NHẠC SĨ PHẠM DUY
(1921-2013)

Quý vị đang nghe Tiếng Đàn Tôi



Trong âm nhạc , nếu nói Trịnh Công Sơn là phù thuỷ về ngôn ngữ thì Phạm Duy chính là phù thuỷ về âm thanh ,điều nầy quả không ngoa.

Những ai am hiểu nhạc Phạm Duy sẽ thấy ngay những ca khúc của ông đầy chất kĩ thuật từ khúc thức , tiết điệu, chuyển cung ( modulation) … rất sáng tạo , đa dạng… có thể đơn cử một số bài tiêu biểu như :

- Áo anh sứt chỉ đường tà (Cung Cm –Cmaj - Am ) Nghìn trùng xa cách ( Cmaj – Cm - Gmaj ),Trả lại em yêu ( Fmaj – Amaj ) , Thà như giọt mưa ( Gm – Bmaj ), Còn chút gì để nhớ ( Cmaj – Eb ) …

Trong cuộc đời âm nhạc ,ông, đã sáng tác khoảng một ngàn bài hát… những ca khúc ra đời trong mỗi hoàn cảnh khác nhau:

Mùa hè năm 1948 ở Chợ Đại- Cống Thần, Phạm Duy lênh đênh trên con thuyền giữa dòng sông Đáy , ông quen một người con gái tên Hiếu cũng là một người mê văn nghệ, Phạm Duy ôm đàn guitar ngồi hát mạn thuyền, trôi trên con thuyền tình nầy cùng người đẹp và ông đã soạn bài Tiếng Đàn tôi:

Mênh mông lả ơi
Thuyền về tới bến mê rồi
Khoan khoan hò ơi
Dặt dìu trong tiếng đàn tôi…

( bài nầy chúng ta rất quen thuộc qua tiếng hát Elvis Phương sau nầy) cuộc tình tạm bợ không bền lâu sau đó hai người chia tay..

Thời kháng chiến ông có xuống vùng Gio Linh – Quảng Trị để diễn.Thực dân Pháp đã đàn áp dân làng ở đây,chúng giết nhiều người dân trong đó có 12 người mẹ ông xúc động soạn ra bài Mười hai lời ru để ghi lại tội ác nầy:

miền Trung yêu dấu có một bài ru
vọng từ quê mẹ là nơi căm thù
…………………….
Mười hai người mẹ
Giặt bắt ôm con
Thả trôi xuôi dòng…

Ngoài 12 bà mẹ hi sinh dân làng đã kể cho ông nghe một câu chuyện dã man của giặc Pháp : Bà mẹ có người con đi dân quân bị giặc Pháp bắt chặt đầu treo giữa chơ, không ai dám ra lấy, rốt cuộc bà mẹ lẵng lặng ra lấy đầu con đem về chôn, ông sáng tác bài Bà mẹ Gio Linh:

Mẹ già tưới nước trồng rau
Nghe tin xóm làng kêu gào
Quân thù đã bắt được con
Đem ra giữ chợ cắt đầu
Nghẹn ngào không nói một câu
Mang khăn gói đi lấy đầu…

Bài Gánh Lúa về với giai điệu mượt mà nhịp nhàng thường sau nầy chúng ta hay nghe hát hợp ca được sáng tác vào Mùa đông năm 1950 khi vợ ông sanh đứa con đầu lòng ở chợ Neo. Ngồi bế con ở trong quán Thăng Long (quán của ông già nhạc sỹ Phạm Đình Chương) thấy hàng ngàn dân công kĩu kịt gánh lúa ủng hộ chiến trường, ông hứng khởi soạn một bài có dạng dân ca mới nhịp điệu rất vui:

Mênh mông mênh mông sóng lúa mênh mông
Lúc trời rạng đông , rạng đông
Bóng người thấp thoáng cuối đường thanh vắng
Bước đều mà quanh gánh ư nặng vai
…………………………………………………………………
gánh gánh gánh , gánh thóc về
gánh gánh gánh, gánh thóc về
gánh về, gánh về
gánh về, gánh về…..

Bài Thuyền Viễn Xứ được sáng tác năm 1953,lúc Phạm Duy chân ướt chân ráo từ Hà Nội vào Sài Gòn tình cờ gặp cô em gái Huyền Chi (nhiều người đã lầm lẫn với nhà thơ Hà Huyền Chi) bán vải ở chợ Bến Thành Sài Gòn đưa tặng bài thơ nói lên tâm trạng nỗi niềm một người phải xa xứ rời bỏ bến Đà Giang ngoài Bắc thân yêu ngày nào…

Chiều nay sương khói lên khơi
Thuỳ dương rũ bóng tơi bời
Làn mây hồng pha ráng trời
Sóng Đà Giang thuyền qua xứ người…

Thời gian sau đó, ông anh Nguyễn Đức Quỳnh ( người anh tinh thần ) làm báo ngoài miền Trung có rủ Phạm Duy ra Huế chơi, chàng nhạc sĩ lãng tử nầy đã lang thang nhiều đêm trên những con đường nhỏ yên tịnh của xứ thần kinh. Một hôm chủ nhân con đò sông Hương tên Mụ Tôn đã mời ông xuống đò nghe hát, nàng ca kỹ tên Ngọc Tuý đã kết tình cùng ông. Người ca kỹ trong khoang thuyền nhỏ và tiếng hát ngân xa trên mặt nước… đã làm ông hứng khởi sáng tác bài Dạ Lai Hương:

Đêm thơm như một dòng sữa
Lũ chúng em êm đềm rũ nhau ra trước nhà….
Hương thơm không phải từ hoa
Mà bởi lòng ta thiết tha tình yêu thái hoà….
Đời ngon như men say
Tình lên phới phới…

Sau đó ông đi Pháp học nhạc ( 1954 ) ,cả gia đình tiễn ông tại bến Sáu Kho ( Sài Gòn ) những ngày lênh đênh trên tàu Marseillaise vượt Ấn Độ Dương ông nhớ nhà, nhớ con, nhớ quê hương… Phạm Duy đã sáng tác bài Ngày trở về :

Ngày trở về
Anh bước lê trên quảng đường đê
Đến bên luỹ tre
Nắng vàng hoe vườn rau
Trước hè cười đón người về…

(khi ông về nước năm 2005 đã lấy tên bài hát nầy đặt cho chương trình Đêm nhạc Phạm Duy được tổ chức tại nhà hát Hoà Bình- TP HCM năm 2006 ) :

Vào những năm 1960 Phạm Duy và ban nhạc gia đình Thăng Long cộng tác rất mạnh ở mọi lãnh vực từ Đài phát thanh, Phòng trà , Hãng đĩa hát, Đại Nhạc Hội … ông thường đến trình diễn ở các phòng trà Đức Quỳnh đường Cao Thắng- phòng trà Trúc Lâm đường Ngô Tùng Châu. Thấy các phòng trà làm ăn được nên người bạn kiến trúc sư Võ Đức Diên bèn mở phòng trà Anh Vũ bên đường Bùi Viện và mời Phạm Duy làm người dẫn chương trình văn nghệ ( thời ấy chưa có dùng từ MC ) …

Thời gian nầy ông có soạn bài Phố Buồn nói lên cuộc sống buồn tẻ nghèo nàn của lớp người lao động thành thị :

Đường về đêm đêm mưa rơi ướt bước chân em
Bùn lầy không quên bôi thêm lối ngõ không tên
……………………………
nhìn vào khe song trông anh ốm yếu ho hen
một ngày công lao không cho biết đến hương đêm
em bước chân qua thềm
mưa vẫn rơi êm đềm
và chỉ làm phố buồn thêm…

bài hát với điệu Tango được mọi người biết đến nhiều nhờ giọng hát nỉ non của ca sỹ Thanh Thuý, sau đó đã tái bản đến tám lần. Bài hát có vần điệu rất lạ thể hiện cách chơi chữ ngộ nghĩnh của ông :… Giọt mưa mưa rơi tí tách, mưa tuôn dưới vách, mưa qua mái rách,mưa như muốn trách,mưa yêu áo rách…

Về phổ thơ Phạm Duy đã từng thành công với các bài thơ hay một thời như :

- Vần thơ sầu rụng, Hoa rụng ven sông của Lưu Trọng Lư

- Tiếng sáo thiên thai của Thế Lữ

- Ngậm ngùi của Huy Cận

- Mộ khúc của Xuận Diệu

- Tình quê của Hàn Mặc Tử

-Tiễn em và Bên ni bên nớ của Cung Trầm Tưởng

-Ngày xưa Hoàng Thị và Đưa em tìm Động hoa vàng của Phạm Thiên Thư

-Thà như giọt mưa của Nguyễn Tất Nhiên…

Nhưng thành công nhất ( theo ông nói ) vẫn là bài Ngậm ngùi, lần đầu ra mắt công chúng qua tiếng hát Anh Ngọc ,rồi đến nữ ca sỹ Lệ Thu với giọng hát ngọt ngào sang trọng đã làm cho bài hát bất tử … Nó đã tồn tại suốt mấy chục năm liền ,được hát liên miên. Kể cả các ca sỹ mới ra lò ở Mỹ (1991) dù tiếng Việt nói còn lọng ngọng vẫn hát tốt bài hát nầy (như ca sỹ Thuỳ Dương chẳng hạn…)

SAO ĐẠI THỤ ÂM NHẠC VIỆT NAM VỪA TẮT

Một đại thụ âm nhac Việt Nam vừa qua đời vào lúc 14:30 ngày 27-1-2013. nhạc sĩ Phạm Duy sinh năm 1921 tại Hà Nội, tên thât là Phạm Duy Cẩn. Ông là con trai út của nhà văn- nhà báo Quốc ngữ tiên phong Phạm Duy Tốn, nhưng mới lên 2 tuổi thì bố mất. Cuộc đời hoạt động nghệ thuật của ông bắt đầu lúc 17 tuổi (1938) khi gia nhập gánh cải lương Đức Huy – Charlot Miều đi lưu diễn từ bắc chí nam. Lúc ấy ông là ca sĩ Phạm Duy Cẩn, chàng ca sĩ này đã hát bài “Buồn tàn thu” của Văn Cao, và từ đó, Văn Cao ca ngợi: “Tương Tiến ca sĩ Phạm Duy Cẩn, kẻ du ca đã gieo nhạc buồn của tôi khắp chốn”. Từ ấy, hai người trở thành hai người bạn thân và cùng nhau soan chung bài hát “Đàn chim Việt” nổi tiếng.

Khi sáng tác bản nhạc đầu tay là “Cô Hái mơ” (phổ thơ Nguyễn Bính), 1942), ông lấy nghệ danh là Phạm Duy. Sau một thời gian định cư ở Mỹ, ông và gia đình đã về Việt Nam sống từ năm 2005. Nhạc sĩ mất do tuổi cao sức yếu và một phần cũng vì cái chết của con trai đầu lòng –ca sĩ Duy Quang - vào tháng trước tại Mỹ vì bệnh ung thư.

Một người rất trần tục và đầy tranh cãi. Nhưng không thể phủ nhận được đó là một nhạc sĩ thiên tài, là một trong những nhạc sĩ người Việt tài hoa nhất.

Bài nhạc dưới đây do Phạm Duy sáng tác năm 1966, hồi trước 1975 Khánh Ly hát bài này. Sau 1975, một CD, thâu âm (ở Cali, kỷ niệm Khánh Ly 50 năm ca hát) hai tiếng hát Khánh Ly và "bố" Phạm Duy (vì lúc sinh thời, ông chơi thân với bố của cô ca sĩ này) hát chung với nhau bài này.

Dưới đây là bài "Những gì sẽ đem theo về cõi chết" sáng tác của Pham Duy. Lời rất hay, có chút hơi hướng Phật pháp. Nhạc và hoà âm cũng rất hay. Hai "bố con" hát cũng rất hay. Bài hát có nội dung và ý nghĩa rất đặc biệt (kind of unique in all Vietnamese songs).

Ca khúc: Những Gì Sẽ Đem Theo Về Cõi Chết

Nhạc và lời : Phạm Duy (Saigon -1966)

Rồi mai đây tôi sẽ chết
Trên đường về nơi cõi hết
Tôi sẽ đem theo với tôi những gì đây?

Rồi mai đây tôi hoá kiếp
Trong lòng còn bao luyến tiếc
Tôi sẽ đem theo với tôi những gì đây ?

Tôi không đem theo với tôi được tiền tài hay danh vọng
Tôi không đem theo với tôi được gái đẹp hay rượu nồng
Tôi không đem theo với tôi được lầu vàng hay gác tía
Tôi không đem theo với tôi được mộng giầu sang phú quý
Tôi xin đem theo với tôi một nụ cười không nghi ngại
Tôi xin đem theo với tôi đôi mắt trẻ thơ đẹp ngời
Em giương to đôi mắt, soi vào cuộc đời đang bước tới
Tương lai vui hay tối thui cũng là nhờ anh lớn thôi...

Rồi mai đây tôi sẽ chết
Trên đường về nơi cõi hết
Tôi sẽ đem theo với tôi những gì đây ?
Rồi mai đây tôi hoá kiếp
Trong lòng còn bao luyến tiếc
Tôi sẽ đem theo với tôi những gì đây ?

Tôi không đem theo với tôi được quyền hành trong giai đoạn
Tôi không đem theo với tôi được giới hạn tiếng anh hùng
Tôi không đem theo với tôi được tượng đồng bia đá trắng
Tôi không đem theo với tôi được tuổi vàng trong cõi sống
Tôi xin đem theo với tôi một cuộc tình không quen thuộc
Ðôi uyên ương xin mến thương không khó nhọc hay ngượng ngùng
Trong đêm thâu ôm ấp nhau bên cột đèn hay khóm trúc
Không ai ngăn hay lấy cung vì phạm thuần phong mỹ tục...
Rồi mai đây tôi sẽ chết
Trên đường về nơi cõi hết
Tôi sẽ đem theo với tôi những gì đây ?
Rồi mai đây tôi hoá kiếp
Trong lòng còn bao luyến tiếc
Tôi sẽ đem theo với tôi những gì đây ?

Tôi không đem theo với tôi được nhiều điều tôi mong đợi
Tôi không đem theo với tôi danh với lợi ra ngoài đời
Tôi không đem theo với tôi được cả buồn vui mấy nỗi
Tôi không đem theo với tôi, và để lại cho thế giới...
Tôi xin dâng cho thế gian một vài điều tôi công nhận
Tôi xin dâng cho thế gian ôi số phận sinh làm người
Thương cho em chưa thoát thai trong cuộc đời chưa hết chuyến
Tôi xin dâng cho cái quên của một người sẽ tái duyên.
CODA
Rồi mai đây tôi sẽ chết, trên đường về nơi cõi Niết
Tôi sẽ không đem với tôi những gì đâu ! Rồi mai đây tôi hoá kiếp, trong lòng mừng không hối tiếc
Tôi sẽ không đem với tôi những gì đâu !


What Can I Take Into Death

English Version by James Durst

When my life is over and death I discover
O what will I choose to take with me?
When shadows fly o'er me as I start my journey
O what will I choose to take with me
I cannot take with me my fame and my fortune
I cannot take with me a loving companion
I cannot take with me the house and garden
I cannot take with me a castle or a canyon
But I shall take with me the smiles and the sorrows
Of children approaching mysterious tomorrows
And I shall take with me the eyes that are glowing
Reflecting uncertainty that comes with their growing.
And so forth and so on when life's breath is all gone
O what will I choose to take with me
When death's date I'm keeping and with Fate I'm sleeping
O what will I choose to take with me
I cannot take with me my power or my glory
I cannot take with me a golmine or quarry
I cannot take with me a bagful of silver
I cannot take with me a mountain or river
But I shall take with me a knowledge of loving
Of having shared moments both tender and moving
And I shall take with me a portion of sadness
To bring to the next life to balance my gladness
As I wander my way down deaths darkened highway
My soul will have nothing beside it
As I take my last look at life's dog-eared scrapbook
My soul will have nothing to hide it.

TÓM TẮT

Với việc cây Đại thụ trong nền âm nhạc Việt Nam hồi hương và giờ đây, nhạc sĩ Phạm Duy kiêm ca sĩ Phạm Duy Cẩn được an nghỉ trên Quê hương, dù sao ông cũng may mắn hơn em rể ông - nhạc sĩ Phạm Đình Chương kiêm ca sĩ Hoài Bắc. Chính nhạc sĩ Phạm Đình Chương đã sáng tác và diễn tả tâm sự của mình vào một ngày nào đó sẽ an nghỉ ở hải ngoại, trong ca khúc não ruột “Khi tôi chết hãy đem tôi ra biển”:

Khi tôi chết hãy đem tôi ra biển
Đời lưu vong không cả một nấm mồ
Vùi đất lạ thịt xương không tan biến
Hồn không đi sao trở lại Quê nhà!...

Cầu mong hai anh em hội ngộ tại thế giới bên kia sẽ bắt tay hòa giải mối hận tình trên dương thế, vì

…Nhân sinh ảo ảnh , đời là mộng
Thế sự vô thường khôn giả ngu
Thành bại, nhục vinh may khớp cả
Cụ với C… há khác nhau ư?

(Trích một bài Hát nói, hình như của Thám hoa Vũ Phạm Hàm – do Nguyễn Quảng Tuân sưu tập)

Mong lắm thay!


___________________________________

(Tham khảo: Sách báo và Internet về 3 nhạc sĩ Phạm Duy, Văn Cao và Phạm Đình Chương)
© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật ngày 07.02.2013 theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SaìGòn .
. Đăng tải lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com