NHẠC SĨ PHÁP

CHARLES CAMILLE SAINT-SAËNS
(1835-1921)



LƯƠNG VĂN HỒNG


Quý bạn đang nghe toàn bộ (21 phút 40) bản Le Carnaval des Animaux của C. Saint-Saëns

Các giao hưởng của Charles Camille Saint-Saëns là những đóng góp quan trọng cho thể loại này trong giai đoạn mà giao hưởng truyền thống Pháp đang có nhiều biểu hiện suy tàn. Các sáng tác của Saint Saens được truyền cảm hứng từ Chủ nghĩa cổ điển Pháp, đã làm nên tên tuổi ông cũng như báo trước sự ra đời của chủ nghĩa Tân cổ điển của Ravel và những nhạc sĩ khác.Charles Camille Saint-Saëns (1835-1921) sinh ngày 9 tháng 10 năm 1835 ở "Rue du Jardin" (phố vườn) Paris trong gia đình Saint Saens vốn xuất thân nông dân. Cậu bé Charles học piano dưới sự hướng dẫn của Camille Stamaty và Alexandre Boëly, học hoà âm do Pierre Malede dạy. Kết quả là vào thời điểm 4 tuổi 7 tháng cậu bé Charles đã chơi được một phần trong Violin sonata của Beethoven, và đến năm tuổi thì sáng tác “Le Soir", mélodie đầu tiên là bằng chứng cho tài năng của một nhạc sĩ. Đến năm lên 10, bước tiến mới trong việc học tập nghiêm túc là việc cậu bé đã có thể chơi tất cả 32 sonata của Beethoven hoàn toàn theo trí nhớ. Camille Saint-Saëns nhanh chóng được xem như một thần đồng âm nhạc sau buổi biểu diễn đầu tiên tại "Salle Pleyel" vào ngày 6 tháng 5 năm 1864. Ngay năm sau đó, giao hưởng đầu tiên được ra đời và giành giải "Societe Sainte Cecile" rồi được xuất bản năm 1847. Bảy tuổi Charles vào học tại Nhạc viện Paris môn organ dưới sự hướng dẫn của François Benoist và môn sáng tác do thầy giáo Jacques-François Fromental Halévy dạy. Năm 1858, Saint-Saëns làm việc tại một trong những nhà thờ có tiếng ở Paris là "La Madeleine" và giữ vị trí đó cho đến năm 1876. Một công việc mang lại phần nào danh tiếng, giúp nhạc sĩ trẻ an tâm về mặt tài chính để sáng tác và theo đuổi hoạt động ở các lĩnh vực khác mà ông quan tâm tìm hiểu. Vào thời điểm lúc đó, những buổi biểu diễn các thơ giao hưởng của Liszt được coi là hiện tượng mới, làm sống lại mối quan tâm đến Johan Sebastian Bach, Georg Friederich Handel, Christoph Willibald Gluck và Jean Phillippe Rameau. Saint-Saëns chính thức trở thành nhà soạn nhạc với tác phẩm "Ode a Sainte Cecile" viết năm 1852. Đồng thời Saint-Saëns cũng theo đuổi sự nghiệp của một nghệ sĩ piano, nhà chỉ huy và thường tham gia làm giám khảo các cuộc thi âm nhạc. Năm 1860 ông trở thành giảng viên piano tại "Ecole Niedermeyer", ông giữ vị trí này cho đến năm 1867. Piano concerto No. 2 giọng Son thứ, Opus 22 của Camille Saint-Saëns công diễn tháng 4 năm 1868, truyền đến cho âm nhạc Pháp thập niên 70 của thế kỷ XIX một tinh thần mới, với sức mê hoặc và nét tinh tế, đã trở thành nguyên mẫu căn bản cho sự kết hợp giữa piano và dàn nhạc cho nhiều thế kỷ sau. Nhạc sĩ đã được trao tặng giải thưởng "Le Legion d’Honneur” (Bắc đẩu bội tinh). Concerto giọng Son thứ là một trong những bản concerto dành cho piano nổi tiếng nhất mọi thời đại. Trong suốt cuộc đời, ông đã viết tất cả 10 concerto (5 piano concerto, 3 violin concerto, 2 cello concerto) và khoảng 20 concertante nhỏ cho nhạc cụ độc tấu và dàn nhạc. Các concerto nổi tiếng nhất phải kể đến số 2, 4, và 5 viết cho piano. Đến năm 1870, chiến tranh Pháp - Phổ nổ ra làm con đường âm nhạc Pháp tạm thời gián đoạn, Saint Saens đầu quân vào Đội cận vệ quốc gia. Hiệp hội âm nhạc Quốc gia (Societé Nationale de Musique) của Pháp chính thức được thành lập vào năm 1871 với thành viên sáng lập gồm Saint Saens cùng Romain Bussine, César Franck, Edouard Lalo và Gabriel Fauré.

Trong hơn nửa thế kỷ từ sau khi được thành lập, Hội âm nhạc Quốc gia đã bảo vệ và tích cực thúc đẩy sự phát triển của âm nhạc Pháp. Năm 1875 Saint-Saëns lập gia đình, cưới một cô gái trẻ 19 tuổi tên là Marie-Laure Truffot (một người cẩu thả và hay lơ đễnh, và đấy cũng chính là lý do khiến ông từ bỏ người vợ này.) Thời kỳ của những bi kịch gia đình này Saint-Saëns cho ra đời những tác phẩm phổ biến nhất của ông ngày nay bao gồm "Danse Macabre" (vũ khúc ma quỷ) năm 1875, Samson và Dalila năm 1878 và Khúc tưởng niệm cũng vào năm này. Tác phẩm Le Carnaval des Animaux (1886) của ông đã gây ấn tượng cả với người nghe nhạc đơn thuần lẫn các nhà phê bình bởi sự tinh tế, giàu trí tưởng tượng và âm nhạc trong sáng. Năm 1886, ông viết Giao hưởng giọng Đô thứ, “avec orgue”, tác phẩm nổi tiếng nhất của ông. Cuối thế kỷ XIX, thời điểm của những bước chuyển có tính chất khổng lồ mang trong mình những thành tựu lớn lao của của thế kỷ Ánh sáng: nước Pháp với tháp Effel được phô diễn trong *Hội chợ quốc tế tại Paris năm 1889- nước Pháp bắt đầu một kỷ nguyên công nghiệp với nền văn minh duy vật lấy máy móc, sắt thép làm biểu tượng.Tính chất trầm hùng, trang nghiêm của chương 2 giao hưởng rõ ràng là sự biểu đạt tâm sự riêng của một "công dân Châu Âu" trong ông, cùng với cái vĩ đại và đầy tự hào vẽ nên bởi dàn nhạc và đàn Organ ở chương cuối như niềm tự hào và cái lớn lao của thời đại nảy nở khoa học kỹ thuật, khoa học tự nhiên, thời đại của lý trí.

NGÀY HỘI CỦA MUÔNG THÚ
Le Carnaval des Animaux

Trong suốt một kỳ nghỉ với gia đình và bạn bè vào tháng 2 năm 1886 ở một làng nhỏ thuộc nước Áo, Camille Saint-Saëns đã cho ra đời Le Carnaval des Animaux (Ngày hội của muông thú) cho những bữa tiệc vui vẻ cuối tuần. Nhạc phẩm làm cho trẻ em mọi lứa tuổi ngạc nhiên và thích thú với cách mô tả các loại động vật rất sáng tạo song lại rõ đặc trưng, như những tiếng gần như khàn khàn, đục đục của những chú gà hay đinh tai the thé của những con lừa …

Ngày hội của muông thú dài khoảng 20 đến 25 phút. Tác phẩm gồm 14 khúc nhạc :

I- Nhạc mở đầu và Hành khúc hoàng gia của sư tử: vua của muôn loài

II- Chương nhạc này gợi nên hình ảnh một đàn gà với những tiếng gáy, tiếng mổ hạt.

III- Những con lừa : những con thú nhanh nhẹn, Có sự tham gia của 2 piano. Các con vật được mô tả ở đây rõ ràng là đang chạy và hình ảnh được gợi nên bằng chuyển động lên xuống nhanh nhẹn luống cuống không ngớt

IV- Những con rùa, Một chương nhạc hơi trào phúng mở đầu bằng piano rồi các đàn dây thể hiện một cách chậm rãi đến khó chịu điệu “Can-Can”

V- Con voi : . Đây là bức tranh biếm họa hoàn hảo về một con voi.

VI- Những con kăng-gu-ru- chuột túi, Những cú nhảy quãng cách nhanh nhẹn và duyên dáng trên đàn phím miêu tả những con kăng-gu-ru.

VII- Bể nuôi cá : Đây là một trong những chương giàu tính âm nhạc nhất. Flute rồi đến các đàn dây chơi giai điệu trên nền âm thanh gợn sóng lăn tăn được piano và glass harmonica thể hiện

VIII- Những nhân vật với đôi tai dài, Đây là chương ít tính trữ tình nhất trong tác phẩm. Hai đàn violin luân phiên nhau tạo nên những tiếng rít cao chói tai và những nốt thấp rì rầm khó có thể nghe ra giai điệu.

IX- Chim cu trong rừng sâu, . Piano chơi những hợp âm rộng mềm mại trong khi clarinet chơi ostinato hai nốt Đô và La giáng lặp đi lặp lại, bắt chước tiếng kêu của một tổ chim cu.

X- Chuồng chim

XI- Những nghệ sĩ piano : Saint-Saëns để chính các nghệ sĩ piano tham gia cùng bầy thú, mô phỏng những giờ tập gam của họ

XI- Những hóa thạch: Danse Macabre (Vũ khúc ma quỷ) Có sự tham gia của các đàn dây, 2 piano, clarinet và xylophone

XIII- Thiên nga : Thiên nga được viết tặng nghệ sĩ cello Charles-Joseph Lebouc

XIV- Chương Kết : có sự tham gia của tất cả các nhạc cụ. Nhiều chương nhạc trước được trích dẫn tại đây :Nhạc mở đầu, Những con lừa, Gà mái và kăng-gu-ru… Tác phẩm kết thúc bằng một nhóm hợp âm Đô trưởng mạnh mẽ.

Toàn bộ tổ khúc Ngày hội của muông thú chỉ được xuất bản sau khi Saint-Saëns qua đời theo nguyện vọng và di chúc của ông. Tổ khúc trở thành một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của ông. Nhà thơ Mỹ Frederic Ogden Nash(1902 – 1971), người nổi tiếng với các câu thơ vui nhộn và đầy hàm ý, đã viết một tập thơ hài hước tương ứng với mỗi khúc nhạc của tổ khúc Ngày hội của muông thú của Camille Saint-Saëns. Những câu thơ dí dỏm này thường được ngâm lên trong các buổi trình diễn tổ khúc.


*/ 1889 là năm kỷ niệm 100 năm Cách mạng tư sản Pháp (1789 - 1889)




© Tác giả giữ bản quyền .
. Cập nhật trên Newvietart.com ngày 11.01.2013 theo bản gởi của tác giả từ Sài Gòn.
. Đăng tải lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com