TINH THẦN NHẬT BẢN - VIỆT NAM

TINH THẦN NHẬT BẢN: Những phẩm chất Trời cho, có lẽ muốn học cũng không được .

. Cúi Nhưng Không Thấp :

Ở đất nước mặt trời mọc, hình ảnh nghiêng gập người cúi chào thể hiện cả một nền văn hóa Nhật Bản: Cúi nhưng không hạ mình. Sự nhún nhường chỉ làm tăng thêm sự nể trọng của người đối diện. Trên các chuyến bay của hãng hàng không Japan Airlines, nụ cười luôn nở trên môi các tiếp viên. Họ sẵn sàng ngồi, chính xác là “quỳ xuống”, giúp khách sửa tư thế của đôi chân tê mỏi. Họ niềm nở, vui vẻ tiếp nhận yêu cầu của hành khách khó tính nhất. Không phải phẩm chất máy bay khiến hành khách hài lòng mà chính cách phục vụ của tiếp viên khiến mọi người nghĩ tốt về người Nhật. Chỉ vài phút khởi hành trễ, toàn bộ nhân viên phục vụ mặt đất và tiếp viên, phi công dàn thành hàng ngang, cúi rạp người xin lỗi khách. Họ thật sự đã thành công khi để lại ấn tượng sâu sắc về một nước Nhật vô cùng hiếu khách và nghệ thuật giao tiếp tuyệt vời.

. Trung Thực :

Ở Nhật, bạn khó có cơ hội bắt taxi để đi một cuốc đường dài. Vì sao? Các tài xế sẽ tự chở bạn thẳng đến nhà ga tàu điện ngầm, kèm lời hướng dẫn “Hãy đi tàu điện ngầm cho rẻ”. Sự trung thực của người Nhật in đậm nét ở những “mini shop không người bán” tại Osaka.

- Hệ thống tự tính tiền tại siêu thị Nhật, người mua tự phục vụ, tự scan mã vạch, tự trả tiền.

Nhiều vùng ở Nhật không có nông dân. Ban ngày họ vẫn đến công sở, ngoài giờ làm họ trồng trọt thêm. Sau khi thu hoạch, họ đóng gói sản phẩm, dán giá và để thùng tiền bên cạnh cho người mua cứ theo giá niêm yết mà tự bỏ tiền vào thùng. Cuối ngày, trên đường đi làm về, họ ghé đem thùng tiền về nhà. Nhẹ nhàng và đơn giản. Các con đường mua sắm, các đại siêu thị ở Hokkaido, Sapporo hay Osaka… cũng không nơi nào bạn phải gửi giỏ/túi xách. Quầy thanh toán cũng không đặt ngay cổng ra vào. Người Nhật tự hào khẳng định động từ “ăn cắp vặt” gần như đã biến mất trong từ điển. Nếu bạn đến Nhật, toàn bộ các cửa hàng sẽ tự động trừ thuế, giảm 5 – 10% khi biết bạn là khách nước ngoài.

- Không cần gửi giỏ xách khi đi siêu thị

- No noise” – không ồn Nguyên tắc không gây tiếng ồn được áp dụng triệt để tại Nhật. Tất cả đường cao tốc đều phải xây dựng hàng rào cách âm, để nhà dân không bị ảnh hưởng bởi xe lưu thông trên đường. Osaka bỏ ra 18 tỷ USD xây hẳn một hòn đảo nhân tạo để làm phi trường rộng hơn 500ha ngay trên biển. Lý do đơn giản chỉ vì “người dân không chịu nổi tiếng ồn khi máy bay lên xuống”. .

Tại các cửa hàng mua sắm, dù đang vào mùa quảng cáo, cũng không một cửa hàng nào được đặt máy phát ra tiếng. Tuyệt đối không được bật nhạc làm ồn sang cửa hàng bên cạnh. Muốn quảng cáo và thu hút thì cách duy nhất là thuê một nhân viên dùng loa tay, quảng cáo với từng khách.

. Nhân Bản :

Vì sao trên những cánh đồng ở Nhật luôn còn một góc nguyên, không thu hoạch? Không ai bảo ai, những nông dân Nhật không bao giờ gặt hái toàn bộ nông sản mà họ luôn “để phần” 5-10% sản lượng cho các loài chim, thú trong tự nhiên.

. Bình Đẳng :

Mọi đứa trẻ đều được dạy về sự bình đẳng. Để không có tình trạng phân biệt giàu nghèo ngay từ nhỏ, mọi trẻ em đều được khuyến khích đi bộ đến trường. Nếu nhà xa thì xe đưa đón của trường là chọn lựa duy nhất. Các trường không chấp nhận cho phụ huynh đưa con đến lớp bằng xe hơi.

Việc mặc đồng phục vest đen từ người quét đường đến tất cả nhân viên, công chức cho thấy một nước Nhật không khoảng cách. Những ngày tuyết phủ trắng nước Nhật, từ trên cao nhìn xuống, những công dân Nhật như những chấm đen nhỏ di chuyển nhanh trên đường. Tất cả họ là một nước Nhật chung ý chí, chung tinh thần lao động. Văn hóa xếp hàng thấm đẫm vào nếp sinh hoạt hàng ngày của người Nhật. Không có bất cứ sự ưu tiên nào. Sẽ không có gì ngạc nhiên nếu một ngày bạn thấy người xếp hàng ngay sau lưng mình chính là Thủ tướng. Ở Nhật, nội trợ là một nghề. Hàng tháng chính phủ tự trích lương của chồng đóng thuế cho vợ. Do đó, người phụ nữ ở nhà làm nội trợ nhưng vẫn được hưởng các chế độ y như một người đi làm. Về già vẫn hưởng đầy đủ lương hưu.

- Độc đáo hơn nữa là nhiều công ty áp dụng chính sách, lương của chồng sẽ vào thẳng tài khoản của vợ. Vai trò của người phụ nữ trong gia đình vì thế luôn được đề cao, tôn trọng. *

- Ở đất nước mặt trời mọc, mọi người hiểu sâu sắc lý do khiến nước Nhật tan hoang sau chiến tranh thế giới thứ 2, bật dậy mạnh mẽ trở thành cường quốc khiến cả thế giới phải nghiêng mình.

NHỚ LẠI TRẬN THẢM HỌA ĐỘNG ĐẤT – SÓNG THẦN 2 NĂM TRƯỚC

Sáng ngày 11-3-2011, trận Động đất 9 độ Richter ngoài khơi đông bắc Nhật Bản đã tạo ra đợt Siêu sóng thần cao đến 10m. Người Nhật đã quen đối phó với các tình huống động đất nên thiệt hại nhân mạng lần này chủ yếu là do Sóng thần, với số người chết và mất tích là 18.600 người và thiệt hại ước tính là 236 tỉ USD (tính đến ngày 20-3-2011). Đài truyền hình NHK những ngày qua liên tục phát hình hành trình của cơn sóng dữ ập vào các thành phố ven biển. Sóng thần đi qua, còn lại cảnh hoang tàn, mặt đất ngổn ngang tàu bè, xe cộ và mảnh vụn nhà cửa. So với đợt Sóng thần cuối năm 2004 ở vùng biển Ấn Độ dương, lần này người ta chứng kiến rõ hơn hình ảnh cơn thịnh nộ ở chính đất nước đặt tên cho nó: Tsunami. Thế giới cũng sử dụng từ “Tsunami” thay cho từ “Tidal wave” có sẵn trong Anh ngữ để nói về Sóng thần.

Từ “Tsunami” của Nhật (tsu là ‘cảng’ và nami là ‘sóng’) là từ mà các ngư dân Nhật gọi những đợt sóng lớn bất thường ập vô bờ. Tuy động đất và sóng thần có liên quan với nhau, song một vụ động đất không nhất thiết phải gây ra sóng thần. Tất cả tùy thuộc nơi tốc độ, diện tích, chu kỳ…của con sóng, địa hình đáy biển…Cũng không phải sóng cao sẽ tạo ra sức tàn phá lớn, mà là thời gian nước dâng cao và khối lượng nước di chuyển lúc đó. Sức tàn phá của vụ Động đất – Sóng thần lần này tương đương 340 megaton (khoảng 24 quả bom ném xuống Hiroshima năm 1945). Sau vụ động đất chính, còn có hai vụ khác sau đó cường độ 7,1 và 6,8 độ Richter, 12 vụ khác cường độ 6 độ. Các dư chấn có thể tiếp tục trong nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần sau đó.

Tất nhiên, với sức mạnh lớn như thế, cơn sóng thần không dừng ở châu Á. Tổng cộng có đến 17 nước khác chịu ảnh hưởng trực tiếp: tại California và cảng Santa Cruz, cách 45km về phía nam San Jose và ở một số nơi tại Nam Mỹ…

TINH THẦN NHẬT BẢN – CHẤT KEO GẮN KẾT NGƯỜI DÂN

Thảm họa kép Động đất – Sóng thần kinh hoàng nhất trong lịch sử của nước Nhật dường như không ảnh hưởng tới tính cách người dân nước này: luôn thể hiện sự quan tâm tới người khác ngay cả khi họ rơi vào những tình huống kém may mắn nhất. Khó thấy người Nhật nghĩ tới việc làm phiền người khác bằng cách thể hiện sự lo lắng của mình.Yêu cầu người giúp đỡ mình đôi khi dẫn tới việc bị coi là khác biệt ở Nhật Bản

Tính quy củ và trật tự xã hội vẫn được duy trì ngay cả trong những thời điểm khó khăn nhất, ở vùng có thảm họa cũng như tại các nơi khác. Ở Tokyo và những vùng ngoại ô, Động đất khiến hệ thống giao thông công cộng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Nhưng khi có tàu đến, người dân vẫn xếp hàng trật tự lên tàu như bất kỳ ngày bình thường nào. Kể cả khi nạn nhân thảm họa cũng xếp hàng trật tự trong khi lãnh hàng cứu trợ, dù trời tuyết rơi, lạnh giá. Báo chí Tây phương nhận định tinh thần doàn kết đặc biệt mạnh ở Nhật Bản: - Khi khó khăn, siêu thị giảm giá, các máy bán hàng tặng nước uống miễn phí để người dân sống sót. “Nhưng ấn tượng nhất là không hề có cướp bóc ở đây. Dù tình trạng ngày càng tồi tệ hơn, dường như cách hành xử của người dân ngày càng tốt hơn”.

- “Người Nhật có sự hiểu biết rất rõ về trách nhiệm, có tinh thần sống vì cộng đồng của mỗi người”.

Trong lịch sử các thành phố ở Nhật bị phá hủy liên tục vì chiến tranh, hỏa hoạn và động đất. Mỗi lần như vậy người Nhật đều tái thiết đất nước lớn hơn, tốt hơn.

- Người dân Nhật rất bình tĩnh, trật tự trong và sau trận Động đất và Sóng thần kinh hoàng. Qua những hình ảnh của người dân Nhật được phát trên các bản tin thời sự, các tờ báo, đó là cảnh những người Nhật quy củ xếp hàng nhận đồ cứu tế, dòng người xếp hàng nhiều đến nỗi người ta đã không thể đứng thành một hàng dọc, mà phải ‘uốn’ thành hình cong trong một trật tự đáng khâm phục.

Rồi tiếp theo, chúng ta cũng đã nhìn thấy rất nhiều hình ảnh cùng rất nhiều câu chuyện cảm động được chuyển về từ tâm chấn: một phụ nữ đã gọi lại một thanh niên trên đường để tặng chiếc bánh mì, dù cửa hàng bánh của chị mỗi lúc một cạn kiệt hơn; một em nhỏ kiên quyết xếp hàng đợi đến lượt mình để lấy nước sạch, thay vì nhận ân huệ ‘nhường chỗ’ của những người đứng trên. Và đáng phục nhất có lẽ chính là câu chuyện được một cảnh sát Nhật gốc Việt Nam thuật lại khi anh tặng một miếng lương khô của mình cho một em bé 9 tuổi đã mất cha, mất mẹ, giờ đang xếp hàng nhận đồ cứu trợ. Em bé ấy, trong cơn đói khát cùng quẩn đã không ngấu nghiến ăn ngay miếng lương khô như tưởng tượng của anh, mà mang nó đến chỗ những người đang phát thực phẩm với một suy nghĩ khiến cả nhân loại phải ngả mũ rằng: “Có lẽ còn nhiều người đói hơn con. Bỏ vào đó để các cô, các chú phát chung cho công bằng ạ”.

Chúng ta và có lẽ rất nhiều bạn đọc khác đều phải rơi nước mắt trước câu nói này.

TINH THẦN VIỆT NAM: CHUYỆN KỲ CỤC Ở CÁC LỄ HỘI VẪN TIẾP DIỄN ?

Sống với những câu chuyện cảm động và đáng phục trên đây, bỗng thấy đắng cay, nhức nhối quá khi nhớ lại cảnh chen cướp đầy xót xa, tức tưởi diễn ra trong Lễ khai ấn Đền Trần năm Tân Mão, ở Nam Định mới rồi (mà sau đó, ngày 19-3-2011 Bộ Văn hóa khuyến cáo không nên tổ chức phát ấn vì không đủ cơ sở tư liệu lịch sử để chứng minh việc phát ấn và cảnh chen nhau giành ấn làm mất hết ý nghĩa cùa Lễ hội).

Ở Lễ hội đó, bất luận già - trẻ - trai – gái, và bất luận người bình dân hay người trí thức cũng đều như thế cả: cứ nháo nhào xô đẩy nhau để “cướp” cho kỳ được một cái Ấn – phương tiện thỏa mãn giấc mộng phù hoa. Kết quả là đã có nhiều người ngộp thở, ngất xỉu hoặc ít ra cũng phải thoát khỏi đám đông trong cảnh ‘thân tàn ma dại’…

- Sau 2 năm, Lễ hội Khai ấn Đền Trần và ở các Lễ hội khác trong Mùa Xuân năm nay -Quý Tỵ 2013 – vẫn tiếp diễn y hệt, dù chính quyền địa phương nói là sẽ chấm dứt tê nạn trên, nhưng báo chí cho biết năm nay có nhiều vị chức sắc cũng tranh giành mua cho được Ấn triều Trần, tình hình mua Phật bán Thánh vẫn bát nháo như cách đây 2 năm! Câu chuyện rất ư là khó hiểu gây ảnh hưởng xấu đến các Lễ hội khác vào Mùa Xuân trên Quê hương và nhất là ảnh hưởng xấu trầm trọng đến Tinh thần Việt Nam!

Tới đây, hãy thử đặt câu chuyện “Động đất ở Nhật” và “cướp ấn đền Trần” cạnh nhau. Nếu như Động đất ở Nhật khiến con người phải đối diện với cảnh “một sống hai chết” thì Lễ hội đền Trần, đúng như tên gọi của nó là một ngày hội, và ở ngày hội ấy con người ta có thể được thỏa mãn nhu cầu quyền lực – nhu cầu vật chất (ít ra là ở góc độ niềm tin). Vậy thì, xét ở phương diện nguy kịch, rõ ràng Động đất ở Nhật nguy kịch hơn nhiều so với Lễ hội đền Trần ở ta. Vây nên, cái hoàn cảnh “Động đất” đáng để người ta phải chen lấn, xô đẩy; thậm chí là phải tranh cướp, giành giật hơn rất nhiều so với hoàn cảnh ”Lễ hội”. Các Lễ hội khác ở nhiều địa phương từ Tết đến nay hầu như cũng đều bát nháo như vậy.

Ấy thế mà chính trong hoàn cảnh đáng để chen lấn, giành giật, người ta lại thấy được sự quy củ, nề nếp; còn chính trong hoàn cảnh tưởng như phải quy củ, nề nếp thì người ta lại thấy rõ sự bát nháo, vô tổ chức đến kinh hồn. Sự tương phản này quả là dữ dội và…đau lòng.

Đặt ra hai câu chuyện trên là để chúng ta thử bàn luận về “Tinh thần Việt Nam”. Chả lẽ nước ta không có Tinh thần Dân tộc?

Lịch sử Việt Nam với 15 Vương triều trong bài “Việt Sử ca”:

Hùng Vương –Thục TrưngTiền (Hậu) Lý – Ngô

- Đinh –Tiền Lê – Lý – Trần – Hồ -

Lê sơ –Mạc – Lê (trung hưng) –Tây Sơn –Nguyễn.

Lịch sử Tiên Rồng!

- Đất nước ta từ triều Thục Phán An Dương Vương, với câu chuyện tình oan trái Mỵ Châu – Trọng Thủy, nước ta bắt đầu thời kỳ Bắc thuộc lần thứ nhất (111 TCN – 39) cộng 150 năm.

- Hai Bà Trưng xưng vương được 3 năm (40 – 43) sau đó bi thất bại thì nước ta lại kế tiếp thời kỳ Bắc thuộc lần thứ hai (43 – 544) cộng 500 năm.

- Triều Tiền Lý Nam Đế và Hậu Lý Nam Đế (544 – 602) sụp đổ thì đất nước ta bước vào thời kỳ Bắc thuộc lần thứ ba (603 – 905) cộng 302 năm.

Ngô Quyền bắt dầu thời kỳ độc lập tư chủ với chiến thắng quân Nam Hán.

Tiếp theo, các triều Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Hồ.

- Đến đây, sau thất bại cùa triều Hồ, là thời kỳ Thuộc Minh (1407 – 1427) cộng 20 năm. Lê Lợi chiến thắng quân Minh, mở ra triều Lê Sơ; sau đến triều Mạc, Lê Trung hưng, Tây Sơn và cuối cùng là triều Nguyễn.

Đất nước ta bị Trung Quốc đô hộ tổng cộng 972 năm, nghĩa là gần 1.000 năm nô lệ. Sau đó, thời kỳ Pháp thuộc kéo dài gần 100 năm (1858 – 1945) như nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, trong ca khúc “Gia tài của Mẹ”, viết:

Một ngàn năm nô lệ giặc Tầu

Một trăm năm đô hộ giặc Tây…

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, nước ta bị lệ thuộc ngoại bang trong thời gian quá lâu nên luôn mang trong lòng mỗi người dân với thái độ:

Ăn cơm nhà, vác ngà voi

Ăn cơm nhà, thổi tù và hàng tổng.

Trong cách cư xử với người cùng sống trong nước, nhiều khi cứ nghĩ rằng đó là người nước ngoài, nên dần dần tạo nên thái độ:

Sống chết mặc bay

Tiền thầy bỏ túi.

Vô hình trung tạo ra thái độ dửng dưng, phản cảm, không lo lắng cho người khác, chỉ biết bo bo lo cho chính mình. Nghĩa là nước ta không có “Tinh thần lo lắng cho Cộng đồng”

Tuy nhiên, Tinh thần Anh hùng Bất khuất cùa dân tộc ta thì biều lộ rõ rệt trong từng thời kỳ chống ngoại xâm, giành nền độc lập, tự chủ cho Đất nước. Theo nhiều nhà khảo cổ học thì lý do chính là, dù dân tộc ta từ Bách Việt – thuộc nhóm nhân chủng Mongoloid - khi di dân về phương Nam theo dấu chim Lạc, nhập cư cùng với dân bản địa vùng Giao Chỉ - thuộc nhóm nhân chủng Australoid, cùng nhau sống chung trên đất Giao Chỉ, tạo nên giống người Kinh Việt Nam, không giống như mọi dân Bách Việt khác, cũng khác hẳn với người Hán. Vì thế Tổ tiên ta quyết không để Trung Quốc đồng hóa, con cháu ngày nay mới còn dải giang sơn gấm vóc tuyệt mỹ hình chữ S!

TÓM TẮT

Chúng ta hãnh diện với Tinh thần Anh hùng Bất khuất, nhưng rất đau buồn vì người Việt thiếu Tinh thần vì Cộng đồng. Chúng ta cần giáo dục cho học sinh – sinh viên - và ngay cả chính bản thân chúng ta - Tinh thần vì Cộng đồng, “Văn hóa Xếp hàng” như Tinh thần Nhật Bản trong thảm họa Động đất – Sóng thần, dù gần chết đói, mà ngay cả một em bé, cũng luôn ghi nhớ “Văn hóa Xếp hàng”. Nếu được như thế, Tinh thần Viêt Nam sẽ bộc lộ rõ rệt trong những thiên tai, thảm họa, nếu có, trong tương lai.

Việt Nam đã từng đoạt được giài thưởng Fields năm 2010 về Toán học và biết bao giải Cờ vua trên thế giới, nên Chỉ số thông minh của học sinh, sinh viên Việt Nam đâu có thua kém Chỉ số Thông minh của Nhật Bản.

- Thế giới khâm phục, Việt Nam cũng khâm phục Tinh thần Nhật Bản.

Tháng Giêng diễn ra nhiều Lễ hội trên mọi miền Đất nước. Những Lễ hội thể hiện sự giao hòa giữa con người với thiên nhiên, con người với con người, thể hiện sự tri ân nguồn cội, đạo lý dân tộc hay bảo tồn nét văn hóa độc đáo. Sự giao cảm giữa đất trời, con người trong Mùa Xuân luôn là những khoảnh khắc đẹp nhất của bốn mùa.

Hòa vào không khí đầu năm rạo rực, chúng ta hy vọng rằng Tinh thần Lễ hội đất Việt sẽ mau chóng được thay đổi, để duy trì được Văn hóa Lễ hội độc đáo, mặc dù vào Mùa Xuân năm nay, các tệ nạn tại các Lễ hội ở nước ta vẫn diễn biến phức tạp với chuyện mê tín dị đoan xảy ra ở khắp các Lễ hội…

- Biết đến bao giờ Tinh thần Lễ hội thuần túy, Tinh thần vì Cộng đồng của dân Việt mới xuất hiện?

___________________________________

(Tham khảo: Sách Việt Sử, sách báo về Nhật Bản và trên Internet)
© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật ngày 13.03.2013 theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SaìGòn .
. Đăng tải lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com