GIÁ TRỊ CƠ BẢN
CỦA MỘC BẢN CHÙA VĨNH NGHIÊM, BẮC GIANG


PHẠM CAO PHONG


Lời dẫn của NVA

Sáng ngày 22- 6- 2012 tại Hội trường Khách sạn La Thành- Hà Nội đã diễn ra Hội thảo Bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá của Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm do Quỹ Hợp Tác & Phát Triển (C&D website: cdfund. org.vn) tổ chức, với sự tham gia của các học giả, nhà văn hoá thuộc Ban tôn giáo Chính phủ, Hội di sản văn hoá Việt Nam, Uỷ Ban UNESSCO Việt Nam, Thượng toạ Thích Kiến Nguyệt trụ trì Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên, Thiền viện Trúc Lâm Phượng Hoàng Bắc Giang đang xây dựng, UBND tỉnh Bắc Giang, Huyện Yên Dũng tỉnh Bắc Giang…
Nhà văn Mai Thục (cố vấn Quỹ Hợp Tác & Phát Triển) đã chuyển cho chúng tôi một vài bài tham luận cơ bản về sự trấn hưng Phật giáo thời Trần, Thiền Trúc Lâm Yên Tử Việt Nam do Phật Hoàng Trần Nhân Tông sáng lập, mà chùa Vĩnh Nghiêm là chốn Tổ của Thiền phái Trúc Lâm.

Paris,22.06.2012
NEWVIETART.COM

Ngày 16/5/2012 vừa qua, cuộc họp toàn thể của Chương trình Ký ức thế giới khu vực Châu Á-Thái Bình Dương thuộc tổ chức UNESCO đã chính thức công nhận mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm, Bắc Giang là di sản thuộc Chương trình. Đây là sự tôn vinh đối với di sản của dân tộc, khẳng định nét văn hóa, tôn giáo của Việt Nam và sức sống mãnh liệt của nền văn hóa đó cho dù phải trải qua biết bao biến cố thăng trầm của hàng ngàn năm lịch sử. Những đặc điểm độc đáo của mộc bản chùa Vĩnh nghiêm còn thể hiện sự hội nhập của người Việt Nam: hội nhập để tiếp thu những ý tưởng, những tinh hoa văn hóa thế giới với tinh thần sáng tạo, giữ gìn cốt cách và bản sắc riêng của dân tộc Việt với tinh thần sáng tạo tinh tế, mang lại những nét đặc sắc riêng của dân tộc Việt, đóng góp vào sự phong phú của nền văn hóa thế giới.

Chúng tôi nhớ mãi giây phút thông báo kết quả bỏ phiếu của cuộc họp với số phiếu tuyệt đối dành cho hồ sơ về Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm, Bắc Giang. Đây là niềm vui của nhân dân cả nước nói chung và của nhân dân Bắc Giang nói riêng, là thắng lợi của những lập luận, lý lẽ khoa học, có tính thuyết phục cao của các nhà khoa học, những nỗ lực của Ủy ban Nhân dân tỉnh Bắc Giang và Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam.

Tại cuộc họp nói trên, thay mặt đoàn Việt Nam, tôi đã phát biểu một số ý như sau:

1/ Tính xác thực

Chùa Vĩnh Nghiêm Bắc Giang là nơi khắc, in ấn kinh, sách giáo lý Thiền phái Trúc Lâm và được ghi rõ trong nhiều sách chính sử Việt Nam.

Bộ Mộc bản gồm 3050 đơn vị ván khắc, trong đó 2 bộ kinh Phật, luật sa di giới, những giải thích về kinh Phật và trước tác về văn học của Phật hoàng Trần Nhân Tông cùng các vị cao tăng Thiền phái Trúc Lâm.

Những chú thích tại trang đầu hay trang cuối của các bản khắc cho biết chính xác các nghệ nhân đương thời chế tác trong thời gian từ 1871-1932 và số ván khắc này được lưu giữ, bảo quản tại chùa Vĩnh Nghiêm.

2/ Tính Độc Đáo, Quý Hiếm

Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm là cổ vật nguyên gốc, độc bản và là tư liệu quý báu góp phần nghiên cứu nhiều lĩnh vực như: tôn giáo, ngôn ngữ, văn học, y học, mỹ học.

Về tôn giáo: Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm là bộ mộc bản của Thiền phái Trúc Lâm do Trần Nhân Tông – vị Hoàng đế của Việt Nam từ bỏ ngôi báu, xuất gia đầu Phật sáng lập nên. Đây là Phật phái riêng biệt của Việt Nam trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc Phật giáo của Ấn Độ và Trung Quốc, vừa đảm bảo những chuẩn mực tôn giáo của đạo Phật, vừa mang đậm những nét đặc trưng của Văn hóa Việt Nam.

Khác với các tông phái khác dựa vào thế lực siêu nhiên bên ngoài, Thiền phái Trúc Lâm nêu bật vị trí quan trọng của người tu hành, sống thuận theo qui luật của tạo hóa, lạc quan trước mọi hoàn cảnh, đưa tư tưởng Phật giáo nhập thế thâm nhập sâu vào dân gian Việt Nam và ngày nay được tiếp tục phát triển và phổ biến rộng rãi.

Bên cạnh đó, mộc bản còn một số loại sớ điệp phục vụ cho các nghi lễ Phật giáo, thể hiện nét đặc trưng riêng biệt của Thiền phái Trúc Lâm.

Về ngôn ngữ: Những bản ván khắc bằng chữ Nôm trong bộ Mộc bản Chùa Vĩnh Nghiêm là tập hợp mộc bản chữ Nôm lớn nhất còn lại của Việt Nam hiện nay. Những bản khắc này cho thấy chữ Nôm được sử dụng một cách có hệ thống trong trước tác của Phật hoàng Trần Nhân Tông và các cao tăng Thiền phái Trúc Lâm khi viết những bài tổng kết và thuyết pháp dưới dạng văn vần theo lăng kính của người Việt, thuận tiện cho việc phổ biến giáo lý nhà Phật vào dân gian.

Về văn học: Các bản ván khắc thuộc mảng văn học gồm nhiều tác phẩm khác nhau kể về sự tích Thiền phái Trúc Lâm và sự tu hành của các nhà sư, miêu tả cảnh đẹp của chùa chiền và quan trọng hơn là vẻ đẹp tâm hồn của người đã đắc đạo – kết quả tu hành theo “bản lực” của Thiền phái Trúc Lâm. Đồng thời, các tác phẩm này cũng nêu lên những chuẩn mực đạo đức của người Việt đương thời để hướng dẫn dạy dỗ con cái.

Về y học: Những bản khắc về các bài thuốc là sự đúc kết kinh nghiệm dân gian đã trải qua bao khảo nghiệm, thể hiện những tinh túy về y dược thời bấy giờ. Mộc bản thực sự là vật đưa tin, truyền bá, phổ biến những bài thuốc hay nhằm chữa bệnh cho nhân dân, vừa thể hiện lòng nhân ái của đạo Phật theo Thiền phái Trúc Lâm với tư tưởng gắn bó chặt chẽ với đời sống nhân dân, nâng cao vị thế của các nhà sư trong xã hội phong kiến Việt Nam, hỗ trợ cho công cuộc hoằng dương Phật pháp.

Về mỹ học: Bộ mộc bản thể hiện trình độ thẩm mỹ cao của người Việt khi sở hữu những đường khắc công phu, ti mỉ theo nhiều kiểu chữ khác nhau như chân thư, thảo thư, lệ thư…. Tuy nhiên đây cũng là thách thức trong việc bảo trì Mộc Bản Vĩnh Nghiêm bởi vì nghề khắc mộc bản nay đã thất truyền, nếu bị mất hay sứt vở dù chỉ vài nét, vài chữ cũng không thể phục hồi được.

3/ Ý Nghĩa Quốc Tế

Mộc bản chùa Vĩnh Ngiêm là đúc kết cô đọng, sâu sắc của Thiền phái Trúc Lâm với tư tưởng thanh thản trong cuộc đời nhiều phong ba bão táp, tự tại trong gian khổ nguy nan, thể hiện chí cả vô cùng, tự phát huy chí dụng nguồn tâm. Tuy đều dựa chủ đích “Đả khai và Đốn ngộ” của Thiền tông nhưng những tư tưởng của Thiền phái Trúc Lâm thể hiện sự sáng tạo của người Việt Nam là nêu cao vị trí của người tu hành, dựa vào bản thân để “tu tâm ngộ Phật”.

Với những tư tưởng, giáo lý hành đạo của Thiền phái Trúc Lâm đã có ảnh hưởng lan tỏa sâu rộng trong nước và quốc tế thông qua những đóng góp to lớn của các thiền sư có uy tín trong và ngoài nước, tiêu biểu là Hòa thượng Thích Thanh Từ, Hòa thượng Thích Nhất Hạnh và Thiền sư Thích Huyền Diệu. Hiện nay, bên cạnh hàng nghìn ngôi chùa thuộc Thiền phái Trúc Lâm trên thế giới, có ảnh hưởng sâu rộng đến các Phật tử ở các nước. Phật tử và nhà tu hành không chỉ là người Việt ở hải ngoại mà còn thu hút nhiều tăng, ni, Phật tử là người có quốc tịch khác nhau. Tất cả các vị tăng ni, Phật tử này đều sùng kính, tu trì theo tư tưởng của Phật phái Trúc Lâm có trong Mộc bản Chùa Vĩnh Nghiêm.

Thêm vào đó, bằng việc lưu trữ những mẫu chữ Nôm cổ, Mộc Bản Vĩnh Nghiêm còn đóng vai trò quan trọng trong việc gìn giữ chữ Nôm, thứ văn tự riêng của người Việt NamTuy chịu nhiều ảnh hưởng của chữ Hán cổ, chữ Nôm ra đời từ thế kỷ XI, hoàn toàn khác với các văn tự chữ tượng hình khác trên thế giới. Hiện nay, mẫu chữ Nôm trong mộc bản Thiền tông bản hạnh trong bộ Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm đã được sử dụng để cài trên máy tính được phổ biến trên toàn thế giới. Bất cứ ai học tập, nghiên cứu chữ Nôm Việt Nam trên thế giới đều được tiếp cận và sử dụng để tìm hiểu giá trị đặc sắc của nền văn hóa Việt Nam trong quá khứ.

Thơ Nôm của các vị cao tăng Phật phái Trúc Lâm đã ảnh hưởng sâu sắc đến thời kỳ sau này. Nhiều người nước ngoài đã học tập chữ Nôm để nghiên cứu, khai thác kho tàng thơ văn chữ Nôm thời trung đại Việt Nam để giới thiệu rộng rãi văn hóa Việt Nam ra thế giới. Tiêu biểu là qua nghiên cứu các tác phẩm của Nguyễn Trãi mà tổ chức UNESCO đã vinh danh là Danh nhân Văn hóa Thế giới.

Những tác phẩm văn học của các Thiền sư Việt Nam thiền phái Trúc Lâm nói riêng, Việt Nam nói chung mang đậm tư tưởng hướng thiện của đạo Phật đã góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn học Thiền tông thế giới, mà những tác phẩm còn tồn tại trên ván khắc chùa Vĩnh Nghiêm là những đóng góp đáng trân trọng.

Thay Lời Kết:

Việc đạt được danh hiệu di sản do UNESCO trao tặng là niềm vinh dự lớn, đồng thời cũng là trách nhiệm hết sức nặng nề của chính quyền và nhân dân địa phương sở hữu di sản. Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam hy vọng rằng trong thời gian tới, dưới sự lãnh đạo của Ủy ban nhân âdân tỉnh Bắc Giang, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm sẽ được quan tâm đúng mức, gìn giữ tinh hoa văn hóa, tôn giáo của cha ông để lại, đồng thời đóng góp thiết thực vào việc phát triển du lịch và kinh tế xã hội của tỉnh Bắc Giang. Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam xin cam kết đồng hành cùng với địa phương gánh vác trọng.

Một lần nữa, thay mặt Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam tôi xin nhiệt liệt chúc mừng tỉnh Bắc Giang về di sản mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm.


PHẠM CAO PHONG
Tổng Thư ký, Uỷ ban Quốc gia UNESCO Việt Nam


© Tác giả giữ bản quyền.
. Đăng tải theo nguyên bản của tác giả ngày 27.06.2012.
Trích đăng lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com