NHÂN BẦU CỬ TỔNG THỐNG MỸ
BÀN VỀ “TÀI SẢN MỀM CỦA NƯỚC MỸ”

Tài sản mềm của một quốc gia thường tụ hội từ nhiều nhân tố.

- Tài sản lớn nhất của Trung Quốc là 5 ngàn năm lịch sử và văn hóa đặc trưng của Nho giáo, thể hiện qua lối sống của 1.3 tỷ dân và hơn 100 triệu Hoa kiều.

- Anh Quốc: Với khẩu hiệu “Mặt trời không bao giờ lặn trên đế chế Anh” 100 năm trước nên người Anh thường rất khôn ngoan trong những lựa chọn về chính trị, kinh tế và xã hội…vì họ đã từng trải qua bao thời vàng son cũng như khốn khổ.

- Hoa Kỳ thì chỉ mới lập quốc hơn 200 năm nhưng hiện nay, tài sản mềm của nước Mỹ lan tỏa khắp hoàn cầu và tạo hướng cho rất nhiều trào lưu trong sinh hoạt của nhiều dân tộc.

Dù đa dạng, phức tạp và có thể gây nhiều tranh cãi, trong góc nhìn của một Việt kiều sinh sống tại Hoa Kỳ, năm tài sản mềm lớn nhất của nước Mỹ gồm có:

1.  Niềm tin của người dân

Nếu hỏi một người Mỹ là họ tin vào cái gì, ngoài đức tin vào tôn giáo riêng, câu trả lời sẽ là một Giao ước xã hội (social contract).

Điều kiện đầu tiên của giao ước là tôi bình đẳng và tự do trước mọi cơ hội để mưu tìm hạnh phúc cho mình và gia đình, từ vật chất đến tinh thần. Tôi có thể là một đứa bé da mầu, lớn lên trong khu ổ chuột nhưng tôi vẫn có thể làm Tổng Thống hay là người giàu nhất nước Mỹ hay một văn nghệ sĩ tăm tiếng. Độ cao hay thấp của hành trình hoàn toàn tùy thuộc vào khả năng và ước muốn của tôi.

Sau đó, tôi được chánh phủ cam kết là không ai có quyền can thiệp hay ngăn trở bất cứ hành vi nào của tôi miễn không phạm pháp. Căn bản cũng như chi tiết của hệ thống pháp luật này phải được xây dựng hay hủy bỏ với sự đồng thuận của đa số cử tri hoặc người đại biểu do dân bầu. Và tôi tin rằng trước pháp luật, tôi sẽ được xét xử bởi những người dân khác (bồi thẩm đòan) hoàn toàn độc lập với mọi quyền lực có thể ảnh hưởng đến kết quả.

Theo Giao ước, để đánh đổi các quyền lợi trên, tôi phải có trách nhiệm tôn trọng và bảo vệ quyền lợi của những công dân khác, qua bổn phận đóng thuế hay nhập ngũ. Một phần tiền thuế sẽ được dùng để cứu giúp và tạo một mạng lưới an toàn (safety net) cho những công dân kém may mắn. Điều tranh cãi thường xuyên ở đây là chánh phủ được quyền lấy bao nhiêu tiền của tôi để làm chi phí điều hành cho bộ máy và bao nhiêu để giúp người khác? Đây cũng là đề tài chính cho bao cuộc vận động tranh cử tại mọi tầng lớp xã hội.

Chẳng hạn như trong kỳ bầu cử 6-11-2012 sắp tới tại Mỹ, hai ứng cử viên Barrack Obama và Mitt Romney đều đưa ra vấn đề hóc búa này, nhất là trong “3 cuộc Tranh luận cuối cùng “ giữa 2 ông Obama và Romney trước kỳ bầu cừ vào các ngày 4-10, 16-10 và 22-10-2012, dù tỷ lệ theo thăm dò là Obama trội hơn Romney là 2/1, nhưng số Cử tri thuộc các Tiểu bang “đứng giữa” (có khoảng 10 Swing states) vẫn không bị ảnh hưởng gì mấy, chỉ tới ngày cuối cùng chính họ mới quyết định bỏ phiếu cho ai. Số này ước lượng là 30% thuộc mỗi đảng Dân chủ hoặc Cộng hòa (Trong 30 năm nay, không Ứng cử viên nào đắc cử Tổng thống mà không thắng tại swing state Ohio). Mặc dù là đa số 70% số cử tri thuộc phe Cộng hòa Bảo thù (Conservative Republicans) hoặc phe Dân chủ Cấp tiến (Liberal Democrats) – những cử tri luôn luôn bầu cho Đảng của họ để bảo vệ quyền lợi riêng của họ - nhưng tiếng nói quyết định trong mỗi cuộc bầu cử Tổng thống tại Mỹ lại trớ trêu thay thường thuộc về số 30% thuộc Swing states nói trên – vì ngày cuối cùng, nhóm này chỉ bầu cho Ứng cử viên nào có tài ba và sách lược tốt.

Năm nay, Obama hoặc Romney tối thiều phài đạt được 270 Đại cử tri mới đắc cử Tồng thống (Số Đại cử tri hiện nay là 538 vì Quốc Hội có 100 Thượng nghị sĩ và 435 Hạ nghị sĩ – cùng với 3 Đại cử tri cộng thêm thuộc khu vực Washington D.C.được thêm vào theo Tu chính án thứ 23 năm 1961)

Dù thế nào, đa số người dân Mỹ tin vào Giao ước xã hội này và những nhân quyền cùng sự tự do tiềm ẩn bên trong. Niềm tin là nền tảng chung cho mọi thành phần trong sự vận hành quốc gia và nó tạo sự bền vững cho mọi kế hoạch, ngắn và dài hạn, của cá nhân hay của chánh phủ.

2.  Văn hóa Mỹ Quốc

Sau những đợt di cư đầu tiên từ Âu châu vào thế kỷ 18, nước Mỹ bắt đầu mở cửa rộng rãi đón nhận mọị sắc dân từ khắp thế giới. Họ đến với một “giấc mơ Mỹ Quốc” (American dream), họ chấp nhận giao ước xã hội nói trên và đã không ngừng cùng nhau tạo dựng một nền “văn hóa Mỹ Quốc” vô cùng đa dạng nhưng đặc thù, vô cùng năng động nhưng giản dị và minh bạch.

Căn bản của nền văn hóa dân gian này là sáng tạo trong trí tuệ, hăng say trong công việc, chơi đùa và mua sắm thỏa thích, tôn trọng riêng tư, không ngần ngại sử dụng quyền lực của mình, minh bạch trong thông tin, cởi mở thân thiện với người lạ và ý tưởng mới, không trừng phạt thất bại và tiếp tục cố gắng trong mọi hoàn cảnh. Trên hết, người Mỹ lạc quan vào sự thành công tối hậu của mục tiêu đời mình. Dĩ nhiên, mặt trái của văn hóa Mỹ cho thấy nhiều nhược điểm. Như một đứa trẻ giàu có, xã hội Mỹ khá ngạo mạn và không quan tâm nhiều đến văn hóa truyền thống của nhân loại. Câu nói “my way or highway” (lối của tôi hay lối xa lộ = không theo tôi thì cút đi) thể hiện trong nhiều hành sử của người Mỹ từ chánh trị đến kinh doanh. Nhưng đứa trẻ này lại rất sáng tạo trong thời đại của tri thức, tạo nên những tài sản quý báu cho kho tàng nhân loại từ y tế đến nông nghiệp, từ công nghệ thông tin đến giáo dục, từ tài chánh đến chính trị.

Văn hóa Mỹ đã đóng góp rất nhiều cho bộ mặt ngày nay của ngôi làng toàn cầu với những thay đổi và cải thiện liên tục.

3.  Nguồn trí tuệ và tài năng

Ngày xưa mọi con đường đều dẫn đến La Mã. Ngày nay mọi tài năng đều tìm về đấu trường Mỹ:

- Trung tâm quyền lực chánh trị và quân sự tập trung tại Washington DC

- Tháp cao tài chánh nằm ở Wall Street (New York)

- Trung tâm phim ảnh là Hollywood, Los Angeles, CA

- Thế giới của công nghệ cao chọn Silicon Valley , San Francisco, CA làm điểm tựa

- Đỉnh cao trí tuệ là Liên minh giáo dục của các đại học Ivy League (Đông bắc Hoa Kỳ) – nhóm các đại học có truyền thống, nổi tiếng về tiêu chuẩn học thuật cao và uy tín xã hội (đại học Harvard…). Đan cứ giải thường danh giá thế giới Nobel năm 2012 mới công bố thì – Y sinh: Anh và Nhật – Văn chương: Trung Quốc – Hòa bình: Liên hiệp châu Âu – Lý: Pháp và Mỹ - Hóa : 2 giáo sư Mỹ - Kinh tế: 2 giáo sư Mỹ

Niềm tin về giao ước xã hội và văn hóa cởi mở là lý do chính cho sự du nhập của các tài năng thế giới. Đất lành thì chim đậu. Sự lựa chọn môi trường Mỹ để phát huy sáng tạo và xây dựng sự nghiệp của họ là một minh chứng hữu hiệu gấp ngàn lần những khẩu hiệu rỗng tuếch hay chánh sách đãi ngộ trên giấy tờ. Một lưu ý nhỏ: suốt trăm năm qua, chánh phủ Mỹ chưa bao giờ “quảng cáo” mời gọi các di dân đến Mỹ hay các Mỹ kiều quay về quê hương đóng góp.

Như một nàng con gái đẹp, thông minh, đảm đang…nước Mỹ không thiếu những chàng trai trẻ sắp hàng cầu hôn. Ngay tại những quốc gia mà dư luận thế giới cho là có thể vượt mặt Mỹ trong vài chục năm tới như Trung Quốc, Nhật, Nga, Ấn Độ…các tài năng địa phương này đã và đang ào ạt mua vé “một chiều” qua Mỹ. Trong một nền kinh tế kiến thức, tài năng là những viên ngọc quý cho đội ngũ và Đội Mỹ (Team America) chắc còn nắm lợi thế cạnh tranh này trong dài hạn.

4.  Thương hiệu quốc gia

Hiện nay có 8 trong 10 thương hiệu hàng đầu của thế giới là của Mỹ. Dù Made in Japan và Germany có thể hấp dẫn khách hàng trong vài ngành nghề và công nghệ, Made in USA tiếp tục hưởng một premium (giá nâng cấp) khá cao trong suốt 100 năm qua.

Không phải thương hiệu Mỹ không có thử thách và đối thủ nặng ký. Trong thập niên 1980 và 1990 kỹ nghệ ô tô Mỹ bị lão hóa và Toyota, Honda nhẩy vào vị thế hàng đầu tại Mỹ về chất lượng và doanh thu.

Nhưng GM, Ford và Chrysler đã phục hồi nhanh chóng và thương hiệu Mỹ về ô tô lại chiếm thế thượng phong trên thị trường.

Trong ngành điện thoại di động, Nokia và RIM (Blackberry) đã nắm thời cơ và dẫn đầu thị trường trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, các công ty Mỹ lại sáng tạo và thay đổi cuộc chơi với công nghệ và ứng dụng mới. Ngày nay, hệ điều hành của Apple và Google Android đã thống lĩnh thị phần.

Sự thay máu nhanh chóng của tư duy, tầm nhìn và trí tuệ Mỹ là một vũ khí rất năng động để giữ vững giá trị của thương hiệu khi đối diện với cạnh tranh.

5.  Cơ chế chánh trị và xã hội

Sau cùng, các tài sản mềm trên lại được quản lý bởi một cơ chế vô cùng bền vững suốt lịch sử non trẻ của Mỹ. Yếu tố chính là sự phân quyền rõ rệt của 3 quyền: lập pháp, hành pháp và tư pháp. Hiến pháp Mỹ khai sinh ra chế độ Tồng Thống - không cho phép một bộ phận nào có thể thao túng một bộ phận khác, bằng các cuộc bầu cử độc lập và tự do; cũng như việc chia quyền để các chánh phủ Tiểu bang và địa phương không bị sự khống chế của chánh phủ Liên bang (trung ương).

- Đệ nhất quyền: Quyền lập pháp thuộc về Quốc Hội biểu quyết các Luật với đa số quá bán, sau đó phải chuyển sang Hành pháp ký ban hành. Tổng thống có thể phủ quyết Dự luật đó. Nếu muốn chống lại, Quốc Hội phải họp lưỡng viện và biểu quyết với đa số đặc biệt là 2/3.

- Đệ nhị quyền: Quyền hành pháp thuộc về Tồng Thống, thực thi các Luật do Quốc Hội biểu quyết và Tồng Thống ban hành. Ông lãnh đạo Quốc gia và là Tổng Tư lệnh tối cao Quân đôi, thành lập chính phủ nhưng phải có sự chuẩn y cùa Quốc Hội. Nhưng quyền hành lớn lao của ông bị Quốc Hội chế ngự bằng cách luận tội nếu Tổng thống vi phạm lỗi nặng với đa số 2/3 để “Truất quyền Tổng thống” và bằng phán quyết một Luật của Tổng thống là vi hiến của Tối cao Pháp viện (TCPV).

- Đệ tam quyền: Quyền tư pháp thuộc về TCPV gồm 9 vị Thẩm phán với nhiệm kỳ suốt đời, do Tổng thống đề nghị, Quốc Hội phê chuẩn và Tổng thống bổ nhiệm; TCPV có thẩm quyền giải thích Hiến pháp và các Luật do Quốc Hội biểu quyết và Tổng thống ban hành xem có vi hiến không, nếu TCPV phán quyết vi hiến thì Luật đó phải bị đình chỉ hoặc Quốc Hội có thể sửa đổi, biểu quyết lại và Tổng thống ban hành lần nữa. Nhưng Thầm phán TCPV vẫn có thể bị truất quyền bởi Quốc Hội với đa số 2/3, nếu vi phạm lỗi nặng.

Cẩn thận hơn, các nhà khai sáng nền dân chủ Mỹ còn đặt Tự do ngôn luận vào đệ tứ quyền để đảm bảo minh bạch và đầy đủ thông tin từ các mạng truyền thông. Chánh phủ Mỹ không được phép dính líu qua hình thức sở hữu, tài trợ hay kiểm duyệt bất cứ mạng truyền thông nào tại nội địa Mỹ. Việc xuất bản sách vở và báo chí không cần bất cứ một giấy phép gì từ chánh phủ. Quyền tự do ngôn luận này được xác nhận rõ ràng khi Tòa Án cho phép người dân quyền đốt cờ Mỹ hay biểu tình ủng hộ các kẻ thù của Mỹ.

Cơ chế nào cũng đều tồn tại những sai lầm hay xung đột mâu thuẫn. Tuy nhiên, nền tảng phân quyền và dân chủ tạo nên một minh bạch rất cần thiết để ngăn ngừa sai phạm. Những tranh luận tự do khắp nơi khắp lúc đem đến cho người dân một cảm nhận là họ đang tham dự vào việc điều hành đất nước và mọi quyết định quan trọng về hướng đi của chánh sách công phải được sự đồng ý của họ. Cơ chế này là yếu tố quan trọng để tạo niềm tin.

TÓM TẮT 

Qua bao cơn bão lớn nhỏ của tình hình thế giới, trong chiến tranh hay hòa bình, các Tài sản mềm quý báu này đã góp phần quan trọng nhất để giữ vững đế chế Mỹ hiện nay. Sức mạnh quân sự, thủ thuật chánh trị, chiến lược tài chánh…không phải là những nhân tố để làm nuớc Mỹ vĩ đại. Thực ra, nhiều người đang phản biện đây là những nhược điểm của hệ thống Mỹ. Cái thiên đường thực sự của chúng ta là sự tự do của trí tuệ và con tim qua các câu chuyện thần kỳ trên màn bạc hay trên truyền hình Ngày nay là Internet.

Cố Tổng thống J. F. Kennedy bầy tỏ rõ ràng hơn về giá trị của tài sản Mỹ: ”Chúng ta phải tin là dân Mỹ đủ trí khôn để phán xét các sự kiện bất ổn, các ý tưởng ngoại lai, các triết thuyết lạ kỳ và các giá trị khác biệt. Bởi vì một quốc gia không dám để cho người dân quyền quyết đoán về sự thật và giả dối trong một môi trường tự do là một quốc gia sợ sệt ngay chính người dân của mình.”


___________________________________

(Tham khảo : Bài viết của Alan Phan và tài liệu khác trên Internet)
© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật ngày 27.10.2012 theo nguyên bản của tác giả từ SaìGòn .
. Đăng tải lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com