LUDWIG VAN BEETHOVEN
(1770 - 1827)



LƯƠNG VĂN HỒNG


Quý bạn đang nghe Ode an die Freude Beethoven

Ludwig van Beethoven sinh ở Bonn (Đức) trong một gia đình nhạc sĩ cung đình. Mới 3 tuổi cậu bé Ludwig học đã học đàn clavio. Năm 11 tuổi, cậu bé Ludwig đã biểu diễn đàn dương cầm ở Hà Lan. Năm 1787, Beethoven được gửi sang Áo theo học thần đồng âm nhạc Mozart. Từ năm 21 tuổi đến khi qua đời, Beethoven sống ở kinh đô âm nhạc của thế giới – thành phố Viên. Ông là một trong những nhạc sĩ thiên tài. Ông đã đưa âm nhạc cổ điển thành Viên lên đến đỉnh cao của âm nhạc cổ điển thế giới và ảnh hưởng của nó còn âm vang đến ngày nay.

Chín bản giao hưởng của Beethoven đã mở ra kỷ nguyên mới- lần đầu tiên trong lịch sử âm nhạc, giao hưởng sánh vai ngang tầm với những bi hài kịch của Shakespeare và những khúc nhạc thánh ca.

Cũng là người tầm thường

Đối với Beethoven, hào khí là nguyên tắc tự nó biểu thị trong cuộc sống. Sự nghiệp của Napoleon - con người dùng những đòn sấm sét đập tan chế độ quân chủ, đã khích lệ Beethoven sáng tác bản giao hưởng số 3. Ông hi vọng ở người anh hùng lý tưởng Napoleon rất nhiều, hi vọng chính Napoleon sẽ là người đặt nền móng cho hạnh phúc của cả loài người. Với tâm trạng ấy, với dòng máu Prometheus. Beethoven sáng tác bản giao hưởng số 3 vừa mới hoàn thành, tên của Napoleon đã đứng ở trang bìa thì Beethoven được tin Napoleon lên ngôi hoàng đế. Nhạc sĩ Beethoven thất vọng, dằn giọng nói:

- Con người ấy cũng là người tầm thường. Bây giờ ông ta sẽ chà đạp lên tất cả các quyền con người, chạy theo sự hiếu danh, hiếu thắng … và sẽ trở thành một tên bạo chúa.

Beethoven xé tờ bìa bản tổng phổ giao hưởng số 3. Vì bản giao hưởng dồi dào sắc thái chất liệu anh hùng nên nó được Beethoven đặt tên là Eroica- Bản giao hưởng " Anh hùng".

Beethoven và Goethe

Teplitz là nơi có suối nước nóng có muối khoáng, là nơi an dưỡng nổi tiếng của Châu Âu. Hồi đó Nữ hoàng Áo và nhiều công tước Áo cũng đi tắm nước suối ở Teplitz. Cũng thời gian này Goethe và Beethoven cũng đang an dưỡng ở đây.

Một hôm, Goethe và Beethoven đang cùng nhau đi dạo chơi thì gặp Nữ hoàng Anh và đoàn tùy tùng đi ngược chiều hướng về phía hai người. Beethoven nhìn thấy và nói:

- Ta cứ dắt tay nhau đi, họ phải tránh đường ta đi, ta không phải tránh đường cho họ.

Goethe là người không quen làm ngược những nghi lễ thông thường với vua chúa, ông bỏ tay Beethoven và ngả mũ đứng sang đường chào Nữ hoàng , còn Beethoven cứ thế đi vào giữa đoàn tùy tùng. Các công tước trong đoàn vui vẻ chào Beethoven và né sang bên để Beethoven đi tiếp. Đi một đoạn Beethoven đứng lại đợi Goethe. Khi Goethe tới gần Beethoven nói:

- Tôi chỉ đợi ông thôi, vì ông là người có những tác phẩm mà tôi phải kính nể, nhưng với những người kia, ông đã kính nể họ quá đáng đấy.

ODE AN DIE FREUDE (TỤNG CA GỬI NIỀM VUI)

Đại văn hào Đức Friedrich Schiller viết bài thơ Ode An die Freude (Tụng ca Gửi niềm vui). Beethoven lấy một phần bài thơ này đưa vào chương cuối (dành cho bốn giọng đơn ca, đồng ca cùng dàn nhạc) trong Bản giao hưởng số 9 của ông. Bài Gửi niềm vui (còn được dịch là Hoan ca) được Hội đồng châu Âu chọn làm bài ca chính thức của Liên minh châu Âu năm 1972. Vì ngày càng có nhiều thứ tiếng dùng trong Liên minh châu Âu nên năm 2003, Liên minh châu Âu chọn phần phổ nhạc của Beethoven cho bài thơ này làm bài ca chính thức cho EU, mà bỏ phần lời bằng tiếng Đức. Dù sao thì phần nhạc vẫn thể hiện rõ ý tưởng bác ái trong thơ Schiller. Trong nguyên văn thơ Schiller có câu "những kẻ ăn mày trở thành anh em với những ông hoàng" (hình ảnh thời phong kiến) nay được chỉnh sửa cho hợp với thời hiện nay của Liên minh châu Âu bằng câu "tất cả mọi người đều là anh em", Hiệp hội London (The Society of London - sau này là Royal Philharmonic Society) đặt hàng bản giao hưởng vào năm 1817. Beethoven bắt đầu làm việc với bản giao hưởng vào năm 1818. *Bản giao hưởng số 9 cung rê thứ, opus 125 là tác phẩm giao hưởng trọn vẹn cuối cùng do Ludwig van Beethoven hoàn thành vào năm 1824 khi ông điếc hoàn toàn. Giao hưởng số 9, là con đẻ của thời đại của mình, đồng thời là sự thể hiện những lý tưởng và hoài bão của loài người. Nhạc sĩ hoàn thành bản giao hưởng vào cuối đời nhưng đã nghiền ngẫm trong suốt cuộc đời mình. Giao hưởng này như những đỉnh núi cao nhất, trội hơn tất cả những gì mà những thiên tài nghệ thuật của nhân loại tạo nên. Cũng như "Thần khúc" (Divina commedia) của Dante, tranh Đức mẹ của Raphael, "Faust" của Goethe hoặc khúc Messe (Die hohe Messe) của Bach,Việc sử dụng lời thơ của Friedrich Schiller là thử nghiệm đầu tiên mà nhà soạn nhạc sử dụng giọng hát con người ở cùng cấp độ với các nhạc cụ trong một bản giao hưởng. Khi đi tìm cách đi vào phần mở đầu của đoạn tụng ca của Schiller. Bạn ông, Anton Schindler, sau này kể lại: “Một hôm Beethoven nhảy vào phòng và la lớn "Tôi tìm ra rồi, tìm ra rồi" Sau đó anh ấy cho tôi xem phác thảo của những từ "cho chúng tôi hát bản tụng ca của Schiller bất tử". Bản giao hưởng này là tác phẩm được biết đến nhiều nhất trong tất cả các tác phẩm của âm nhạc cổ điển châu Âu. Bản giao hưởng số 9 của Beethoven là bản thánh ca về cuộc sống con người. Tại hầu hết các Thế Vận Hội từ nửa sau thế kỷ 20, chương bốn được trình diễn như một phần của các lễ nghi thức. Bản Giao Hưởng số 9 đã được các phi hành gia của phi hành đoàn Apollo 11 đem lên để tại Mặt trăng năm 1969 như một thông điệp thân ái của con người đến các nền văn minh ngoài hành tinh.

GỬI NIỀM VUI

Niềm vui, là hào quang của Thiên Chúa
Là kiều nữ của Thiên cung
Chúng ta hãy bước vào
và uống chén ánh thiều quang Thiên quốc,
chốn thánh điện của Ngài
Phép mầu hiệp nhất muôn người
Xếp xó gươm giáo chiến chinh
Kẻ ăn mày kết bạn với hoàng thân
Nơi đôi cánh ngừng bay ,
Ai thành công to lớn
Sẽ là bạn tâm giao,
Ai đầy tràn yêu mến
Hãy hoà vào niềm hoan hỉ!
Vâng, những ai có tâm hồn
Hãy reo vang trên toàn thế giới!
Và ai chưa hề nghe biết
Hãy cất đi nước mắt thương đau
Tất cả mừng vui uống
Nơi bầu sữa của tạo hóa
Những điều thiện , những cái ác
Hãy cuốn theo dòng suối hoa hồng
Hãy ôm hôn chúng tôi
Người bạn thân, trong sinh tử
Nguồn hy vọng của toàn thể nhân gian
Và thiên thần đứng trước mặt Đức Chúa Trời
Mừng khi ánh dương buổi sớm
Theo chương trình diễm lệ của thiên đường
Các bằng hữu, hãy chạy theo đường mình chọn
Vui lên, như anh hùng thắng trận
Mở vòng tay ôm lấy triệu sinh linh
Và tặng cả thế giới cái hôn này
Anh em, chung sống dưới một bầu trời
Nơi cha thương yêu ở
Triệu triệu sinh linh, sao chưa cúi mình bái lạy?
Thế giới, sao chưa thần phục Chúa Trời?
Hãy tìm Ngài trong vũ trụ
Ngài cư ngụ trên trời đầy sao.

Nguyên Bản Tiếng Đức

AN DIE FREUDE

Freude, schöner Götterfunken
Tochter aus Elysium,
Wir betreten feuertrunken,
Himmlische, dein Heiligtum!
Deine Zauber binden wieder
Was der Mode Schwert geteilt;
Bettler werden Fürstenbrüder,
Wo dein sanfter Flügel weilt.
Wem der große Wurf gelungen,
Eines Freundes Freund zu sein;
Wer ein holdes Weib errungen,
Mische seinen Jubel ein!
Ja, wer auch nur eine Seele
Sein nennt auf dem Erdenrund!
Und wer's nie gekonnt, der stehle
Weinend sich aus diesem Bund!
Freude trinken alle Wesen
An den Brüsten der Natur;
Alle Guten, alle Bösen
Folgen ihrer Rosenspur.
Küsse gab sie uns und Reben,
Einen Freund, geprüft im Tod;
Wollust ward dem Wurm gegeben,
Und der Cherub steht vor Gott.
Froh, wie seine Sonnen fliegen
Durch des Himmels prächt'gen Plan,
Laufet, Brüder, eure Bahn,
Freudig, wie ein Held zum Siegen.
Seid umschlungen, Millionen!
Diesen Kuß der ganzen Welt!
Brüder, über'm Sternenzelt
Muß ein lieber Vater wohnen.
Ihr stürzt nieder, Millionen?
Ahnest du den Schöpfer, Welt?
Such' ihn über'm Sternenzelt!
Über Sternen muß er wohnen.

*/ Bản giao hưởng được xây dựng trong thời gian mà thời kỳ cách mạng Pháp đã đi vào dĩ vãng, và thế lực phản động đang ngự trị ở Châu Âu. Những hy vọng đã đổi thành thất vọng. Trong nghệ thuật đã nảy sinh một trào lưu mới - chủ nghĩa lãng mạn, thể hiện những tâm trạng mới. Công trạng của người nghệ sĩ ca ngợi Trí tuệ, Tự do, Niềm tin trong thời kỳ đen tối ấy ấy càng có ý nghĩa lớn. Giao hưởng số 9 - một bản tuyên ngôn âm nhạc của thế kỷ 19





© Tác giả giữ bản quyền .
. Cập nhật trên Newvietart.com ngày 12.11.2012 theo bản gởi của tác giả từ Sài Gòn.
. Đăng tải lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com