MAURICE RAVEL VÀ BOLERO
(1875-1937)



LƯƠNG VĂN HỒNG


Quý bạn đang nghe Boléro của M. Ravel

Joseph-Maurice Ravel sinh tại thành phố Ciboure, nước Pháp, gần Biarritz, một phần của vùng Basque thuộc nước Pháp, giáp biên giới Tây Ban Nha. Mẹ của ông, Marie Delouart, là người Basque, trong khi cha của ông, Joseph Ravel, là một nhà phát minh và tư bản công nghiệp người Thụy Sĩ. Sau khi cả nhà chuyển đến Paris, em trai của Maurice là Edouard ra đời. Ở tuổi lên bảy, cậu bé Maurice bắt đầu những bài học piano Cha mẹ Maurice gửi cậu đến nhạc viện Paris là một sinh viên chuyên ngành piano. Tại nhạc viện, Ravel học tập dưới sự hướng dẫn của thầy Gabriel Fauré một cách xuất sắc trong mười bốn năm. Ravel và Debussy rõ ràng là những nhà soạn nhạc mang đậm phong cách của trường phái Ấn tượng. Ravel cũng chịu ảnh hưởng lớn bởi nhiều hình thức âm nhạc trên thế giới, bao gồm nhạc Jazz của châu Mỹ, âm nhạc châu Á và các ca khúc dân ca truyền thống từ khắp các nước châu Âu. Ravel không bao giờ kết hôn. Khi Ravel còn sống, người ta chỉ đánh giá cao sự hiểu biết về dàn nhạc của ông mà không thấy những nét mới táo bạo trong âm nhạc của ông. Thời gian đã làm công việc của mình, nó cho người ta thấy tính hiện đại trong âm nhạc của Ravel: tính cô đọng trong thể hiện, tính chát nồng, tính chạm trổ trong âm nhạc cùng trạng thái cảm xúc thay đổi nhanh với những cơn cảm hứng mãnh liệt.

Những tác phẩm tiêu biểu của Ravel là Rhapsodie espanole” , “Boléro”, “Valsơ, khúc thơ múa”, Conzert số 1 cho đàn dương cầm” v.v…

Ravel và Debussy là hai nhạc sĩ đặt nền móng cho âm nhạc mới ở đầu thế kỷ XX trên đất Pháp.

KHÔNG CHỉ TRÁI TIM…

Âm nhạc dân gian là nguồn cảm hứng vô tận đối với Ravel. Ông trung thành với truyền thống cổ điển, mạnh dạn cởi mở, nên tuy là người Pháp nhưng chủ đề, giai điệu Tây Ban Nha chiếm vị trí quan trọng trong sáng tác của ông. Sự vĩ đại của Ravel ở chỗ ông bắt mạch được nhịp sống của thời đại và thể hiện nó trong âm nhạc của mình. Ông quan niệm:

- Âm nhạc kêu gọi không chỉ trái tim (tình cảm), mà cả khối óc (lý trí) nữa.

BOLERO

Ravel nói một cách hài hước, bảo Bolero là :

- Tiểu khúc cho dàn nhạc mà không có âm nhạc.

Trong buổi công diễn đầu tiên của Boléro, một người phụ nữ trong đám khán thính giả đã thét lên:

- Ông ấy điên rồi...ông ấy điên rồi!.

Khi được thuật lại chuyện này, Ravel đã mỉm cười nói:

- Bà ấy hiểu tác phẩm đấy.

Boléro nổi tiếng (1928) vì là bản nhạc duy nhất trong lịch sử âm nhạc chứa đựng crescendo độc nhất được duy trì liên tục lâu nhất so với bất cứ tác phẩm nào trong vốn tiết mục cho dàn nhạc (crescendo là ký hiệu chỉ dẫn cách chơi tăng dần âm lượng cho các nhạc công). Vì vậy một nhà phê bình viết: “Boléro đi chệch khỏi truyền thống cả ngàn năm.” Boléro nổi tiếng vì trong suốt thời lượng khoảng 15 phút của tác phẩm, họ có thể chơi hoặc nghe nhiều đoạn lặp lại nhất. Vì đây là một tác phẩm 15 phút được soạn cho dàn nhạc một cách trau chuốt, kĩ lưỡng nhất. Chỉ vì trở ngại về bản quyền chuyển soạn, nên từ một ý tưởng giai điệu duy nhất, Ravel đã phát triển Boléro thành một tác phẩm trọn vẹn cho dàn nhạc.

Trong buổi công diễn đầu tiên tại nhà hát Opera Paris ngày 22 tháng 11 năm 1928, Boléro đã khiến khán thính giả choáng váng. Ida Rubinstein vào vai một vũ nữ flamenco nhảy múa trên một chiếc bàn dài trong một quán rượu Tây Ban Nha. Vây quanh cô là những người đàn ông mà niềm ngưỡng mộ đã trở thành nỗi ám ảnh dục vọng.

Trên nền tiếng trống gõ theo nhịp bolérovà tiếng bật pizzicato của dàn dây, một sáo flute bắt đầu trình bày giai điệu chủ đề sẽ chiếm ưu thế trong toàn bộ tác phẩm. Một kèn clarinet lặp lại chủ đề rồi một bassoon trình bày tiếp phần phát triển uể oải và ảm đạm. Rồi giọng dịu dàng của kèn oboe d’amore nổi lên dẫn dắt giai điệu. Tiếp theo đó, một số nhạc cụ đồng thời chơi giai điệu ở những giọng khác nhau. Dần dần, có nhiều nhạc cụ tham gia hơn và kèn trombone gây ấn tượng với kĩ thuật glissando (vuốt âm) kiểu nhạc jazz. Âm lượng của các nhạc cụ tiếp tục lớn hơn, huyên náo hơn. Đến gần cuối tác phẩm, sự thay đổi đột ngột của điệu thức từ Đô trưởng sang Mi trưởng phá vỡ tính ổn định của dòng nhạc. Tiếng chiêng và cymbal rền vang tạo cho tác phẩm một kết thúc chói tai, kịch tính. Boléro là một lời tiết lộ hùng hồn về sức mạnh của âm nhạc vượt trên những giới hạn xúc cảm của chúng ta.


*/ Boléro còn có nghĩa là một kiểu vũ khúc Tây Ban Nha sôi nổi ở nhịp 3/4, thường được đệm bằng castanet (một loại nhạc cụ gõ cầm tay có thể vừa chơi vừa nhảy múa) và đôi khi bằng tiếng hát.




© Tác giả giữ bản quyền .
. Cập nhật trên Newvietart.com ngày 04.12.2012 theo bản gởi của tác giả từ Sài Gòn.
. Đăng tải lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com