- TRỊNH CÔNG SƠN –
ĐỂ GIÓ CUỐN ĐI

ĐỒNG DAO CHO NGƯỜI LỚN

Quý vị đang nghe
Cát Bụi của Trịnh Công Sơn qua tiếng saxo của Trần Mạnh Tuấn.



. ĐỒNG DAO CHO NGƯỜI LỚN

Đồng dao là những bài ca dành cho trẻ em hát, trẻ em chơi. Là lời của trẻ em nên lắm lúc người lớn không hiểu. Một ngày nào đó, khi người ta lớn, tất cả mọi thứ đều có ý nghĩa rõ ràng thì người ta không còn hát Đồng dao nữa.Và người ta cũng quên cả chơi: Dung dăng dung dẻ, dắt trẻ đi chơi, đến cổng nhà trời, lạy cậu lạy mợ, cho cháu về quê…Những bài Đồng dao ấy, đã là ngày xưa.

Nhà văn của chuyện thần tiên Andersen bảo: “Có những người giữ được tâm hồn trẻ thơ lâu hơn những người khác…”. Nhà văn Saint-Exupery trong truyện Hoàng tử bé, Chồn (tượng trưng cho sự già dặn, minh triết) nói với hoàng tử Bé: “Và đây là điều bí ẩn của ta, nó thật là đơn giản. Chỉ với Trái Tim người ta mới nhìn được rõ. Những điều thực sự là then chốt thì mắt trần không thể thấy được…” James Legge cũng nói “Một con người vĩ đại là người không đánh mất Trái tim của Trẻ thơ” Sơn là một người như thế. Nên ông vừa hát vừa chơi. Đến hơi thở cuối cùng của cuộc đời mình. Này nhé, Sơn chẳng đã tự hát đấy sao?

. Tôi vui chơi giữa đời ối…a…Biết đâu Nguồn cội

Chúng ta –những người lớn - vẫn hát nghêu ngao hát ca khúc “Biết đâu Nguồn cội” của Trịnh Công Sơn:

. Em đi qua chuyến đò thấy con Trăng đang nằm ngủ
Con Sông là quán trọ và Trăng - tên lãng du
Em đi qua chuyến đò í…a…thấy Trăng còn trẻ
Con Sông đâu có ngờ ngày kia Trăng sẽ già.
. Em đi qua chuyến đò í…a…Trăng nay đã già
Trăng muôn đời thiếu nợ mà Sông không nhớ ra
Em đi qua chuyến đò lắng nghe con Sông nằm kể:
Trăng ơi Trăng rất tệ, mày đi mau sớm về.
. Em đi qua chốn này í…a…vui như ngày hội
Tôi xin làm quán đợi buồn chân Em ghé chơi
Em đi qua chốn này í…a…sao Em đành vội
Tôi xin làm đá cuội và lăn theo gót hài.
. Tôi vui chơi giữa đời ối…a…Biết đâu Nguồn cội
Cây trưa thu bóng dài và tôi thu bóng tôi
Tôi vui chơi giữa đời ối…a…Biết đâu Nguồn cội
Tôi thu tôi bé lại làm mưa tan giữa trời!

Và Trịnh Công Sơn ước mong được bé lại để tan giữa trời như một cơn mưa…Mà hình như Andersen là thế. Thi hào Tagore, Nobel văn chương đầu tiên của châu Á, cũng thế: “Tôi bao giờ cũng già và cũng trẻ như người trẻ nhất và già nhất làng này.” Những tâm hồn lớn chưa bao giờ thôi làm một đứa trẻ thơ. Như đúng 11 năm trước – ngày Cá tháng Tư…Tim mọi người đau nhói khó tin vào Sự thật của một cuộc ra đi. Nguyễn Khoa Điềm tâm sự: “Anh mất trong ngày 1-4 ,cái ngày người ta có thể đùa bỡn một chút – Tôi phải hỏi hai lần – Để biết cuộc đi xa của anh là sự thật”

Trịnh Công Sơn đã thầm lặng dâng hiến, vắt kiệt tình yêu cho đời…mà ta gọi Sơn là Kẻ du ca về thân phận con người, Sứ giả của Tình yêu, Người hát rong của thế kỷ XX…Thực ra, kẻ rong chơi lãng tử ham chơi đến độ đam mê,,,

- Hãy cứ vui chơi cuộc đời, Đừng cuồng điên mơ trăm năm sau…
(Bài Hãy cứ vui như mọi ngày)

Đã chọn một ngày nói chơi…giã từ cuộc chơi cõi tạm…”về chốn xa xăm cuối trời” …để chọn một cuộc chơi khác…mà chúng ta…chưa biết, chưa được chơi…

. ĐỂ GIÓ CUỐN ĐI

Trong ca khúc “Để gió Cuốn đi”, Trịnh Công Sơn diễn tả thắm thiết tình cảm với Cuộc đời :

. Sống trong đời sống cần có một tấm lòng
Để làm gì em biết không
Để gió cuốn…đi
Để gió cuốn…đi.
. Gió cuốn đi cho mây qua giòng sông
Ngày vừa lên hay đêm xuống mênh mông
Ôi trái tim đang bay theo thời gian
Làm chiếc bóng đi rao lời dối gian
. Những khi chiều tối cần có một tiếng cười
Để ngậm ngùi theo lá bay
Rồi nước cuốn trôi
Rồi nước cuốn trôi.
. Hãy nghiêng đời xuống nhìn suốt một mối tình
Chỉ lặng nhìn không nói năng
Để buốt…trái tim
Để buốt …trái tim.
. Trong trái tim con chim đau nằm yên
Ngủ dài lâu mang theo vết thương sâu
Một sớm mai chim bay đi triền miên
Và tiếng hót tan trong trời gió lên
. Hãy yêu ngày tới, Dù quá mệt kiếp người
Còn cuộc đời ta cứ vui
Dù vắng bóng ai
Dù vắng bóng ai.

. Vài bài hát có tính Mô phạm

Vào năm 1962 Bộ Giáo dục Sài Gòn, nhằm để nâng cao trình độ cùa bậc Tiều học, nên mở kỳ thi tuyển 1.000 giáo sinh có bằng Tú tài I, II vào theo học Khóa 1 thường xuyên hai năm (1962-1964) học tại 3 trường Sư phạm Sài Gòn (400 GS), Sư phạm Vĩnh Long ( 300 GS) và Sư phạm Quy Nhơn (300 GS). Giáo sinh khi tốt nghiệp có thể dạy ở bậc Tiểu học hoặc bậc Trung học đệ I cấp. Trịnh Công Sơn thi và đậu vào học trường Sư phạm Quy Nhơn, sau đó khi ra trường, Sơn lên dạy học ờ Bào Lộc trong một thời gian (chính thời gian này anh vừa dạy học vừa sáng tác nhạc và do định mệnh , anh đã gặp Khánh Ly – đang hát cho một phòng trà nhỏ ở Đà Lạt, để rồi hai người gắn liền như “hình với bóng, mà anh là hình và Ly là bóng”- như Khánh Ly tâm sự trong nước mắt, tại đêm nhạc tưởng niệm Trịnh Công Sơn ở hài ngoại, sau tháng 4-2001). Tiếp sau, anh bị gọi nhập ngũ khóa 2/68 Thủ Đức và cuối cùng trốn về Sai Gòn, nhờ sự giúp đỡ của Phạm Công Thiện và nhà xuất bản Lá Bối, anh sáng tác nhạc phản chiến, sinh hoạt ờ Đại học Văn Khoa (nay là Thư viện Khoa học Xã hội, đường Nguyễn Trung Trực)

Mô phạm là có tính cách mẫu mực để mọi người noi theo. Dù Sơn chỉ dạy học từ năm 1964-1967, nhưng Sơn cũng bị ảnh hưởng tính mô phạm của một nhà giáo trong nội dung một vài bài hát của anh, đan cử là bài “Để gió cuốn đi”, với lời ca:

. Sống trong đời sống Cần có một tấm lòng...

Và trong bài “Hãy cứ vui như mọi ngày”, với lời ca:

. Hãy Cứ vui chơi cuộc đời, đừng cuồng điên mơ trăm năm sau…

Hoặc bài “Hãy yêu nhau đi”, với lời ca:

. Hãy Trao cho nhau hạnh phúc lẫn thương đau…

. Ca khúc Da Vàng và Giai điệu Hòa bình

Vang vọng âm tranh đấu từ bạn bè xứ Huế đã thổi vào lòng gã hát rong Trịnh Công Sơn – đang loay hoay đi tìm một lẽ sống – một luồng sinh khí mới, về Sai Gòn sáng tác nhạc phản chiến, làm một cuộc dấn thân.

Những năm 1966 – 1967, phong trào sinh viên đô thị đấu tranh vì hòa bình, đòi thống nhất đất nước tại Sài Gòn đã dâng lên rất mạnh. Thân phận con người bị giày xéo, bị treo lơ lửng giữa những âm mưu tàn khốc của cuộc chiến. Gạt nước mắt, Trịnh lao vào viết Ca khúc Da vàng (cho tới nay vẫn bị cấm phổ biến):

. Những Giọt nước mắt cho Quê hương
. Ca dao Mẹ
. Người con gái Việt Nam da vàng
. Đại bác đêm đêm
. Gia tài của Mẹ
. Đi tìm Quê hương…

Về Huế ăn Tết, anh đã may mắn chứng kiến trọn chiến dịch Mậu Thân 1968 ngay trên mảnh đất quê hương. Hai năm sau đó, Sơn thay đổi hẳn. Đầu thập kỷ 70, anh đã tung ra hàng loạt ca khúc nảy lửa như:

. Nối vòng tay lớn
. Huế - Sài Gòn - Hà Nội
. Muôn ngọn cờ bay…

Là những ca khúc mạnh mẽ và hừng hực tinh thần đấu tranh cho hòa bình và thống nhất đất nước. Sau đó, cùng với Miên Đức Thắng, Trương Quốc Khánh, Trần Long Ẩn…Sơn đã trờ thành một trong những hạt nhân của phong trào “Hát cho Đồng bào tôi nghe” làm nức lòng nhân dân Sài Gòn. Trịnh Công Sơn đã hóa thân thành một chiến sĩ vì hòa bình trên mặt trận âm nhạc. Năm 1972, anh đã được Hãng truyền hình NHK của Nhật tặng giải Đĩa Vàng (Golden disc) – một giải thưởng âm nhạc lớn dành cho những ca khúc có sộ lượng ấn phẩm từ một triệu bản trở lên.

- Giáo sư Trần Văn Khê khi đến gặp Văn Cao tại Hà Nội thì mới biết rằng Sơn chẳng những sáng tác nhiều bài ca phản chiến, tình yêu, thiếu nhi mà Sơn còn là một nhà thơ, một họa sĩ và một đệ tử của Lưu Linh, Lý Bạch. Văn Cao nói về Sơn với tất cả cảm tình nồng hậu. Đến khi ông gặp Sơn lần đầu tại Paris, nghe Sơn hát, nghe ca sĩ chuyên nghiệp và nghiệp dư từ Đức và các nước Tây Âu hát nhạc của Sơn, lại nghe Khánh Ly hát nhạc Trịnh Công Sơn, tình thương quý Sơn đã rất vững chắc trong lòng ông. Sau đó, Trần Văn Khê được dự buổi bảo vệ luận án Cao học của một cô gái Nhật tại Đại học Juissieu, với đề tài “Ca khúc phản chiến của Trịnh Công Sơn”. Nghe phân tích nội dung nhiều bài hát, nghe chính cô minh họa, vừa ca vừa đệm đàn lục huyền cầm: tên Trịnh Công Sơn vang trong Đại học Paris ngang tầm với những nhạc sĩ danh tiếng Charles Trinet, Georges Berassens trong ĐH Sorbonne. Tiếng đàn, ngòi bút, cây cọ của Sơn lúc nào cũng sâu nặng “tình yêu”, không phải đơn thuần “tình yêu đôi lứa” , mà cả tình yêu quê hương, đất nước, con người Việt Nam. Những gì Trịnh Công Sơn đã cho đời, đời sẽ giữ mãi, không chỉ ngày nay mà đến cả mai sau.

Dù sinh sau đẻ muộn hơn các nhạc sĩ tiền bối như Thẩm Oánh (với bài hát nổi tiếng “Hùng Vương”), Văn Cao (tác giả bản “Quốc Ca”oai hùng), Phạm Duy (với bài “Tình ca” xuất sắc)…nhưng thật là khác thường, một dòng nhạc mệnh danh là “Dòng nhạc Trịnh” riêng biệt đã xuất hiện. Hàng năm vào trước ngày giỗ “Cá tháng Tư” của anh, hội quán Hội Ngộ chuyên hát nhạc Trịnh - trong khu du lịch Bình Quới 1 - đều có tổ chức một đêm nhac Trịnh hoành tráng, vé phát miễn phí (ngoài đêm nhạc Trịnh thường xuyên vào chiều Chủ nhật, cũng miễn phí, do các ca sĩ không chuyên – được tuyển chọn trong các cuộc thi hát nhạc Trịnh mở ra ở đây). Riêng năm nay, đêm nhạc Trịnh vào ngày 31-3-2012 đã tổ chức ờ khu công viên Hồ Bán nguyệt (Phú Mỹ hưng). với diện tích rộng lớn, phong cảnh nên thơ hơn - thay vì hội quán Hội Ngộ - đã thu hút hơn 20.000 khán giả đến với Đêm nhạc “Để gió cuốn đi 1 “ này như một cuộc hành hương về miền ký ức nhạc Trịnh vậy.

- Ngoài ra, Nhà lưu niệm Trịnh Công Sơn ở đường Phạm Ngọc Thạch, Q.3 cũng được mở cửa và

- Tin mới nhất: nhân Ngày giỗ Trịnh năm nay, chính quyền tỉnh Thừa Thiên - Huế và gia đình cố nhạc sĩ đã thống nhất việc xây dựng khu lưu niệm Trịnh Công Sơn tại đồi Bàu Hồ (phường Thủy Biểu, Tp Huế) theo ý tưởng “Nhà nguyện tình yêu” mà sinh thời nhạc sĩ đã hằng ao ước. Theo dịch giả Bửu Ý, kỷ vật của Trịnh Công Sơn được bạn bè cất giữ rất nhiều, không chỉ trong nước mà còn ở nước ngoài, vì vậy khi “Nhà nguyện tình yêu” xây dựng xong, sẽ có rất nhiều kỷ vật đưa về hiến tặng. Và đây sẽ là “Một bảo tàng nghệ thuật tầm cỡ với số lượng hiện vật rất nhiều và sẽ luôn luôn được bổ sung”.

. TÓM TẮT

Hơn ba thập niên người ta đã hát, đã say mê những giai điệu của Trịnh Công Sơn. Ba mươi năm, những nốt nhạc thấm đẫm nỗi buồn Thân phận con người của Sơn đã khiến trái tim bao thế hệ người Việt thổn thức. Ông đã trở thành một tài năng lớn, một nhạc sĩ tài ba có vi trí đặc biệt trong tâm hồn người Việt say mê âm nhạc.

Quả thật, như diễn viên Kiều Chinh viết: “được sống cùng thời với Trịnh Công Sơn là một vinh hạnh” .

___________________________________

(Tham khảo: sách “Trịnh Công Sơn”, NXB Phụ nữ, 2006 và các nhật báo, tạp chí khác)
© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật ngày 08.04.2012 theo nguyên bản của tác giả từ SaìGòn .
. Đăng tải lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com