trị thứ 5(1845), nhà vua đã sai Nội Các "cố định hóa" sự bình chọn của mình bằng các cách sau:

-In thành sách có kèm tranh minh họa(tức nằm trong bộ Ngự đề Đồ Hội Thi Tập)

-Vẽ trên tranh gương để treo tại các cung điện(1).

-Vẽ trên một số đồ sứ kí kiểu tại Trung Hoa.

-Cho khắc chùm thơ Thần kinh nhị thập cảnh vào bia đá, bảng đồng để dựng tại các thắng cảnh.

Nhờ việc "cố định hóa" nói trên, đến nay dù trải qua bao biến động, Thần kinh nhị thập cảnh vẫn giữ được rất đáng kể. Toàn bộ các bức tranh vẽ minh họa về 20 thắng cảnh trên vẫn được lưu lại trong bộ Ngự đề đồ hội thi tập. Về tình trạng của các bức tranh gương, các đồ sứ kí kiểu và các bia đá, bảng đồng thì kém hơn nhiều và đây cũng là vấn đề mà chúng tôi muốn tập trung đề cập.

Những bài thơ được khắc vào bảng đồng gồm 8 cảnh đầu tiên, từ Thần kinh đệ nhất cảnh Trùng minh viễn chiếu đến đệ bát cảnh Thường Mậu quan canh. Cả 8 thắng cảnh này đều là những thắng cảnh nhân tạo và đều nằm bên trong Kinh thành. Sách Khâm Định Đại Nam hội điển sự lệ của Nội Các triều Nguyễn, phần bộ Công, quyển 221, có ghi rõ về quy cách làm các tấm bảng đồng này như sau:

Cả 8 bảng đồng đều làm bằng nhau, có hình chữ nhật, dài 1 thước 1tấc(khoảng 46,6cm), cao 1 thước 4 tấc( khoảng 60cm), dày 5 phân(khoảng 21cm). Trên mỗi tấm bảng, một mặt khắc bài thơ vua làm, mặt kia khắc tên bài thơ.

Điều hết sức đáng tiếc là đến nay không một tấm bảng đồng nào còn lại trên các di tích vốn là thắng cảnh xưa. Chúng tôi cũng chưa tìm được thêm thông tin khả dĩ nào về những tấm bảng đồng này.

Những bài thơ được khắc vào bia đá, gồm 12 bài còn lại, từ Thần kinh đệ cửu cảnh Vân Sơn Thắng Tích đến đệ nhị thập cảnh Tây Lãnh Thang Hoàng. Quy cách làm các tấm bia này cũng được quy định rất cụ thể. Mỗi tấm bia đều có 2 phần: thân bia và đế bia. Thân bia cao 2 thước(84,8cm), rộng 1thước 2 tấc(50,8cm), dày 4 tấc(17cm). Đế bia dài 1 thước 7 tấc(72cm), rộng 1 thước 1 tấc 3 phân (48cm), dày 6 tấc (25,4cm). Tất cả các tấm bia đều được khắc trên một mặt, có nhà bia che chở.

Về các tấm bia này, đến nay đã tìm thấy 7/12 tấm, đó là các bia:

- Vân Sơn Thắng Tích

- Bình Lãnh Đăng Cao

- Hương Giang Hiểu Phiếm

- Thiên Mụ Chung Thanh

- Trạch Nguyên Tao Lộc

- Huỳnh Tự Thư Thanh

- Đông Lâm Dực Điểu

Trong số các tấm bia đã tìm được, đa phần tình trạng còn khá tốt(chỉ trừ 2 tấm Đông Lâm Dực Điểu và Trạch Nguyên Tao Lộc là không còn nhà che bia). Tất cả chữ khắc trên các tấm bia đến nay vẫn còn rõ, đẹp với nét chạm khắc sắc sảo.

Về các bức tranh gương, dưới thời vua Thiệu Trị, toàn bộ các cảnh trong chùm thơ trên đều được gửi sang Trung Quốc để vẽ thành các bức tranh độc lập, nhưng không chỉ có 20 cảnh chính mà còn có thêm hàng chục bức tranh vẽ các tiểu cảnh của Thần kinh nhị thập cảnh. Đáng tiếc là đến nay, trải qua bao nhiêu biến động lịch sử, Huế chỉ còn giữ được một số lượng tranh không lớn lắm. Riêng về loại tranh vẽ Thần kinh nhị thập cảnh đến nay Trung tâmBảo tồn Di tích còn giữ được 5 bức sau đây:

1- Bức Trùng Minh Viễn Chiếu

2- Bức Vĩnh Thiệu Phương Văn(Bức tranh này còn khá nguyên vẹn, hiện vẫn được treo tại Bảo tàng Mỹ thuật Cung đình Huế.

3-Bức Thiên Mụ Chung Thanh

4-Bức Thường Mậu Quan Canh

5-Bức Cao Các Sinh Lương

Ba bức tranh sau (3,4,5) vốn cất trong kho Bảo tàng Mỹ thuật Cung đình Huế, hiện mới được đưa ra treo tại điện chính cung Diên Thọ, còn bức đầu tiên(số 1) đã bị vỡ nát do một viên đạn trong chiến tranh, nay vẫn cất trong kho của Bảo tàng).

Ngoài ra, theo 2 nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Hòe và L.Cadière trong bài viết "Quelques coins de la Citadel de Hué" (một vài nơi trong Kinh thành Huế) đăng trên tập san B.A.V.H, số 3/1922, trước đây, trong điện Cần Chánh có treo 2 bức tranh gương vẽ cảnh hồ Tịnh Tâm. Khi xem trong ảnh in kèm bài viết trên, chúng tôi thấy một bức vẽ Thần kinh đệ tam cảnh Tịnh Hồ Hạ Hứng, còn bức kia cũng vẽ một tiểu cảnh về hồ này(bức minh họa bài thơ Oanh Đê Xuân Sắc, một trong chùm 15 bài thơ của vua Thiệu Trị gắn liền với cảnh này). Nhưng thật đáng tiếc, hai bức tranh này đã chịu chung số phận cùng điện Cần Chánh, chúng đã bị tiêu hủy hoàn toàn vào đầu năm 1947.

Về các đồ sứ kí kiểu tại Trung Hoa có vẽ tranh minh họa kèm thơ về 20 thắng cảnh trên, đến nay chúng tôi cũng mới biết có một chiếc dĩa sứ vẽ cảnh chùa Thánh Duyên trên núi Thúy Vân(có viết 4 câu trong bài Vân Sơn Thắng Tích). Hiện nay chiếc dĩa sứ này đang được lưu giữ trong bộ sưu tập đồ sứ kí kiểu của nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn(Thành phố Hồ Chí Minh).

Trên đây là một vài thông tin thêm về Thần kinh nhị thập cảnh. Chúng tôi rất mong được các nhà nghiên cứu và bạn đọc quan tâm, bổ khuyết các thông tin về 20 thắng cảnh này. Hiện nay, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đang phối hợp với trường Đại học Nông nghiệp tiến hành điều tra, sưu tầm nghiên cứu nhằm phục hồi, tôn tạo hệ thống các vườn cảnh gắn liền với di tích. Vì vậy, việc cung cấp các thông tin về lịch sử cảnh quan môi trường di tích Huế là vô cùng cần thiết.




. © Tác giả giữ bản quyền
. Tác phẩm cập nhật ngày 02.05.2013.
. Đăng tải lại xin vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com ©