MARK TWAIN CHÍNH LÀ MỘT “LINCOLN”
TRONG VĂN HỌC HOA KỲ

TỔNG THỐNG LINCOLN trong Nội chiến Hoa Kỳ

Trong thời Nội chiến, 11 Tiểu bang miền Nam tách khỏi Liên Bang United States of America - USA (thời ấy có 33 Tiểu bang) với lá cờ “the Stars and Stripes” (13 sọc với 33 ngôi sao) thủ đô là Washington, DC, có Tổng thống Abraham Lincoln mới đắc cử.

Miền Nam ly khai thành lập Liên hiệp Confederate States of America - CAS (1861-1865) với lá cờ “the Stars and Bar” (có 1 thanh lớn và 11 ngôi sao) đặt thủ đô tại Montgomery, Alabama (chỉ một năm) sau dời về Richmond, Virginia, với Tổng thống riêng là Jefferson Davis.

Đó là vào năm 1861, Nội chiến nổ ra – cuộc chiến tồi tệ nhất mà thế giới chứng kiến. Ít nhất 600.000 người chết vì cuộc chiến hoặc bị bệnh. Cuộc chiến đã đấu tranh để giữ Liên Bang thống nhất. Nó phát sinh bởi vì các Tiều bang miền Nam duy trì Nô lệ - mang từ châu Phi sang để làm việc trong các cánh đồng trồng bông (cotton). Trong lúc đó, nô lệ không được phép tại miền Bắc, và hai phe tranh luận với nhau về việc “Có nên duy trì nô lệ tại các vùng đất mới ở miền Tây không?”. Năm 1860, ứng cử viên Abraham Lincoln của đảng Cộng hòa, chống lại việc duy trì nô lệ, đã đắc cử Tổng thống. Vào tháng 12, tiểu bang South Carolina nói rằng họ muốn tách riêng và 10 Tiểu bang miền Nam khác đi theo, thành lập Liên hiệp CSA.

Nội chiến bắt đầu vào tháng 4-1861, miền Nam có tướng Lee tài giỏi và có nhiều tiền nhờ vào việc bán bông sang Anh quốc. Nhưng miền Bắc có nhiều quân và nhiều nhà máy hơn. Họ cũng có Lincoln, một trong các vị Tổng thống tuyệt vời nhất mà Hoa Kỳ đã có.– Tướng Grant là người đại diện miền Bắc ở Appomattox năm 1865, khi miền Nam của tướng Lee chấp nhận thua trận. Tổng thống Lincoln ra lệnh đối xử khoan hồng với quân sĩ của phe Ly khai miền Nam, họ đều không phài vào tù và cấm miền Bắc ăn mừng chiến thắng vì bên thua trận cùng dòng máu với ta. Buồn bã thay, vào tháng 4-1865, lúc Nội chiến vừa kết thúc, Tổng thống Lincoln bị ám sát.

- Việc “Hòa giải và Yêu thương” của Tổng thống Lincoln tương tự với Vua Trần Nhân Tông:

Việc này thật là hiếm hoi xảy ra trong lịch sử Việt Nam thế mà đã xảy ra dưới thời vua Trần Nhân Tông - vào năm 1289, khi chiến thắng quân Mông-Nguyên, Vua đã ra lệnh “cho tha hết những kẻ hàng giặc”- và việc làm cũng hơi kỳ lạ của Tổng thống Lincoln tái xuất hiện trong cuộc Nội chiến Hoa Kỳ vào năm 1865 với việc “ đối xử khoan hồng với quân Miền Nam”. Đây chính là tiếp nối sự việc mà Trần Nhân Tông đã làm vào 600 năm sau. Ngay nước Mỹ cũng kính phục tinh thần Hòa giải của Nhà Vua với việc thành lập “Trần Nhân Tông Academy” do giáo sư Thomas Patterson làm Chủ tịch, tại Đại học Harvard Hoa Kỳ và sau đó thành lập“Giải thưởng quốc tế và Hội nghị Trần Nhân Tông về Hòa giải và Yêu thương” vào ngày 19-6-2012. Giải thưởng sẽ được xét chọn hàng năm, cho những người bằng hành động, ảnh hưởng của mình, có những đóng góp nổi bật cho sự nghiệp Hòa giải và Yêu thương nhân loại.

- Hoa Kỳ có hai Bức tượng Tự do đều liên quan đến Lincoln

1- Bức tượng Tự do “nhỏ” trên vòm Điện Capitol, Washington, D.C.

Được hoàn thành vào năm 1863 và đứng uy nghi trên đỉnh cao chót vót cùa vòm Điện Capitol.Tổng thống Lincoln đồng ý với đề nghị đặt tên bức tượng Tự do nhỏ là “The Statue of Freedom” chỉ cao 10,44m và nhấn mạnh là hình tượng một Phụ nữ có vũ khí với “Sao, Sọc, biểu tượng Đại bàng và y phục Da đỏ bản xứ” (các đặc trưng của đất nước Hoa Kỳ), có ẩn ngữ là “Phụ nữ đó sẽ mang Đất nước đoàn kết lại” (Armed woman, metaphorically, brings the Country together), đây là ý nguyện tái đoàn kết Quốc gia của Lincoln khi tiên đoán Nội chiến chắc chắn thắng lợi.

. Tượng Tự do “nhỏ” được khánh thành tại thủ đô Washington và được chào mừng bằng 35 phát đại bác – ngay giữa thời kỳ cuộc Nội Chiến chia rẽ nước Mỹ trầm trọng đang tiếp diễn. Vì như ta biết, Nội chiến chỉ chấm dứt vào năm 1865 sau khi tướng Lee cùa Miền Nam đầu hàng và Tổng thống Lincoln chỉ thị khoan hồng tối đa nên Liên Bang sớm thống nhất ổn định trong sự đoàn kết quốc gia. Vì thế, dân Mỹ càng thương cảm vị Tổng thống đức độ, tài ba này mãi mãi.

2- Bức tượng Tự do ‘lớn” tại Cảng New York, tiểu bang New York

Thật kỳ diệu là, hai bức tượng Tự do đều liên quan đến cuộc Nội chiến Hoa Kỳ: -Nữ thần Tự do “nhỏ” được khánh thành năm 1863 -> 1865 : Nội chiến kết thúc -> ngay năm 1865: giáo sư Đại học Paris là Laboulaye có ý tưởng về sáng tạo ra Nữ thần Tự do “lớn” có tên “The Statue of Liberty” cao 93m (kể cả Bệ tượng) rồi sau đó thiết kế bức Tượng khổng lồ, tặng nước Mỹ để kỷ niệm 100 năm ban hành Hiến pháp Mỹ (1787-1887).

Thay vì có khuynh hướng về học thuật, Laboulaye lại thiên về chính trị. Một trong các lý do cho sự thay đổi này là cuộc Nội chiến Hoa Kỳ: ý nghĩ duy nhất về Hoa Kỳ mà ông yêu quý– đang bị chia cắt thành hai quốc gia riêng biệt USA và CSA – bị chấn động sâu sắc. Và tệ hơn nữa là, có một cơ hội thực sự mà nước Pháp có thể công nhận sự độc lập cùa CSA (Miền Nam) – một hành động tạo ra hậu quả chính trị sâu xa mà có thể giúp Miền Nam thắng cuộc chiến và duy trì chế độ nô lệ. Lo sợ về điều này, giáo sư Laboulaye bắt đầu viết các sách nhỏ nhân danh sự nghiệp chính đáng của Tổng thống Lincoln và Liên Bang USA (Miền Bắc). Những hoạt động của ông và của những người khác đã khiến nước Pháp do dự và, trong khi cuộc Nội chiến tiếp diễn, Paris dần dần bỏ hẳn ý nghĩ công nhận Miền Nam. Những nỗ lực của Laboulaye được các Hội đoàn Liên Bang ờ Philadelphia và New York hoan nghênh.

Tháng 6-1865, Laboulaye nhờ điêu khắc gia nổi tiếng Bartholdi thiết kế mẫu sáng tạo bức tượng một vị nữ thần khổng lồ và mãi cho tới ngày 28-10-1886, tượng Nữ thần Tự do “lớn” - do nhân dân Pháp tặng nhân dân Hoa Kỳ để chúc mừng thế kỳ đầu tiên của Liên Bang non trẻ này – mới được Tổng thống Mỹ Grover Cleveland khánh thành và tiếp nhận tại Cảng New York.

Tóm tắt

Công lao và đức độ của Tổng thống Lincoln trong việc xóa bỏ chế độ kỳ thị nô lệ Da đen, tái thống nhất Liên Bang, và sau đó bị ám sát, đã khiến ông được nhân dân Mỹ mến thương vô vàn về tài năng và đức độ. Chính vì vậy, chỉ riêng Tồng thống đầu tiên Washington và Tổng thống Lincoln được Hoa Kỳ tổ chức kỷ niệm Lễ sinh nhật vào tháng Hai hàng năm, không kể vào tháng Giêng kỷ niệm Lễ sinh nhật của Tiến sĩ da đen Martin Luther Martin bị ám sát vì tranh đấu chống kỳ thị da đen (Đặc biệt chỉ có hai Tổng thống da trắng và một Mục sư da đen được Liên Bang kỷ niệm Lễ sinh nhật). Và Tổng thống Lincoln cũng được vinh dự tạc tượng cùng với ba Tổng thống Mỹ khác là: George Washington, Thomas Jefferson và Theodore Roosevelt trên núi Rushmore hùng vĩ, tiểu bang South Dakota, mà cách xa 100km người ta còn có thế trông thấy.

“MARK TWAIN CHÍNH LÀ MỘT LINCOLN TRONG VĂN HỌC”

Trong cuốn tiểu sử mới nhất có tựa đề Mark Twain - a Life (Mark Twain - một cuộc đời), tác giả Ron Powers viết: "Mark Twain đã làm thay đổi cách nghe nhìn của người Mỹ, ông chính là một Lincoln trong văn học". Ông đã trả lại cho nước Mỹ ngôn ngữ và giọng điệu của con người bản xứ nước này, không phải bằng lối giễu nhại hay châm biếm mà bằng thứ văn học tinh tế và đầy chất hài hước.

Cuộc đời của Mark Twain (1835 – 1910)

Mark Twain là nhà văn khôi hài bậc nhất của Hoa Kỳ, là tiểu thuyết gia rất sáng tạo và hấp dẫn do nơi sinh của ông thuộc về miền đất được coi là trái tim của Hoa Kỳ, gần vùng biên giới và ngay tại bờ sông Mississippi và con sông lớn này đã nối hai miền Bắc và Nam.

Mark Twain có tên thật là Sam Langhorne Clemens, chào đời vào ngày 30 - 11- 1835 tại Florida, tiểu bang Missouri (MO), và là đứa con thứ sáu. Cha của Sam là ông John Marshall Clemens là một luật sư, đã rời khỏi tiểu bang Virginia để sang định cư tại Missouri còn bà mẹ Jane Lampton Clemens là người từ tiểu bang Kentucky. Đây là một gia đình không giàu có nhưng cho các con được sống tự do, thoải mái. Vào thời kỳ đó, cả hai tiểu bang Missouri và Kentucky đều là tiểu bang duy trì chế độ nô lệ. Năm 1821, Missouri được thâu nhận vào Liên Bang Hoa Kỳ.

Khi lên 4 tuổi tức là vào năm 1839, gia đình của Sam Clemens dọn về Hannibal, một thị xã nhỏ nằm về phía tây trên bờ sông Mississippi. Hannibal cách thành phố lớn Saint Louis, MO, 120 dặm về phía bắc. Dân số của thị xã này vào khoảng 1.000 người, một nửa là nô lệ và những người da đen nào không có đủ giấy tờ đều bị bắt. Nhiều người nô lệ da đen bị bán cho các đồn điền thuộc phía Nam trong các tiểu bang như Louisiana Georgia… Sam Clemens trải qua tuổi trẻ tại thị xã Hannibal, đã từng bơi lội trên sông, chơi đùa trong các cánh rừng hay trên các hòn đảo của dòng sông và đọc các cuốn truyện phiêu lưu mạo hiểm.

Mississippi là một dòng sông rất lớn, nối miền bắc với các Tiểu bang phía nam như Arkansas và Louisiana, do con sông Ohio hội nhập lại, người dân có thể đi tới Cincinnati, tiểu bang Ohio và các thành phố khác thuộc miền đông và cuối cùng chảy qua Tiểu bang Mississippi rồi chảy ra Đại Tây dương. Từ các phong cảnh, kinh nghiệm và kỷ niệm với dòng sông này, tác giả Mark Twain đã viết ra nhiều tác phẩm danh tiếng.

Trong 20 năm trường sống tại thành phố Hartford, Connecticut (CT) hay tại Quarry Farm gần thành phố Elmira, New York, Mark Twain đã viết rất nhiều và các bài viết được phổ biến qua các tạp chí văn học xuất bản tại hai thành phố Boston và New York.

- Cun "Sng thiếu thn" (Roughing It) k v cuc đi ca mt ngưi th m và mt nhà báo, cun tiu thuyết đu tiên ca Mark Twain là "Thi K Vàng Son" (The Gilded Age, 1873). Tác gi đã viết cun này chung vi Charles Dudley Warner, mt ngưi bn và mt nhà văn sng tại Hartford.

- Cun "Thi K Vàng Son" nói v các thp niên sau Cuc Ni Chiến qua đó tác gi châm chc tính ích k và các cách kiếm tin ph thông ca thi by gi.

- Cuốn "Đi nước ngoài" (A Tramp Abroad, 1880) được viết ra từ chuyến du lịch châu Âu của tác giả vào năm 1878. Cuốn truyện này kể lại các chuyến đi qua các nước Đức, Thụy Sỹ Ý và qua đó, tác giả đã pha trộn các truyền thuyết, chuyện kể, chuyện khôi hài và các nhân vật địa phương để chế giễu nhẹ nhàng các sách du lịch và nền văn hóa tại châu Âu.

- Cuốn "Hoàng Tử và Kẻ nghèo" (The Prince and the Pauper, 1882) dùng khung cảnh nước Anh vào năm 1550, mô tả sự trao đổi nhân dạng giữa Hoàng Tử Edward-6 của nước Anh và đứa trẻ nghèo hèn tên là Tom Canty. Cuốn truyện này đã làm vừa lòng một số độc giả thuộc vùng Tân Anh Cát Lợi (New England) nhưng một số người khác lại bất mãn vì họ ưa thích loại truyện đã xuất bản trước kia.

- Cuốn "Đời sống trên dòng sông Mississippi" (Life on the Mississippi, 1883) mô tả về lịch sử, truyền thuyết, khung cảnh, con người của các con tàu thủy, của các thành phố dọc theo con sông Mississippi. Tác giả Mark Twain đã kể rõ về những ngày lái tàu của mình khi trước từ chương 4 tới chương 17. Các chương này trước kia đã được phổ biến trên tờ nguyệt san Atlantic vào năm 1875 qua loạt bài "Thời xưa trên dòng sông Mississippi" (Old Times on the Mississippi).

- Đặc biệt là cuốn "Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer" (The Adventures of Tom Sawyer, 1876) được coi là hồi ký của Mark Twain và tác giả mô tả Tom Sawyer, anh bạn Huck Finn và tên gian ác Injun Joe cũng như làng St. Petersburg nhờ các kỷ niệm sống tại Hannibal, MO, khi trước.

Và cuốn "Các cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn" (The Adventures of Huckleberry Finn) được coi là tác phẩm danh tiếng nhất của Mark Twain, được xuất bản tại nước Anh vào năm 1884 và Hoa Kỳ vào năm 1885, và là phần tiếp của cuốn "Tom Sawyer". Cuốn truyện này mô tả các cuộc phiêu lưu của hai đứa trẻ trốn nhà, là Huck Finn và một em nô lệ da đen tên là Jim. Tom Sawyer cũng xuất hiện lại trong một số chương với trò khôi hài cố hữu. Trong truyện, Mark Twain đã dùng thứ ngôn ngữ hiện thực (realistic language) thêm vào là nhiều loại thổ ngữ (dialects) làm cho sống động các nhân vật. Các lối hành xử thiếu đạo đức, lời nói vô hạnh nhất thời của nhân vật Huck Finn và cách dùng văn phạm thiếu thận trọng của tác giả trong tác phẩm, đã làm cho một số độc giả bất mãn. Ngoài ra, một số độc giả còn phản đối Mark Twain vì cho rằng ông đã chấp nhận chế độ nô lệ, lời văn mang tính kỳ thị và đã dùng chữ "nigger" (kẻ nô lệ dơ bẩn). Thực ra đối với thời bấy giờ, Mark Twain là một người tiến bộ về vấn đề chủng tộc và các chủ đề sâu xa viết về Huckleberry Finn đã bàn tới sự bình đẳng căn bản và khát vọng toàn cầu của mọi người thuộc mọi chủng tộc.

- Cuối cùng, tác phẩm "Người Mỹ trong Triều Đình của Vua Arthur" (A Connecticut Yankee in King Arthur's Court, 1889) đã trình bày một nhân vật khác nhiều màu sắc. Đây là người đốc công trong xưởng kim loại từ Hartford, CT, tên là Hank Morgan. Nhờ quỷ thuật, Morgan thấy mình được sống tại nước Anh vào khoảng năm 500 sau Công nguyên, nên đã quyết định cải tổ xã hội Anh bằng cách đưa vào đó các lợi ích về kinh tế, tri thức và đạo đức của các năm 1800. Nhưng trước các cải cách và hoạt động từ thiện, đám đông quần chúng ngu dốt, cố vấn do giới Hiệp Sĩ và Tu Sĩ mê tín, đã nổi lên lật đổ Nhà Vua nước Anh. Qua các sự kiện xảy ra trong truyện, tác giả đã gián tiếp chế nhạo các thái độ tôn kính của một số tác giả đối với các Hiệp Sĩ Bàn Tròn, đồng thời Mark Twain cũng đưa ra một số câu hỏi về giá trị của nền văn hóa đương thời tại Hoa Kỳ.

Sự nghiệp sáng tác

Mark Twain là một nhà văn trào phúng nổi tiếng của Mỹ. Những tác phẩm của ông, với tính chất châm biếm sâu sắc, với những nét miêu tả tâm lý xã hội cực kỳ khéo léo, đã trở thành những vũ khí sắc bén đấu tranh chống sự áp bức thống trị của bọn cầm quyền phong kiến tư bản, nhất là chống chính sách dã man phân biệt chủng tộc đối với người da đen ở Mỹ, ông ủng hộ chủ trương của Tổng thống Lincoln.

Con đường đến với văn học của Twain đến nay vẫn không khỏi khiến người ta ngạc nhiên, khởi đầu bằng một tác phẩm hài hước có tựa đề "The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County" (Con ếch nhảy trứ danh ở hạt Calaveras). Dù ngày nay đọc lại, tác phẩm đó không thể kiếm nổi của độc giả một nụ cười nhưng lúc bấy giờ, "Con ếch nhảy..." đã giúp ông trở nên nổi tiếng chỉ sau một đêm. Tiếp đó là những chuyến ngao du khắp đất nước với những buổi nói chuyện trước những cử tọa chật kín, ông đã khiến khán giả cười vỡ bụng bằng khiếu nói chuyện hài hước và thông minh của mình.

Mark Twain đã đưa lối văn đàm thoại vào cách hành văn Mỹ và nhờ các truyện ngắn, ông đã nổi danh là một nhà viết văn khôi hài, chuyên chế giễu các phong tục, tập quán và các định chế của xã hội đương thời.

Đánh giá về Mark Twain

Trong cuốn tiểu sử mới nhất có tựa đề Mark Twain: a Life (Mark Twain - một cuộc đời), tác giả Ron Powers viết: "Mark Twain đã làm thay đổi cách nghe nhìn của người Mỹ, ông chính là một Lincoln trong văn học". Ông đã trả lại cho nước Mỹ ngôn ngữ và giọng điệu của con người bản xứ nước này, không phải bằng lối giễu nhại hay châm biếm mà bằng thứ văn học tinh tế và đầy chất hài hước.

Bố mẹ Clemens là cư dân tiểu bang Virginia nhưng ông được sinh ra tại Florida, MO, trong một gia cảnh khá chật vật, túng thiếu. Năm 1839, gia đình ông chuyển đến sống tại Hannibal, MO, thành phố nhỏ nằm cạnh dòng sông Mississippi. Cha mất sớm, nhà văn tương lai phải bỏ học và theo nghề lái tàu kiếm sống. Khi cuộc nội chiến bùng nổ, nhà văn bỏ tàu, bỏ sông nước trôi dạt theo cuộc sống phiêu lưu ở những dãy núi miền Tây nước Mỹ. Nhưng những ngày tháng lênh đênh trên tàu đã để lại cho ông những ấn tượng sâu sắc, trở thành nguồn cảm hứng để nhà văn viết nên những kiệt tác như "Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer" (The Adventures of Tom Sawyer -1876), "Cuộc sống trên sông Mississippi" (Life on the Mississippi - 1883) và "Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn" ( The Adventures of Huckleberry Finn - 1884). Những mỏ vàng, mỏ bạc ở miền viễn Tây đã quyến rũ giấc mơ làm giàu của Clemens nhưng vận may không mỉm cười với ông. Nhà văn tương lai rách rưới và bụi bặm đến nỗi khi đến nộp đơn xin làm phóng viên ở một tòa soạn báo, Clemens trông giống một tên ma cà bông hơn là một người có khả năng cầm bút. Sau khi đã định hình được một phong cách báo chí cho riêng mình, cái tên cúng cơm Samuel Clemens được đổi thành Mark Twain.

Bút danh Mark Twain này xưa nay vẫn gây tranh cãi trong giới học giả nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn. Có hai giả thuyết chính:

- Gi thuyết th nht cho rng, Mark Twain có nghĩa là "mark two" - ch mc nưc khong 2 si (tương đương vi 3,7m) - mt thut ng mà nhng ngưi dò sông bin thưng dùng đ báo tin cho nhau, ch đưng đi an toàn.

- Gi thuyết th hai gii thích, bút danh này bt ngun t nhng ngày lang bt k h min Tây ca nhà văn. Lúc đó, ông thưng vào quán, gi lin hai cút rượu và bo ngưi phc v đánh du "Mark twain" vào hóa đơn ca mình.

- Nhưng trong mt tài liu, nhà văn viết: "Ngưi thuyn trưng già, dù chng gii giang và hay ch gì nhiu nhưng ông thường s dng ký t MARK TWAIN để thông tin v tình hình sông nưc. Nhng thông tin này cc k chính xác và có giá tr, nó có nghĩa là an toàn, không nguy him...".

KẾT LUẬN

Mark Twain là nhà văn trào phúng số 1 của nước Mỹ. Ông sống vào đúng thời Nội chiến của Mỹ - lúc đó vì tệ nạn phân biệt chủng tộc mà Liên Bang Hoa Kỳ đã suýt mất đi sự thống nhất, nếu không có vị Tổng thống tài ba Lincoln lèo lái Liên Bang. Chính nhà văn Mark Twain cũng đồng quan điểm với Lincoln về xóa bỏ kỳ thị Da đen trong các tác phẩm của mình. Vì thế, một nhà phê bình Mỹ đã cho rằng: “Mark Twain chính là một Lincoln trong nền văn học Hoa Kỳ”.

Hơn nữa với những tiểu thuyết đặc sắc và những nhân vật sống động cống hiến cho nền văn học Mỹ, Mark Twain xứng đáng là vì tinh tú đầu tiên của nền văn học hiện đại Hoa Kỳ. Mark Twain sinh năm 1835 và mất năm 1910. Điều kỳ lạ là vào năm nhà văn ra đời, sao chổi Halley rực sáng trên bầu trời Florida, tiểu bang Missouri và khi ông mất, năm 1910, sao chổi Halley lại một lần nữa vẫy cái đuôi sáng lòa của mình trên nền trời xanh thẳm. Như một ngôi sao với thứ ánh sáng rực rỡ quệt ngang qua bầu trời, Mark Twain đến nay vẫn được coi là ngôi sao sáng nhất trong giới những người cầm bút trên văn đàn Mỹ.

___________________________________

(Tham khảo: Tài liệu và sách báo về Mark Twain)
© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật ngày 19.04.2013 theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SaìGòn .
. Đăng tải lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com